Кіріспе
Христиан реформасының мойындау құжаты. Хайдельберг катехизисі (1563), Біртұтастықтың үш түрінің бірі, кальвинистік христиан ілімін оқыту үшін сұрақ-жауап түрінде жасалған протестанттық мойындау құжаты. Ол 1563 жылы Германияның Хайдельберг қаласында жарық көрді. Оның түпнұсқа атауы «Катехизм» немесе «Христиандық нұсқау», сайлаушы князьдігінің шіркеулері мен мектептерінің дәстүріне сәйкес деп аударылады. Пфальц сайлаушы князінің тапсырысымен жазылғандықтан, кейде «Пфальц катехизисі» деп те аталады. Ол көптеген тілдерге аударылған және реформаланған катехизистердің ең беделділерінің бірі саналады.
The Heidelberg Catechism (1563), one of the Three Forms of Unity, is a Protestant confessional document taking the form of a series of questions and answers, for use in teaching Calvinist Christian doctrine. It was published in 1563 in Heidelberg, Germany. Its original title translates to Catechism, or Christian Instruction, according to the Usages of the Churches and Schools of the Electoral Palatinate. Commissioned by the prince elector of the Electoral Palatinate, it is sometimes referred to as the "Palatinate Catechism." It has been translated into many languages and is regarded as one of the most influential of the Reformed catechisms.
Тарих
1559–1576 жылдар аралығында Пфальц аймағының билеушісі Фредерик III өзінің территориясы үшін жаңа Катехизистің жазылуын тапсырды. Катехизимнің кіріспесінде «мұндағы толық теологиялық факультет» (Гейдельберг университетінде) және «шіркеудің барлық бақылаушылары мен көрнекті қызметкерлері» Катехизимді құрастырғаны айтылса да, Захарий Урсин (1534–1583) оның басты авторы саналады. Каспар Олевиан (1536–1587) бұрын құжаттың тең авторы ретінде көрсетілген, бірақ қазіргі заманғы зерттеулер бұл теорияны көбінесе жоққа шығарды. Иоганн Силван, Адам Нойзер, Иоганн Виллинг, Томас Эрастус, Михаил Диллер, Иоганн Бруннер, Тилеманн Мумиус, Петрус Махеропоус, Иоганн Айзенменгер, Иммануил Тремеллиус және Пьер Бокиннің барлығы да Катехизимге белгілі бір үлес қосып, көмектескен болуы мүмкін. Фредерик өзі Катехизимге алғы сөз жазып, оның құрастырылуы мен жариялануын тығыз бақылады. Ресми түрде лютеран болғанымен, кальвинистік көзқарастары күшті болған Фредерик өзінің негізінен католиктер билік еткен Киелі Рим империясының ішінде аймағындағы діни жағдайды теңестіруді қалады. Трент соборы протестанттық сенімдерге қарсы шешімдері мен жарлықтарымен жұмысын аяқтады, ал Аугсбург бейбіт шарты тек лютеран билеушісі бар империяда лютерандыққа төзімділік берді. Катехизимнің мақсаттарының бірі – католик шіркеуінің, сондай-ақ анабаптистердің және Тилеманн Хешузиус (жақында университеттегі бас инспектор болып тағайындалған) пен Маттиас Флаций сияқты «қатаң» гнезио-лютерандардың ілімдеріне қарсы тұру болды. Олар Фредериктің реформаланған ықпалына, әсіресе Евхаристия мәселесінде қарсылық көрсетті. Катехизим өзінің әрбір тұжырымын Киелі кітаптың нақты мәтіндеріне негіздеді (кейбіреулер оларды «дәлелдеу мәтіндері» деп атаса да, бұл сөздің мағынасы теріс болуы мүмкін), бірақ «қатаң» лютерандар оған шабуылдауын жалғастырды, ал шабуылды әлі де Хешузиус пен Флаций бастады. Фредерик өзі 1566 жылғы Аугсбург диетасында оны кальвинизмге емес, Киелі кітапқа негізделген деп қорғады, оған Максимилиан II тарапынан Аугсбург бейбіт шартын бұзды деген айыптаулар бойынша жауап беру талап етілді. Содан кейін Катехизим тез арада кеңінен қабылданып, ақсақалдар мен дьякондар оған қол қойып, оның талаптарын орындауға міндеттелді, ал пасторлар шіркеу мүшелерінің көбінесе нашар теологиялық білімін арттыру үшін әр жексенбіде Катехизимнің бір бөлігін уағыздауға міндеттелді. 1719 жылы Палатинатта Иеміздің күні 30-ды қамтитын Катехизимнің басылымы жарық көрді. Католиктердің реакциясы соншалықты күшті болды, Катехизим Карл III Филипп, Пфальц сайлаушысы тарапынан тыйым салынды. Бұл реформаланған елдердің қарсылығын тудырып, тыйым салудың күшін жойды. Кейбір реформаланған конфессияларда 80-ші сұрақ-жауап, Иеміздің күні 30-шының бірінші бөлігі алынып тасталды, жақшаға алынды және/немесе бастапқы Катехизимнің бөлігі емес деп белгіленді.
Әртүрлі конфессиялар мен дәстүрлерде қолдану
Катехизмнің ықпалы Вестминстер діни ассамблеясына дейін жетті, олар оны өздерінің Ұзын катехизисінің негізі ретінде пайдаланды. Гейдельберг катехизисі – Нидерландыдағы түпнұсқа реформацияланған шіркеудің доктриналық негізін құрайтын үш реформацияланған жариянаманың бірі. Оны 19 ғасырдан бері осы шіркеуден тараған голландтық кальвинистік шіркеулер де мойындайды. Қазіргі уақытта Солтүстік Америкадағы бірнеше протестанттық конфессиялар Катехизмді ресми түрде құрметтейді: Америкадағы Пресвитериан шіркеуі, ECO (Евангелиелік Пресвитериандардың Келісім Ордені), Христиандық реформацияланған шіркеуі, Біріккен реформацияланған шіркеулер, Пресвитериан шіркеуі (АҚШ), Америкадағы Реформацияланған шіркеуі, Реформацияланған Евангелиелік шіркеулер қауымдастығы, Мәсіхтің Біріккен шіркеуі (неміс реформацияланған шіркеулерінің мұрагері), Америка Құрама Штаттарындағы Реформацияланған шіркеуі (сондай-ақ неміс реформациясының мұрагері), Реформацияланған және қауымдастық христиан шіркеулерінің Евангелиелік қауымдастығы, Солтүстік Американың еркін Реформацияланған шіркеулері, Реформацияланған қауымдастықтар мұрасы, Канада мен Америка Реформацияланған шіркеулері, Протестанттық Реформацияланған шіркеулер, Реформацияланған Протестанттық шіркеулер және әлемдегі голландтық текті басқа да бірнеше кальвинистік шіркеулер. Сондай-ақ, Біріккен Методист шіркеуінің «Дисциплина кітабы» оны Біріккен Методизмге әсер еткен фактор ретінде тілге алады. Баптист пасторы Геркулес Коллинз осы катехизистің қайта қаралуын дайындады. 1680 жылы «Православтық катехизис» деген атпен жарық көрген бұл кітап мазмұны бойынша Гейдельберг катехизисімен толық сәйкес келеді, бірақ крещение рәсіміне қатысты сұрақтарда ересектердің толық суға батырып крещение алуы балалардың крещение алуынан және басқа да су шашу, тамшылату тәсілдерінен қорғалды.