Кіріспе

Тығыз музыкалық акорд. Тональды кластер – бір гаммадағы кемінде үш жақын дыбыстан тұратын музыкалық акорд. Типик тоналды кластерлер хроматикалық гаммаға негізделген және жарты тонмен бөлінеді. Мысалы, пианиноның үш пернесін (мысалы, До, До, Ре) бірдей уақытта бассаңыз, тоналды кластер пайда болады. Тональды кластердің түрлеріне диатоникалық, пентатоникалық немесе микротональды аралықтағы жақын дыбыстардан тұратын аккордтар жатады. Пианинода мұндай кластерлер көбінесе жақын ақ немесе қара пернелерді бірдей уақытта басу арқылы жасалады. ХХ ғасырдың басында регтайм әртістері Джелли Ролл Мортон мен Скотт Джоплиннің новаторлық туындыларында тоналды кластерлер маңызды рөл атқарды. 1910 жылдары екі классикалық авангардист, композитор-пианисттер Лео Орнштейн мен Генри Коуэлл тоналды кластерді кеңінен зерттеген алғашқылардың қатарында болды. Сол кезеңде Чарльз Айвс оларды бірнеше композицияларында қолданды, бірақ олар 1920-ші немесе 1930-шы жылдардың соңына дейін көпшілікке таныстырылмады, сондай-ақ Бела Барток соңғы онжылдықта оларды пайдаланды. ХХ ғасырдың ортасынан бері Лу Харрисон, Джачинто Счелси, Альфред Шнитке және Карлхайнц Штокхаузен, ал кейінірек Эрик Уитакр сияқты композиторлардың шығармаларында олар кеңінен қолданылды. Тональды кластерлер Сесил Тейлор мен Мэтью Шипп сияқты еркін джаз музыканттарының жұмысында да маңызды орын алады. Батыс музыкасының көп бөлігінде тоналды кластерлер диссонанстық дыбыс береді. Кластерлерді үш немесе одан көп нотаны бірдей ойнауға болатын кез келген жеке аспаппен, сондай-ақ аспаптар немесе дауыстар тобымен орындауға болады. Пернетақталы аспаптар тоналды кластерлерді орындауға ерекше қолайлы, себебі оларда бірнеше нотаны бірдей уақытта ойнау салыстырмалы түрде оңай.

Музыка теориясы мен классификациясы

Прототипілік тондық кластерлер — хроматикалық шкаладағы үш немесе одан көп көршілес ноталардың акорды, яғни бір-бірінен тек жарты тонмен бөлінген үш немесе одан көп көршілес биіктіктер. Диатоникалық және пентатоникалық шкалаларға негізделген үш ноталық үймелер де, қатаң айтқанда, тондық кластерлер болып саналады. Дегенмен, бұл үймелер хроматикалық түрдегі жарты тондық аралықтардан үлкен ноталар арасындағы интервалдарды қамтиды. Бұл нәрсені клавиатурада оңай байқауға болады, онда әр клавишаның биіктігі келесісінен бір жарты тонмен бөлінеді (қара клавишалардың клавиатура шетіне дейін созылғандай көзге елестетуге болады): диатоникалық шкалалар — әдетте ақ клавишаларда ойналады — тек екі жарты тондық интервалды қамтиды, ал қалғаны толық тонды құрайды. Батыс музыкалық дәстүрлерде пентатоникалық шкалалар — әдетте қара клавишаларда ойналады — жарты тоннан үлкен интервалдардан тұрады. Сондықтан, комментаторлар диатоникалық және пентатоникалық үймелерді тек қана шкаладағы төрт немесе одан көп тізбектелген ноталардан тұратын «тондық кластерлер» деп қарастырады. Стандартты батыс классикалық музыкасында барлық тондық кластерлерді секундальды хордтар деп жіктеуге болады, яғни олар кіші секундалардан (бір жарты тондық интервал), үлкен секундалардан (екі жарты тондық интервал) немесе, кейбір пентатоникалық кластерлерде, ауысқан секундалардан (үш жарты тондық интервал) құралады. Жақын орналасқан микротондық биіктіктердің үймелері де тондық кластерлер болып табылады. Тондық кластерлерде ноталар толық және біркелкі естіледі, оларды акциякатуралар және осы сияқты әшекейлі элементтерден ажыратады. Олардың әсері де әртүрлі: әшекейлеу гармонияға немесе гармония мен мелодия арасындағы қатынасқа назар аудару үшін қолданылса, тондық кластерлер көбінесе дербес дыбыстар ретінде қолданылады. Тондық кластер құрайтын ноталар міндетті түрде бір уақытта орындалуы керек, бірақ олардың барлығы бір мезгілде басталуы міндетті емес. Мысалы, Р. Мюррей Шафердің 1968 жылғы «Айға арналған Эпитафия» хорының бір бөлімінде тондық кластер әр хор бөлімін (сопрано/альто/тенор/бас) төрт бөлікке бөлу арқылы құрастырылады. Сегіз бөліктің әрқайсысы жеке-жеке кіріп, алдыңғы бөліктен бір жарты тон төмен нотаны қоңырау шалып, барлық сегіз бөлік үймеге үлес қосатынға дейін осылай жалғасады. Тондық кластерлер көбінесе диссонантты музыкалық текстуралар ретінде қарастырылады, тіпті осылай анықталады. Алайда, Алан Белкиннің айтуынша, аспаптың тембрі олардың әсеріне маңызды әсер етеді: «Кластерлер органмен өте агрессивті болады, бірақ скрипкалармен ойналғанда әлдеқайда жұмсақ естіледі (мүмкін, соңғыларының биіктігінің шамалы, үздіксіз өзгеруі ішкі қозғалыс береді)». Бұл тақырыптағы алғашқы жарияланған еңбегінде Генри Коуэлл тондық кластердің «көбірек ұнайтынын» және «сыртқы шектері консонантты интервал құраса, құлаққа қолайлырақ екенін» айтты. Коуэлл былай түсіндіреді: «Дисонанстардың табиғи арақашықтығы, овертон қатарындағыдай, сегіздіктер мен тоғыздықтар емес, секундтар болып табылады. Секундтар арақашықтығы бар үймелер эвфониялық дыбысталуы мүмкін, әсіресе егер олар бір овертон қатарынан алынған негізгі акорд ноталарымен бірге ойналса. Оларды біріктіріп, құлаққа түсіндіреді». Тондық кластерлер шу ретінде де қарастырылған. Маурисио Кагель айтқандай, «кластерлер көбінесе антигармония ретінде, дыбыс пен шудың арасындағы кешігу ретінде қолданылады». Сондықтан тондық кластерлерді перкуссиялық түрде қолдануға да болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар кейде наразылықпен талқыланған. 1969 жылғы бір оқулық тондық кластерді «артық гармониялық ноталардың жиынтығы» деп анықтайды.

Кейінгі классикалық музыкада

1922 жылы Коуэллдің досы композитор Дэн Рудхяр, дыбыс кластерінің дамуы «музыкалық бірліктің, нотаның» «болуына қауіп төндіргенін» мақұлдап айтты. Бұл қауіптің орындалмағанына қарамастан, көптеген композиторлардың шығармаларында кластерлер пайда бола бастады. Аарон Копланд 1920–21 жылдары фортепианоға арнап «Үш көңіл күйін» (Trois Esquisses) жазды, оның аты Лео Орнштейннің бір шығармасына жасалған айқын құрметпен байланысты, онда үш есе күшті кластер бар. Коуэллдің дыбыс кластерлік шығармаларын көрсетуінен тікелей шабыттанған ең танымал композитор – Бела Барток, ол осы әдісті қолдануға Коуэллдің рұқсатын сұрады. Бартоктың «Бірінші фортепиано концерті», «Фортепианолық сонатасы» және «Есік сыртындағы» (Out of Doors) сюитасынан «Түнгі музыка» (барлығы 1926 жылғы) – үш жылдық үзілістен кейін жарық көрген оның алғашқы маңызды туындылары, оларда кеңінен дыбыс кластерлері қолданылған. 1930 жылдары Коуэллдің шәкірті Лу Харрисон «Грандио үшін прелюдия» (1937) сияқты бірнеше шығармасында клавиатура кластерлерін пайдаланды. 1942 жылға дейін Джон Кейдж, Коуэллдің де шәкірті болған, кластерлік аккордтармен фортепианоға арналған шығармалар жаза бастады; сол жылдың желтоқсанында жазылған «Холокост атынан» (In the Name of the Holocaust) хроматикалық, диатоникалық және пентатоникалық кластерлерді қамтиды. Оливье Мессианның «Жас Иисусқа арналған жиырма қаралым» (Vingt regards sur l'enfant Jésus, 1944) шығармасы ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ең маңызды соло фортепианолық шығарма деп есептеледі. Олар көптеген композиторлардың фортепианолық шығармаларында жиі кездеседі. Карлхайнц Штокхаузеннің «Клавирstück X» (1961) шығармасында хроматикалық кластерлер жеті градусқа дейін кеңейтілген, үштен отыз алты жарты тонға дейін, сондай-ақ жоғарылап және төмендеп кететін кластерлік арпеджиолар мен кластерлік глиссандолар қолданылған. Оның «Клавирstück XIII» шығармасы екі онжылдықтан кейін жазылған, онда осы әдістердің көпшілігі сақталған, сонымен қатар кластерлер пианисті клавиатураға отыруға шақырады. Джордж Крамбтың «Апарициялар, элегиялық әндер және сопрано мен күшейткіш фортепианоға арналған вокализдер» (1979) шығармасы, Уолт Уитменнің өлеңдеріне негізделген, кластерлерге толы, оның ішінде үш бөлімін ашатын үлкен кластер де бар. Джозеф Швантнердің «Магабунда» ән циклының екінші бөлімінің фортепианолық партиясы (1983) жеке аспапқа арналған ең үлкен аккордты қамтиды: клавиатурадағы барлық 88 нота. Дыбыс кластерлері көбінесе фортепианомен және әсіресе соло фортепиано репертуарымен байланысты болғанымен, олар камералық топтар мен үлкен ансамбльдерге арналған композицияларда да маңызды рөл атқарады. Роберт Рейгл хорват композиторы Иосип Славенскидің орган мен скрипкаға арналған «Діни сонатасын» (1925) «Айвс пен [Гьёрги] Лигети арасындағы байланыс сақинасы» деп атайды. Барток өзінің «Төртінші сырғалы квартетінде» (1928) диатоникалық және хроматикалық кластерлерді қолданады. Рут Кроуфорд Сигердің «Струнный квартеті» (1931) және Яннис Ксенакистің «Метастазис» (1955) сияқты шығармалардағы дыбыс массасының техникасы – дыбыс кластерінің дамуы. «Тональды және тоналды емес сызықтық диссонанстардан айырмашылығы, дыбыс кластерлері негізінен статикалық. Жеке ноталар екінші кезекте маңызды; ең бастысы – дыбыс массасы». Дыбыс массасының эстетикасымен байланысты ең танымал шығармалардың бірі, «жазылған жеке ноталардың ең үлкен жиынтығының бірі», Кшиштоф Пендерецкийдің «Хиросима құрбандарына арналған реквиемі» (1959), елу екі кыллы аспаптарға арналған, онда төртінші градустағы кластерлер «қорқыныш айқайы мен қайғы-қасіреттің зарлы ұрысын анықтайтын белгілерді абстракциялап, күшейтеді». Кластерлер Стокгаузеннің «Kontakte» (1958–60) электронды музыкасының екі бөлімінде пайда болады: Робин Маконидің сөзіне сәйкес, алдымен «синтездеуге өте қиын нүктелер» ретінде, содан кейін глиссандо ретінде. 1961 жылы Лигети оркестрлік «Atmosphères» шығармасында ең үлкен кластерлік аккордты жазды, онда бес октава диапазонындағы хроматикалық шкаладағы барлық ноталар бірден (тыныш) ойналады. Лигетидің орган шығармаларында кластерлер кеңінен қолданылады. «Volumina» (1961–62), графикалық түрде белгіленген, статикалық және жылжымалы кластерлік массалардан тұрады және көптеген озық кластерлік ойнау әдістерін қолдануды талап етеді. Мессианның «Ла Трансфигурация де Нотр Сеньор Иесу Крис» ораториясының (1965–69) сегізінші бөлімінде «дыбыс кластерлік глиссандолардың жарқыраған сәулесі» бар, бұл оқиғада айтылғандай, «жарық бұлтты» еске салады. Оркестрлік кластерлер Стокгаузеннің «Фреско» (1969) және «Транс» (1971) шығармаларында қолданылады. Мортон Фельдманның «Ротко капелласы» (1971) шығармасында «виола, челеста және перкуссияның қаңқалық аранжировкасы арқылы сөзсіз дыбыс кластерлері шығады». Альдо Клементидің «Ceremonial» (1973) камералық ансамбль шығармасы Верди мен Айвсті еске түсіреді, бастапқы ұзақ мерзімділік пен массалық кластерлік ұғымдарды біріктіреді: электрлік гармоникаға орнатылған салмақты ағаш тақтасы шығарма бойында дыбыс кластерін сақтайды. Фортепианолық кластерлер Эйноюхани Раутаваараның (1969) және Эса Пекка Салоненнің (2007) фортепианолық концерттері сияқты оркестрлік күштерге қарсы қойылады, соңғысы Мессианға ұқсас. Эрик Уайткрейдің хорлық шығармалары көбінесе кластерлерді оның стилінің белгісі ретінде қолданады. Уайткрейдің аккордты кластерлері негізінен дауыс жетегіне негізделген және дәстүрлі гармониялық талдаумен оңай түсіндірілмейді. Дыбыс кластерлерін кең ауқымды ансамбльдер үшін жиі қолданған үш композитор – Джачинто Счелси, Альфред Шнитке (олардың екеуі де микротональды контексте жұмыс істеген) және Лу Харрисон. Счелси оның мансабының көп бөлігінде оларды қолданды, соның ішінде оның соңғы ірі туындысы «Pfhat» (1974), 1986 жылы көрсетілді. Олар Шнитке шығармаларында да кездеседі, мысалы, «Фортепиано мен скрипкаға арналған квинтет» (1972–76), онда «микротональды скрипкалар фортепиано пернелерінің арасында дыбыс кластерлерін табады», «Өкінішті псалмдар» (1988). Харрисонның кластерлерді қамтитын көптеген шығармаларына «Pacifika Rondo» (1963), «Перкуссиямен органға арналған концерт» (1973), «Фортепианолық концерт» (1983–85), «Ерлер хорына арналған үш ән» (1985), «Grand Duo» (1988) және «Silver-мен ұйқас» (1996) жатады.

Жаз музыкасында

Тоналды кластерлер джаздың әртүрлі стильдерінде, оның пайда болғаннан бастап қолданылып келеді. ХХ ғасырдың басында Сторивилльдегі пианист Джели Ролл Мортон француз квадриллінің рагтаймдық бейімделуін орындап, сол жақ қолымен ойналған ірі хроматикалық тональды кластерлерді енгізді. Бұл эффект Мортонды шығарманы "Тайгер Раг" деп атауға итермеледі. 1909 жылы Скотт Джоплиннің қасақана тәжірибелік "Уолл-стрит Раг" шығармасына ерекше тональды кластерлер көрсетілген бөлім енгізілді. Арти Мэтьюстің "Pastime Rags" (1913–20) төртінші бөлімінде оң қолдың диссонантты кластерлері бар. Телониус Монк "Брайт Миссисипи" (1962), "Интроспекция" (1946) және "Офф Минор" (1947) сияқты шығармаларында кластерлерді орталық импровизациядағы драмалық элементтер ретінде және соңындағы шиеленісті күшейту үшін пайдаланады. Оларды Арт Татумның "Мистер Фредди Блюз" (1950) альбомында да естіуге болады, олар кросс-ритмдерді қолдайды. 1953 жылы Дейв Брубек фортепианодағы тональды кластерлерді және диссонансты қолданды, бұл еркін джаздың алға басушысы Сесил Тейлордың стилін дамытуға көмектесті. Хард-боп пианисі Хорас Сильвердің тәсілдері Тейлордың кластерлерді қолдануының тікелей алғышарты болып табылады. Сол дәуірде Герби Николстің басты партияларында кластерлер үзіліс белгілері ретінде пайда болады. Фрэнсис Дэвис "The Gig" (1955) фильмінде "қақтығысқан ноталар мен тональды кластерлер қандай ойнау керектігі туралы өз-өздерімен келіспейтін топты бейнелейді" деп сипаттаған. Дьюк Эллингтонның фортепианодағы кластерлік жұмысының жазылған мысалдары "Жазғы уақыт" (1961) және "Анасы оны Билл деп атады" (1967), сондай-ақ 1972 жылы басшы Рей Браунмен бірге жазылған, бұрынғы бас музыкантына арналған құрмет – "Бұл Блантон үшін!". Билл Эванстың "Come Rain or Come Shine" әні "Portrait in Jazz" (1960) альбомынан 5 тональды кластермен басталады. Джазда, классикалық музыкадағыдай, тональды кластерлер тек клавиатурамен шектелмеген. 1930 жылдары Джимми Лансфорд оркестрінің "Стратосфера" шығармасына прогрессивті элементтердің қатарына ансамбль кластерлері қосылды. 1947 жылғы сәуірде Стэн Кенттон оркестрінің Пит Руголоның аранжировкасы бойынша "Егер мен бүгін түнде бір сағатқа сенімен бірге бола алсам" атты жазбасы екінші хордың соңында төрт ноталы тромбон кластерін қамтиды. Сыншы Фред Каплан айтқандай, 1950 жылы Дьюк Эллингтон оркестрінің орындауында Равелді еске түсіретін "бай, қараңғы, тональды кластерлерді соққан" ұжымдық аранжировкалар бар. Аранжировщик Гил Эванстың партитураларында да аккорд кластерлері кездеседі. Джордж Гершвиннің "Порги мен Бесс" альбомынан "Жуырда Нью-Йоркке баратын қайық бар" шығармасының ерекше қиялымен Эванс флейта, альт саксофон және өшірілген трубалар оркестрленген аккорд кластерлерін Майлс Дэвистің соло импровизациясын сүйемелдеу үшін фон ретінде ұсынады. 1960 жылдардың басында Боб Брукмейер мен Джерри Маллиганның Маллиганның концерт-джаз тобы үшін жасаған аранжировкаларында Эллингтон мен Равелді еске түсіретін тығыз стильдегі тональды кластерлер қолданылды. Эрик Долфи бас-кларнет сололарында жиі "ашыққан микротоналды кластерлер" пайда болады. Сыншы Роберт Палмер "әндің бетін тесіп, жүрегіне енетін" "ащы дыбыс кластері" деп атады. Кластерлер әсіресе фри-джаз саласында кең таралған. Сесил Тейлор оларды 1950 жылдардың ортасынан бастап импровизациялық әдісінің бөлігі ретінде кеңінен қолданды. Оның музыкалық сөздігіне ұқсас, оның кластерлері "мелодия мен перкуссияның арасындағы бір тұтас жүйеде" жұмыс істейді. Тейлордың кластерлерді қабылдаудағы негізгі мақсаттарының бірі белгілі бір биліктің үстемдігін болдырмау болды. Атақты фри-джаз композиторы, оркестр жетекшісі және пианист Сун Ра музыкалық жиһазды қайта орналастыру үшін оларды жиі қолданған, оны ғалым Джон Ф. Свед былай деп сипаттаған: [Бір] шығармаға кіріспе немесе аяқтау, жаңа бағыт немесе жаңа материал қажет екенін сезінген кезде, ол кеңістікті шақыратын, "жаңа әуенді, мүмкін ырғақты ұсынатын" жоғары дәрежеде ұжымдық импровизацияланған тональды кластер. Бұл - музыкаға жаңа мән-жай, жаңа көңіл-күй, жаңа тоналды аймақтарды ашатын пианистік құрылғы. 1960 жылдары еркін джаз тараған сайын, дыбыс кластерлерін пайдалану да өсті. Джон Литвейлер Тейлордың "тұнбайтын формалары мен қарама-қайшылықтары" деп сипаттағанмен салыстырғанда, Мухал Ричард Абрамс сололары ұқсас еркін, бірақ лирикалық, ағып жатқан контекстте тональды кластерлерді қолданады. Гитарашы Сонни Шаррок оларды өзінің импровизацияларының негізгі бөлігіне айналдырды; Палмердің айтуынша, ол "шыныны қиратып жібергендей дыбыс кластерлерін орындады, бұл гитарадан аша алмаған күйде, оның күшейткішінен сызып алғандай естілді". Пианист Марлин Криспелл еркін джаздың тональды кластерді қолдайтын маңызды өкілі болды, ол көбінесе Энтони Брэкстонмен бірлесіп жұмыс істеді, ол Абрамстың мансабының басында онымен ойнаған. 1990 жылдардан бері Мэттью Шипп Тейлордың формадағы жаңалықтарын дамытып келеді. Еуропалық фри-джаз пианистері, тональды кластерлік палитраны дамытуға үлес қосқандар – Гюнтер Хампель және Александр фон Шлиппенбах. Фри және негізгі джаздың арасында көпір салған Дон Пуллен "импровизациялағанда білегін домалатып ойнайтын, оның қолының сыртқы жиектері қақталған, қозғалмалы тональды кластерлерді жасау үшін" деп жазады сыншы Бен Рэтлифф. "Арпеджиодан бастап, ол клавиатурада қысқа Сесил Тейлордың шабуылындай шудың ағысын тудыра алатын". Джон Медески "Medeski Martin & Wood" тобының клавиатурашысы ретінде тональды кластерлерді қолданады, ол жазбалы джаз элементтерін жанды джаз/джем-топ стиліне қосады.

Популярлы музыкада

Джаз сияқты, рок-н-ролл да пайда болғаннан бері тондық кластерлерді пайдаланды, бірақ ерекше айқындылықсыз – ең танымал мысал, Джерри Ли Льюистің 1950-ші жылдардағы тікелей орындау пианино техникасы, онда қолымен, аяғымен және тізесімен ойнайтын. 1960 жылдан бері рок, электрондық және эксперименталды музыка арасындағы шекараны кесіп өтетін көптеген эмбиент музыкалар тондық кластерлерге негізделген. 1967 жылдың қыркүйегінде жазылған The Velvet Underground тобының "Sister Ray" әнінде органшы Джон Кейл дрон контекстінде тондық кластерлерді қолданады; бұл ән топтың ерте тікелей орындау дыбысына ең жақын келеді. Сол кезде Doors тобының клавишшісі Рей Манзарек "Light My Fire" хитінің тікелей эфирде орындалуы кезінде кластерлерді сололарына енгізе бастады. Kraftwerk-тің 1970 жылы шыққан дебюттік альбомында қайталанатын таспа тізбектеріне әртүрлілік қосу үшін орган кластерлері қолданылды. 1971 жылы сыншы Эд Уорд Джефферсон Эйрплейн тобының үш жетекші вокалисі – Грейс Слик, Марти Балин және Пол Кантнер жасаған «тондық кластерлі вокалдық гармонияларды» жоғары бағалады. Tangerine Dream-нің 1972 жылғы Zeit қос альбомы синтезаторда орындалған кластерлерге толы. The Beatles-тің 1965 жылғы "We Can Work It Out" әнінде «time» деген сөзге қарсы А және С ноталарын әндейтін дауыстармен, ал қосымша клавиатура B нотасында тұрақты аккорд ойнайтын сәтте қысқаша кедергілі тондық кластер естіледі. The Band тобының 1968 жылғы "The Weight" әні, олардың дебюттік альбомы Music from Big Pink-тен алынған, «you put the load right on me» деген сөздермен аяқталатын диссонансты вокалдық рефрен мен 3 ноталық кластерді қамтиды. Орғанда ойналатын тондық кластерлер арман көру сахналары үшін радио драмасында кеңінен қолданылатын конвенцияға айналды. 1920 жылдардың соңынан 2000 жылдардың басына дейін белсенді болған Йорицуне Мацудайра гагаку гармонияларын және тоналдарын авангардты батыс техникасымен біріктірді. Оның көптеген шығармалары дәстүрлі шё кластерлік құралымдарына негізделген. Лу Харрисонның шығыс және батыс аспаптары мен стильдерін біріктіретін Pacifika Rondo гагаку тәсілін көрсетеді. Шё ұжымдық орган кластерлері гагаку дыбысын және функциясын имитациялайды. Шё 1964 жылғы драматикалық шіркеу әңгімесі Curlew River-дің аспаптық текстурасын жасауда Бенджамин Бриттенге де шабыттандырды. Оның дыбысы камералық органда ойналатын ерекше тұрақты кластерлік аккордтарда сезіледі. Дәстүрлі корей сарай және аристократиялық музыкасы бірнеше аспаптарда бір мезгілде орындалатын өрнектерді қолданады, бұл диссонансты кластерлерді жасайды; бұл техника ХХ ғасырдағы корей-неміс композиторы Исхан Юнның жұмысында көрініс тапқан. Шё сияқты бірнеше шығыс азиялық еркін тілді аспаптар шенгтің үлгісі бойынша жасалған, ол көне қытай халық аспабы және кейіннен ресми музыкалық контекстке енгізілген. Убадухешенг – шенгте ойналатын дәстүрлі хордтық формациялардың бірі, ол үш ноталық кластерді қамтиды. Малайзиялық халық музыканттары шё және шенг сияқты тондық кластерлер шығаратын жергілікті ауыз орган қолданады. Үндістанның орталық бөлігіндегі пардан халқының бин-баджасында ойналатын ерекше музыкалық форма «тондық кластердегі ырғақты остинато» деп сипатталған. Асанте халқының арасында, бүгінгі Гана аймағында, дәстүрлі бұрыш музыкасында тондық кластерлер қолданылады. «Тілді дірілдету әдісі бұрыннан бар диссонансты тондық кластерлерге көбірек күш береді. [I] Қалайтын диссонанс зұлым рухтарды қуып шығарады, ал шуылдың күші артаған сайын, дыбыстың күші де артады».