Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының дәстүрлі ұраны E pluribus unum (/iː// /'/p//l//ɜr//ᵻ//b//ə//s// /'/uː//n//ə//m/ ee PLURibəs OOnəm, ,) – Латын тілінде "Көптен біреу" немесе "Бірлік көптікте" деген мағынаны білдіреді) – Америка Құрама Штаттарының дәстүрлі ұраны, Ұлы мөрде Annuit cœptis (лат. "көтерілген істерді қабылдайды") және Novus ordo seclorum ("ғасырлардың жаңа тәртібі") деген жазулармен бірге орналасқан; бұл ұранды мөрге енгізуді Пьер Юджин дю Симитиер ұсынды және 1782 жылы Конфедерация Конгресі актісімен бекітілді. Ұлттық ұран мәртебесі көп жылдар бойы ресми түрде бекітілмегенімен, E pluribus unum АҚШ тарихының басынан бастап де-факто ұран болып саналды. Соңында, АҚШ Конгресі 1956 жылы (H. J. Резолюция 396) "Құдайға сенеміз" дегенді ресми ұран ретінде қабылдады. "E pluribus unum" фразасы он үш әріптен тұрады, бұл оның Ұлыбритания Корольдігінің үстемдігіне қарсы шығып, алғашқы он үш штатқа айналған алғашқы он үш колонияның символы болып табылады, олар бүгін американдық тудағы он үш жолақ түрінде бейнеленеді.
E pluribus unum (/iː// /'/p//l//ɜr//ᵻ//b//ə//s// /'/uː//n//ə//m/ ee PLURibəs OOnəm, , ) – Latin for "Out of many, one" or "One from many") – is a traditional motto of the United States, appearing on the Great Seal along with Annuit cœptis (Latin for "he approves the undertaking [lit. 'things undertaken']") and Novus ordo seclorum (Latin for "New order of the ages") which appear on the reverse of the Great Seal; its inclusion on the seal was suggested by Pierre Eugene du Simitiere and approved in an act of the Congress of the Confederation in 1782. While its status as national motto was for many years unofficial, E pluribus unum was still considered the de facto motto of the United States from its early history. Eventually, the U. S. Congress passed an act in 1956 (H. J. Resolution 396), adopting "In God We Trust" as the official motto. That the phrase "E pluribus unum" has thirteen letters makes its use symbolic of the original Thirteen Colonies which rebelled against the rule of the Kingdom of Great Britain and became the first thirteen states, represented today as the thirteen stripes on the American flag.
Девиздің мағынасы
Бұл сөз тіркесінің мағынасы алғашқы Он үш колонияның бірігуінен жаңа, біртұтас мемлекет пайда болды деген ұғымнан туындады. Ол шиыршыққа жазылған және АҚШ-тың Ұлы мөріндегі бүркіттің тұмсығында бейнеленген.
Шығу тегі
13 әріпті девизді 1776 жылы Пьер Юджин дю Симитиер мөрді әзірлеуге жауапты комитетке ұсынды. Америка революциясы кезінде бұл тіркес 1731 жылы құрылған, Лондондағы «Gentleman’s Magazine» журналының бетінде жиі пайда болды. Бұл сөз тіркесін Лондондағы гугенот Питер Энтони Моттекс өзінің «The Gentleman’s Journal» немесе «Monthly Miscellany» (1692–1694) журналында қолданған. Бұл фраза Гераклиттің оныншы фрагментінің латын тіліндегі аудармасына ұқсас: «Бір нәрсе барлық нәрседен тұрады, ал барлық нәрсе бір нәрседен шығады» (ἐκ πάντων ἓν καὶ ἐξ ἑνὸς πάντα). «Moretum» поэмасында, «Appendix Virgiliana» жинағына кіретін, фразаның бір түрі қолданылған, онда (беткі мағынасында) мортум – қазіргі заманғы пестоға ұқсас шөп пен ірімшік қосылған тағамның дайындалуы сипатталған. Поэма мәтінінде color est e pluribus unus – түстердің бірігіп, біреуге айналуы бейнеленген. Августин өзінің «Куәліктерінде» (Confessions) ex pluribus unum facere («көптен біреуін жасау») деген фразаның нұсқасын қолданған. Алайда, бұл фразаның Цицеронның «Міндеттер туралы» (De Officiis) еңбегінде Пифагорды қоғамның негізі ретінде отбасылық және әлеуметтік байланыстарды талқылауының бөлігі ретінде келтіргеніне байланысты болуы ықтимал: «Әр адам өзін жақсы көретіндей, басқаны да жақсы көргенде, көптен біреуі (unum fiat ex pluribus) пайда болады, өйткені Пифагор достықта осылай болуын қалайды». «Annuit cœptis» («Ісімізге қолдау көрсетеді») және «Novus ordo seclorum» («Жаңа ғасырлар тәртібі») Ұлы мөрдің артқы жағында бейнеленген болса, «E Pluribus Unum» мөрдің алдыңғы жағында (Чарльз Томсонның жобасы), оның суреті АҚШ-тың ұлттық символы ретінде қолданылады және паспорттар сияқты ресми құжаттарда пайда болады. Ол сондай-ақ АҚШ Президентінің, Вице-президенттің, АҚШ Конгресінің, АҚШ Өкілдер палатасының, АҚШ Сенатының және АҚШ Жоғарғы Сотының мөрлерінде де кездеседі.
Монеталарда қолданылуы
E pluribus unum деген алғашқы монеталар 1786 жылы Нью-Джерси штатында Томас Годсби мен Альбион Кокс Нью-Джерсидің Рэуэй қаласында соғылды, бұл Нью-Джерсидің рұқсатымен жасалды. Бұл ұран Нью-Джерсимен тікелей байланысты емес, бірақ бұл, мүмкін, Уолтер Молдтың өткен жылы жасаған, сәтсіз аяқталған федералды монета жасау жобасы үшін дайындалған, қолда бар қалып болған. Уолтер Молдқа Нью-Джерси штаты осы ұранмен штаттық мыс монеталарды шығаруға рұқсат берді және ол 1787 жылдың басында Нью-Джерси штатының Мористоун қаласында бастады. Массачусетс штатының Уксбридж қаласының лейтенант-полковнигі Сет Рид АҚШ монеталарына E pluribus unum жазуын қоюға ықпал еткен деп есептеледі. Сет Рид пен оның інісі Джозеф Ридке 1786 жылы Массачусетс штатының Бас соты мыс монеталар шығаруға рұқсат берді. 1786 жылдың наурыз айында Сет Рид Массачусетс штатының Бас сотына, палатаға да, сенатқа да, мыс және күміс монеталар шығаруға франшиза беру туралы өтініш жасады, және ол "мақұлданды". E pluribus unum, үлкен әріптермен жазылған, АҚШ ақшасының көп бөлігінде кездеседі, бірақ әріптердің арақашықтығында кейбір ерекшеліктер бар (мысалы, ондық монетаның артқы жағында). Ол сондай-ақ доллар монетасының жиегіне басылған. (АҚШ ақшасы мен айналымдағы қағаз есептеу құралдары туралы қараңыз). АҚШ Қаржы министрлігінің мәліметінше, E pluribus unum ұраны алғаш рет 1795 жылы АҚШ монеталарында қолданылған, ол кезде бес долларлық алтын монетаның (half eagle) артқы жағында АҚШ Ұлы мөрінің негізгі элементтері бейнеленген. E pluribus unum АҚШ Ұлы мөрінің жаршысында жазылған. 1798 жылы бұл ұран күміс монеталарға қосылды және көп ұзамай қымбат металлдан (алтын мен күміс) жасалған барлық монеталарда пайда болды. 1834 жылы монеталардың сынап тазалығының стандарты өзгергенін көрсету үшін ол көптеген алтын монеталардан алынып тасталды. 1837 жылы күміс монеталардан да алынып тасталды, бұл қайта қарастырылған монета кодексінің дәуірін белгіледі. 1873 жылғы Монета заңы АҚШ монеталарында бұл жазудың болуын міндетті етті. E pluribus unum қазіргі уақытта шығарылып жатқан барлық АҚШ монеталарында бар, соның ішінде 2007 жылдан бастап шығарыла бастаған президенттік долларларда да, онда ол жиегінде "In God We Trust" және жыл мен монетахана белгісімен бірге жазылған. Революциядан кейін Нью-Джерси штатындағы Рауэй E pluribus unum жазуы бар монетаны жасаған алғашқы ұлттық монетахананың орны болды. 2007 жылдың басында сапаны бақылау қатесі кезінде Филадельфия монетаханасы жиегінде E pluribus unum жазуы жоқ бір долларлық монеталар шығарды; бұл монеталар кейіннен коллекционерлердің назарына ілікті. 2009 және 2010 жылдардағы центтердің артқы жағында жаңа дизайн бейнеленген, онда E pluribus unum сөз тіркесі бұрынғы жылдарға қарағанда ірі әріптермен жазылған.
АҚШ Үкіметі
Америка Құрама Штаттарының Ұлы мөрінің алдыңғы жағында және көптеген американдық монеталарда бұл ұран Америка Құрама Штаттары Сенатының отырыстар залындағы трибунаның үстінде, Өкілдер палатасы мен Сенаттың, Президенттің, Жоғарғы Соттың және Армияның тулары мен мөрлерінде, сондай-ақ Мичиган, Нью-Йорк, Солтүстік Дакота және Висконсин штаттарының туларында қолданылады.
Басқа елдердің үкіметтері
Бұл Австралияның Квинсленд штатындағы Булия ауданының логотипінде бейнеленген. Бұл ұран Бразилиядағы Монгагуа қаласының қару-туында кездеседі. «Unum e pluribus» деген ұранның бір түрі Англияның Беркширдегі Вокингэм ауданында қолданылады. Сондай-ақ, бұл ұран 1918 жылдан бері Эстония Қорғаныс күштерінің кәсіби жаяу әскер батальоны – Scoutspataljon қолданып келеді.
Спорт
Бұл ұран АҚШ Гольф Ассоциациясының логотипінде бейнеленген. 1904 жылдан бері бұл девиз португалиялық Sport Lisboa e Benfica спорт клубының эмблемасында қолданылып келеді (алғаш рет оның алдыңғы клубы Sport Lisboa қолданған). АҚШ елтаңбасына ұқсас, эмблемада қалқан мен оның үстінде орналасқан бүркіт бар, ол герб қызметін атқарады және девиз жазылған шиыршықты ұстап тұр (бірақ шиыршық бүркіттің астында орналасқан).
Өнер және БАҚ
Бұл ұран Станислав Лемнің "Едем" романында да қолданылған (Доктордың сілтемесі бойынша). E Pluribus Unum – композитор Фред Джуэллдің 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазған маршы. "Оз сиқыршысы" романының басты кейіпкері өзінің (және Доротидің) туған жері Канзасты сипаттау үшін осы ұранды қолданады: e pluribus unum жері. Багс Бэнни "Римдік легионның қояны" мультфильмінде осы ұранды қате түсіндіріп, "E Pluribus Uranium" дейді. "E unibus pluram" – Дэвид Фостер Уоллестің 1996 жылғы эссесі, ол "Мен ешқашан қайта жасамаймын деп ойлаған қызықты нәрсе" атты жинақта жарияланған. 2001 жылы 11 қыркүйекке жасалған терактіден кейін, Жарнама кеңесі және Техас штатының GSD&M жарнама агенттігі "Мен американдықпын" деп айтатын қоғамдық қызмет туралы хабарлама жариялады. Хабарламаның соңында қара экран көрсетіліп, "E pluribus unum" деген сөз тіркесі және оның ағылшын тіліндегі аудармасы пайда болады.