Ауыр бомбалаушы ұшақтар тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

Жозе Ризал Университетінің университет командалары. Ең үлкен көлемді және жүк көтергіштік қабілеті бар бомбалаушы ұшақтар.

Ауыр бомбалаушылар – өз дәуірінің ең үлкен пайдалы жүгін (әдетте бомбалар) және ең ұзақ қашықтықты (көтерілуден қонуға дейін) жеткізе алатын бомбалаушы ұшақтар. Сондықтан ауыр бомбалаушылар әдетте кез келген уақытта ең үлкен және қуатты әскери ұшақтардың қатарында болды. XX ғасырдың екінші жартысында ауыр бомбалаушыларды стратегиялық бомбалаушылар алмастырды, олар тіпті үлкен көлемде болды, ұзағырақ ұшырауға қабілетті және ядролық бомбаларды тарата алды. Ұшақтардың конструкциясы мен инженерлік жұмыстарының жетістіктері, әсіресе қозғалтқыш пен аэродинамиканың жетістіктері, ауыр бомбалаушылардың жүк көлемінің өсуі олардың ұшақтардың көлемінің өсуінен гөрі жоғары жылдамдықпен өсті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі бомбалаушылары, Германияның Zeppelin Staaken Riesenflugzeuge, бомбалардың 500-ге дейінгі пайдалы жүгін тасымалдай алды; Екінші дүниежүзілік соғыстың екінші жартысында Avro Lancaster (1942 жылы енгізілген) әдеттегідей жүк тасымалдайтын (ал кейде 500-ге дейін) және 2530 миль (4072 км) қашықтықта, ал B-29 (1944) 3250 мильден астам жүк тасымалдайтын және 3250 миль (5230 км) қашықтықта болды. 1950 жылдардың аяғында реактивті қозғалтқышта жұмыс істейтін Боинг B-52 Stratofortress, жылдамдығымен (Ланкастердікінен екі еседен астам) жылдамдықпен жүреді, 4480 миль (7210 км) ұрыс радиусында . Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаппай өндіріс әдістері стратегиялық бомбалау науқанын әзірлеуге және пайдалануға мүмкіндік беретін үлкен, ұзақ қашықтықтағы ауыр бомбалаушыларды жеткілікті мөлшерде жасады. Бұл 1945 жылдың тамызында АҚШ-тың әскери-әуе күштері Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастаған кезде аяқталды. Ядролық қару мен басқарылатын зымырандардың пайда болуы әскери авиация мен стратегияның табиғатын мәңгілікке өзгертті. 1950 жылдан кейін континентаралық баллистикалық зымырандар мен баллистикалық зымыран су асты кемелері стратегиялық ядролық рөлде ауыр бомбалаушыларды алмастыра бастады. Кіші ұшақтармен тасымалданатын және жеткізілетін дәлдікпен басқарылатын оқ-дәрілер ("ақылды бомбалар") мен ядролық қаруланған зымырандардың пайда болуымен қатар, бұл технологиялық жетістіктер ауыр бомбалаушының стратегиялық соғыстағы орталық рөлін 20 ғасырдың аяғында жойды. Алайда ауыр бомбалаушылар екінші дүниежүзілік соғыстан бері бірнеше аймақтық қақтығыстарда кәдімгі қаруды жеткізу үшін пайдаланылды (мысалы, Вьетнам соғысындағы B-52). Ауыр бомбалаушылармен қазір тек АҚШ, Ресей және Қытай әуе күштері жұмыс істейді. Олар стратегиялық және тактикалық бомбалау рөлінде қызмет етеді.

Heavy bombers are bomber aircraft capable of delivering the largest payload of air to ground weaponry (usually bombs) and longest range (takeoff to landing) of their era. Archetypal heavy bombers have therefore usually been among the largest and most powerful military aircraft at any point in time. In the second half of the 20th century, heavy bombers were largely superseded by strategic bombers, which were often even larger in size, had much longer ranges and were capable of delivering nuclear bombs. Because of advances in aircraft design and engineering — especially in powerplants and aerodynamics — the size of payloads carried by heavy bombers has increased at rates greater than increases in the size of their airframes. The largest bombers of World War I, the Zeppelin Staaken Riesenflugzeuge of Germany, could carry a payload of up to of bombs; by the latter half of World War II, the Avro Lancaster (introduced in 1942) routinely delivered payloads of (and sometimes up to ) and had a range of 2530 mile (4072 km), while the B 29 (1944) delivered payloads in excess of and had a range of 3250 mile (5230 km). By the late 1950s, the jet powered Boeing B 52 Stratofortress, travelling at speeds of up to (more than double that of a Lancaster), could deliver a payload of , over a combat radius of 4480 mile (7210 km). During World War II, mass production techniques made available large, long range heavy bombers in such quantities as to allow strategic bombing campaigns to be developed and employed. This culminated in August 1945, when B 29s of the United States Army Air Forces dropped atomic bombs over Hiroshima and Nagasaki in Japan. The arrival of nuclear weapons and guided missiles permanently changed the nature of military aviation and strategy. After the 1950s intercontinental ballistic missiles and ballistic missile submarines began to supersede heavy bombers in the strategic nuclear role. Along with the emergence of more accurate precision guided munitions ("smart bombs") and nuclear armed missiles, which could be carried and delivered by smaller aircraft, these technological advancements eclipsed the heavy bomber's once central role in strategic warfare by the late 20th century. Heavy bombers have, nevertheless, been used to deliver conventional weapons in several regional conflicts since World War II (for example, B 52s in the Vietnam War). Heavy bombers are now operated only by the air forces of the United States, Russia and China. They serve in both strategic and tactical bombing roles.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші ауыр бомбалаушы ұшақ жолаушылар ұшағы ретінде жобаланған. Санкт-Петербургте білім алған, бірақ Киевте туған, поляк-орыс тегіндес инженер Игорь Сикорский, өзінің туған жері мен жаңа үйі арасында ұшу үшін Сикорский Илья Муромецті жасады. 1914 жылдың тамызына дейін ол қысқа ғана уақыт бойы осы мақсатта пайдаланылды, содан кейін Руссо-Балт вагондар зауыты оны бомбалаушы нұсқасына айналдырып, жолаушылар ұшағындағы неміс қозғалтқыштарының орнына британдық Sunbeam Crusader V8 қозғалтқыштарын орнатты. 1914 жылдың желтоқсанында 10 эскадрилья Шығыс майданындағы неміс бекіністерін бомбалады, ал 1916 жылдың жазында олардың саны жиырмаға жетті. Ол тоғыз пулеметпен, оның ішінде құйрық пулеметпен жақсы қаруланған және бастапқыда неміс және австро-венгрлік әуе шабуылына төтеп бере алды. Сикорский бомбалаушысының қанаттарының ұзындығы Екінші дүниежүзілік соғыстағы Авро Ланкастерге қарағанда бірнеше футқа қысқа болды, ал бомбасының салмағы соғыс машинасының салмағының 3% құрады. Handley Page Type O/100 Сикорскийдің идеяларына көп қарызды; олар шамамен бірдей өлшемде болды, тек екі Rolls Royce Eagle қозғалтқышын пайдаланды және 250 кг дейін бомба таси алды. O/100 соғыстың басында Корольдік теңіз күштері үшін Кильдегі неміс Флотының күштерін батыру мақсатымен жобаланған: Теңіз күштері «ұшақтың қанды парализін» талап етті. 1916 жылдың соңында пайдалануға берілген және Франциядағы Дюнкерк маңында орналасқан, ол теңіз нысаналарын күндізгі рейдтерде қолданылды, бір неміс эсминецін зақымдады. Бірақ біреуі жоғалғаннан кейін O/100 түнгі шабуылдарға көшті. Жаңартылған Handley Page Type O/400 363 кг бомба таси алды, ал 1918 жылдың сәуірінен бастап жаңадан құрылған тәуелсіз Корольдік әуе күштері неміс теміржолдары мен өнеркәсіптік нысаналарын стратегиялық түрде бомбалау үшін 40-қа дейін қанаттарды пайдаланды. Бір O/400 Т.Е.Лоуренстің Синай және Палестина жорығын қолдау үшін пайдаланылды. Германияның императорлық әуе күштері Gotha бомбалаушысын пайдаланды, ол бірнеше түрлерін жасады. Gotha G.IV 1917 жылдың көктемінен бастап оккупацияланған Бельгиядан жұмыс істеді. Ол 1917 жылдың мамырынан бастап Лондонда бірнеше рейдтер жасады. Кейбіреулері Кент жағалауындағы Фолкстоун мен Шернесске дейін жетті. Бірақ 13 маусымда Готалар Шығыс Лондонда 162 азаматты, оның ішінде бастауыш мектепте 18 баланы өлтірді және 432 адамды жарақаттады. Бастапқыда әуе шабуылына қарсы қорғаныс нашар болды, бірақ 1918 жылдың 19 мамырында 38 Гота Лондонда шабуыл жасаған кезде алтауы атып түсірілді, ал тағы біреуі қону кезінде құлады. Неміс авиакомпаниялары сонымен қатар Riesenflugzeug деп аталатын бірнеше алып бомбалаушы ұшақтарды жасады. Олардың көпшілігі 1917 жылдан бастап өте аз санда шығарылды және бірнешеуі ешқашан пайдалануға берілмеді. Ең көп саны Zeppelin Staaken R.VI болды, оның 13-і Ресей мен Лондонды бомбалаумен айналысты: төртеуі атып түсірілді және алтауы қону кезінде жоғалды. R.VI екінші дүниежүзілік соғыстағы стандартты Люфтваффе бомбалаушыларынан үлкен болды. Екі Rolls Royce Eagle қозғалтқышымен жұмыс істейтін Vickers Vimy ауыр бомбалаушысы жаңадан құрылған Корольдік әуе күштеріне іс-қимылға түсуге тым кеш жеткізілді (Германиямен келісімге келген кезде Францияда тек біреуі болды). Вимидің мақсаты Германияның батысындағы өнеркәсіптік және теміржол нысаналарын бомбалау болды, ол 1448 км қашықтыққа және бір тоннадан астам бомба таси алды. Vickers Vimy алғашқы Атлантты кесіп өтуге белгілі, 1919 жылдың 14 маусымында ағылшын Джон Алкок ұшқан және шотландтық Артур Уиттен Браун навигациялаған, Сент-Джонс Ньюфаундлендтен Ирландияның Клифденіне дейін.

The first heavy bomber was designed as an airliner. Igor Sikorsky, an engineer educated in St Petersburg, but born in Kiev of Polish Russian ancestry designed the Sikorsky Ilya Muromets to fly between his birthplace and his new home. It did so briefly until August 1914, when the Russo Balt wagon factory converted to a bomber version, with British Sunbeam Crusader V8 engines in place of the German ones in the passenger plane. By December 1914 a squadron of 10 was bombing German positions on the Eastern Front and by summer 1916 there were twenty. It was well armed with nine machine guns, including a tail gun and initially was immune to German and Austro Hungarian air attack. The Sikorsky bomber had a wingspan just a few feet shorter than, with a bomb load only 3% of, a World War II Avro Lancaster. The Handley Page Type O/100 owed a lot to Sikorsky's ideas; of similar size, it used just two Rolls Royce Eagle engines and could carry up to of bombs. The O/100 was designed at the beginning of the war for the Royal Navy specifically to sink the German High Seas Fleet in Kiel: the Navy called for “a bloody paralyser of an aircraft” Entering service in late 1916 and based near Dunkirk in France, it was used for daylight raids on naval targets, damaging a German destroyer. But after one was lost, the O/100 switched to night attacks. The uprated Handley Page Type O/400 could carry a bomb, and wings of up to 40 were used by the newly formed, independent Royal Air Force from April 1918 to make strategic raids on German railway and industrial targets. A single O/400 was used to support T. E. Lawrence's Sinai and Palestine Campaign. The Imperial German Air Service operated the Gotha bomber, which developed a series of marques. The Gotha G. IV operated from occupied Belgium from the Spring of 1917. It mounted several raids on London beginning in May 1917. Some reached no further than Folkestone or Sheerness on the Kent Coast. But on June 13, Gothas killed 162 civilians, including 18 children in a primary school, and injured 432 in East London. Initially, defence against air attack was poor, but by May 19, 1918, when 38 Gothas attacked London, six were shot down and another crashed on landing. German aircraft companies also built a number of giant bombers, collectively known as the Riesenflugzeug. Most were produced in very small numbers from 1917 onwards and several never entered service. The most numerous were the Zeppelin Staaken R. VI of which 13 saw service, bombing Russia and London: four were shot down and six lost on landing. The R. VIs were larger than the standard Luftwaffe bombers of World War II. The Vickers Vimy, a long range heavy bomber powered by two Rolls Royce Eagle engines, was delivered to the newly formed Royal Air Force too late to see action (only one was in France at time of the Armistice with Germany). The Vimy's intended use was to bomb industrial and railway targets in western Germany, which it could reach with its range of 900 mile (1448 km) and a bomb load of just over a ton. The Vickers Vimy is best known as the aircraft that made the first Atlantic crossing from St John's Newfoundland to Clifden in Ireland piloted by the Englishman John Alcock and navigated by Scot Arthur Whitten Brown on June 14, 1919.

Стратегиялық бомбалаушы теориясы

Соғыс аралығында авиациялық пікір екі қағидаға тоқтады. Біріншісі – «бомбалаушы әрқашан жетіп жетеді». Екі қанатты истребительдердің бомбалаушылардан жылдамдық артықшылығы сезімді емес еді және олар оларды ешқашан жеткізе алмайды деп сенді. Сонымен қатар, кіріп келе жатқан бомбалаушыларды жеткілікті қашықтықтан анықтаудың және истребительдерді ұшырып түсіруге жіберудің тиімді әдісі болмады. Іс жүзінде, жаңа радар технологиясының және моноплан истребительдерінің дизайнындағы жетістіктер бұл кемшілікті жойды. Соғыс бойында бомбалаушылар өз мақсаттарына жетіп, соққы берді, бірақ сақтықпен жоспарлау және эскорт ұшақтарының болмауынан қабылдауға келмейтін шығынға ұшырады. Тек кейінірек шыққан де Хавилленд Москито жеңіл бомбалаушысы ғана истребительдерден қашып құтыла алды. Ауыр бомбалаушыларға қорғану үшін қару-жарақ қажет болды, бұл олардың тиімді бомба тасымалдау қабілетін азайтты. Екінші қағида – өнеркәсіптік қуаттылықтарды, энергетиканы өндіруді, мұнай өңдеу зауыттарын және көмір шахталарын стратегиялық бомбалау соғысты жеңе алады. Бұл жапон қалаларын өртеу және 1945 жылғы тамызда Хиросима мен Нагасакиге тасталған екі атом бомбасымен расталды, себебі Жапонияның нашар тұрғын үйлері мен қолөнер өндірісі шабуылға оңай болатын, жапондық өнеркәсіптік өндірісті толығымен жойды (Қараңыз: Жапонияға жасалған әуе шабуылдары). Германияны бомбалауда бұл дәлелдеме айқын болған жоқ. Соғыс кезінде одақтастардың үздіксіз бомбалауына қарамастан, неміс өнеркәсіптік өндірісі өсті. B 17C үлгісінің жауынгерлік дайындығы жоқ екені және оның бес пулеметінің қорғаныс қабілеті жеткіліксіз екені анық болды. Жауынгерлік жағдайдан алынған мәліметтер Боинг инженерлеріне ұшақты жақсартуға мүмкіндік берді. 1942 жылғы шілдеде ағылшын әуеайлақтарынан жұмыс істей бастаған алғашқы B 17E үлгісінде маңызды құйрық пулеметшісімен бірге көптеген қорғаныс қарулары болды. Соңында, формацияда ұшуға оңтайландырылған АҚШ-тың ауыр бомбалаушы конструкцияларында қуатты мұнараларда және қолмен басқарылатын икемді орналастыруларда 10 немесе одан да көп пулемет және/немесе зеңбіректер болды, олар қорғаныс отын доғаларын жасады. Бұл қарулар құйрық мұнараларында, бомбашының мөлдір мұрын бөлігінің артындағы «жақ» позицияларында немесе артқы фюзеляждың екі жағындағы «белдеу» позицияларында орналасқан. АҚШ бомбалаушылары .50 калибрлі пулеметтермен және жоғарғы (ұшақтың жоғарғы жағы) және төменгі (ұшақтың төменгі жағы) мұнаралардағы пулеметтермен жабдықталған. Осы пулеметтердің барлығы эскорт ұшақтарының қашықтығынан тыс жерде шабуылдан қорғана алды; соңында, B 17G үлгісіне барлығы 13 пулемет орнатылды. Бірнеше ұшақтың ұрыс топтарын құру үшін, кейіннен бірнеше топтан құралған ұрыс қанаттарын құрастыруды жеделдету үшін құрастыру ұшақтары қолданылды. Тіпті бұл қосымша оттық күш, бос салмақты 20%-ға арттырды және Райт Циклон қозғалтқышының күшті нұсқаларын қажет етті, күндізгі уақыттағы шығынды болдырмауға жеткіліксіз болды. Эскорт ұшақтары қажет болды, бірақ RAF-тың Supermarine Spitfire сияқты истребительдерінің ұшу қабілеті өте шектеулі болды. 1942 жылғы 17 тамызда Франциядағы Руан-Соттевиль теміржол станциясына жасалған алғашқы шабуылға төрт Спитфайр эскадрильясы шықты және тағы бесеуі кері қайтты. АҚШ Әскери-әуе күштері ұшақ зауыттары мен құрауыш зауыттарына шабуыл жасады. 1943 жылғы 17 тамызда 230 «Фортресс» Швайнфурттағы шарлы подшипниктер зауытына шабуыл жасады, екі айдан кейін 291 бомбалаушымен Швайнфуртқа екінші шабуыл жасады. Зауытқа ауыр зақым келтірілді, бірақ бұл өте қымбатқа түсті: бірінші шабуылда 36 ұшақ, екінші шабуылда 77 ұшақ жоғалды. Барлығы 850 авиатор қаза тапты немесе тұтқынға алынды; тек 33 «Фортресс» қазан айындағы шабуылдан зақымданусыз қайтып келді. Солтүстік Американың P 51 Мустангтарының келуімен және Республиканың P 47 Thunderbolt ұшақтарының қашықтығын арттыру үшін қосымша жанармай бактары орнатылуымен, 1944 жылғы 20-25 ақпан аралығында бомбалаушылар нысанаға дейін және кері қарай эскортталды. Жоғалулар 3500 ұшудың 247-іне дейін азайтылды, бұл әлі де ауыр шығын болды, бірақ сол кезде қабылданды. Consolidated B 24 Liberator және кейінірек Forty үлгілері Sperry шарлы мұнараларына орнатылған одан да көп қорғаныс қаруларын тасымалдады. Бұл – 360 градусқа көлденең айналып, 90 градусқа көтерілетін керемет қорғаныс қаруы. Оның екі M2 Браунинг пулеметінің тиімді қашықтығы болды. «Озатқыш» компаниясы өздерінің ұзын қашықтықты, жылдам және жоғары ұшатын ұшақ дизайнымен оралғанда, қосымша тонна бомба тасымалдай алатын «Фортресс» ұшақтарын құрастыру туралы ұсынысқа жауап берді. Алғашқы тапсырыстар Францияға (Францияның құлауынан кейін RAF-қа жеткізілді) және содан кейін соғыста болған Ұлыбританияға жасалды, АҚШ Әскери-әуе күштеріне тек 36 ұшақ жеткізілді. АҚШ Әскери-әуе күштері де, RAF та алғашқы дизайсты бомбалауға жарамсыз деп бағалады және ол бастапқыда әртүрлі VIP тасымалдау және теңіз патрульдеу миссияларында қолданылды. Алайда, оның ұзақ қашықтығы АҚШ Әскери-әуе күштерін 1943 жылғы 1 тамызда Ливиядағы Бенгазиден Румынияның мұнай өңдеу зауыттарын бомбалау үшін 177 «Озатқыш» ұшағын жіберуге көндірді, «Тайдал толқын» операциясы. Навигациялық қателер және ескерткіш берілген неміс зениттік артиллериясы мен истребительдері салдарынан, жартысы ғана базаға оралды, бірақ бірнешесі Кипрдегі RAF базаларына және Түркиядағы кейбір базаларға қауіпсіз қонды, онда олар ұсталды. Зақымдаусыз қалғандары тек 33 болды. Мұнай өңдеу зауыттарына келтірілген зақымдар тез жөнделді және мұнай өндірісі өсті. 1942 жылғы қазан айында Мичиган штатындағы Уиллоу Ранда жаңа Ford Motor Company зауыты «Озатқыштарды» құрастыра бастады. 1944 жылы бір сағатта бір ұшақтан астам өндіріс деңгейіне жетті, бұл B 24-ті барлық уақыттағы ең көп өндірілген АҚШ ұшағына айналдырды. Ол Тынық мұхитындағы стандартты ауыр бомбалаушыға және RAAF қолданған жалғыз бомбалаушыға айналды. SAAF 1944 жылы Варшава көтерілісі кезінде қару-жарақ пен оқ-дәрі тастау үшін «Озатқыштарды» пайдаланды. Avro Manchester екі қозғалтқышты бомбалаушы, амбициялы 24 цилиндрлі Rolls Royce Vulture қозғалтқыштарымен жабдықталған, бірақ Vulture қозғалтқыштарының техникалық проблемалары салдарынан тез төрт Rolls Royce Merlin қозғалтқыштарына қайта жабдықталды, бұл ұшақты сенімсіз, қуаты жеткіліксіз етіп, қызметтен шығаруын жеделдетті. 1942 жылдың басында эскадрильяларға жеткен қайта жабдықталған бомбалаушы, төрт Merlin қозғалтқыштарымен және ұзартылған қанаттарымен Avro Lancaster деп аталды; ол бомбалардың немесе арнайы модификациялармен бірге жүк көлемін жеткізе алатын. Lancaster бомбалық бөлімі бөлінбеген, сондықтан 10 тонналық Grand Slam сияқты ерекше үлкен және ауыр бомбаларды тасуға болатын. Vickers компаниясының бас ұшақ конструкторының орынбасары Барнс Уоллис соғысты қысқартуға болатын қару-жарақтар туралы көп ойлады. Ол қызы Сьюзеннің су үстіндегі кесектерді лақтырғанын көргеннен кейін «Сфералық бомба, беткей торпедасын» ойлап тапты. «Секіретін бомбаның» екі нұсқасы жасалды: кішкентай Highball кемелерге қарсы қолданылуы керек еді және жобасын қаржыландыру үшін британдық Әскери-теңіз министрлігінен маңызды қаражат алды. Оның жартысы Torpex торпедалық жарылғыштан тұратын ұшатын торпеда, ол Тронхейм фиордында тор желілерінің артында тоқтатылған Tirpitz кемесін батыру үшін әзірленді. «Секіретін бомбаны» дамытудағы кешігулер Барнс Уоллистің тағы бір өнертабысы, 5 тонналық Tallboy-ды пайдалануға әкелді; Avro Lancaster ұшақтарынан 25 000 фут (7620 м) биіктіктен тасталған екі Tallboy жартылай дыбыс жылдамдығымен Tirpitz кемесін 1944 жылғы 12 қарашада құлатты. Upkeep, секіретін бомбаның үлкен нұсқасы, арнайы таңдалған және оқытылған 617 эскадрильясы RAF, көбінесе «Бөгет бұзушылар» деп танылатын Wing Commander Guy Gibson басшылығымен Моне және Эдер бөгеттерін жойды. 1945 жылғы наурыз және сәуір айларында, Еуропадағы соғыс аяқталуға жақын, Lancaster ұшақтары Германияның солтүстігіндегі U қайықтар тұратын жерлерге және теміржол көпірлеріне Grand Slam және Tallboy бомбаларын тастады. Билефельдте Grand Slam бомбалары теміржол көпірінің жартысынан астамын жойды, жер сілкінісін тудырып, негізін шайқады. Boeing B 29 Superfortress «Фортресс» ұшағының жетілдірілген нұсқасы, бірақ төрт Wright R 3350 Duplex Cyclone қозғалтқыштарымен жабдықталған үлкен дизайн, оларға биік, жылдам, алыс ұшуға және үлкен бомба жүгін тасуға мүмкіндік берді. Mammoth жаңа Wright радиальды қозғалтқыштары қызып кетуге бейім болды...

Between the wars, aviation opinion fixed on two tenets. The first was that “the bomber will always get through.” The speed advantage of biplane fighters over bombers was insignificant, and it was believed that they would never catch them. Furthermore, there was no effective method of detecting incoming bombers at sufficiently long range to scramble fighters on an interception course. In practice, a combination of new radar technology and advances in monoplane fighter design eroded this disadvantage. Throughout the war, bombers continually managed to strike their targets, but suffered unacceptable losses in the absence of careful planning and escort fighters. Only the later de Havilland Mosquito light bomber was fast enough to evade fighters. Heavy bombers needed defensive armament for protection, which reduced their effective bomb payload. The second tenet was that strategic bombing of industrial capacity, power generation, oil refineries, and coal mines could win a war. This was certainly vindicated by the firebombing of Japanese cities and the two atomic bombs dropped on Hiroshima and Nagasaki in August 1945, as Japan's fragile housing and cottage industry made themselves easily vulnerable to attack, thus completely destroying Japanese industrial production (see Air Raids on Japan). It was less evident that it held true for the bombing of Germany. During the war, German industrial production actually increased, despite a sustained Allied bombing campaign. It was clear that the B 17C model was not combat ready and that its five machine guns provided inadequate protection. Combat feedback enabled Boeing engineers to improve the aircraft; when the first model B 17E began operating from English airfields in July 1942, it had many more defensive gun positions including a vitally important tail gunner. Eventually, U. S. heavy bomber designs, optimized for formation flying, had 10 or more machine guns and/or cannons in both powered turrets and manually operated flexible mounts to deliver protective arcs of fire. These guns were located in tail turrets, side gun ports either just behind the bombardier's clear nose glazing as "cheek" positions, or midway along the rear fuselage sides as "waist" positions. U. S. bombers carried .50 caliber machine gun, and dorsal (spine/top of aircraft) and ventral (belly/bottom of aircraft) guns with powered turrets. All of these machine guns could defend against attack when beyond the range of fighter escort; eventually, a total of 13 machine guns were fitted in the B 17G model. In order to assemble combat boxes of several aircraft, and later combat wings formed of a number of boxes, assembly ships were used to speed up formation. Even this extra firepower, which increased empty weight by 20% and required more powerful versions of the Wright Cyclone engine, was insufficient to prevent serious losses in daylight. Escort fighters were needed but the RAF interceptors such as the Supermarine Spitfire had very limited endurance. An early raid on Rouen Sotteville rail yards in Brittany on August 17, 1942, required four Spitfire squadrons outbound and five more for the return trip. The USAAF chose to attack aircraft factories and component plants. On August 17, 1943, 230 Fortresses attacked a ball bearing plant in Schweinfurt and again two months later, with 291 bombers, in the second raid on Schweinfurt. The works was severely damaged but at a huge cost: 36 aircraft lost in the first raid, 77 in the second. Altogether 850 airmen were killed or captured; only 33 Fortresses returned from the October raid undamaged

With the arrival of North American P 51 Mustangs and the fitting of drop tanks to increase the range of the Republic P 47 Thunderbolt for the Big Week offensive, between February 20–25, 1944, bombers were escorted all the way to the target and back. Losses were reduced to 247 out of 3,500 sorties, still devastating but accepted at the time. The Consolidated B 24 Liberator and later version of the Fortress carried even more extensive defensive armament fitted into Sperry ball turrets. This was a superb defensive weapon that rotated a full 360 degrees horizontally with a 90 degree elevation. Its twin M2 Browning machine guns had an effective range of The Liberator was the result of a proposal to assemble Fortresses in Consolidated plants, with the company returning with its own design of a longer range, faster and higher flying aircraft that could carry an extra ton of bombs. Early orders were for France (delivered to the RAF after the fall of France) and Britain, already at war, with just a batch of 36 for the USAAF. Neither the USAAF nor the RAF judged the initial design suitable for bombing and it was first used on a variety of VIP transport and maritime patrol missions. Its long range, however, persuaded the USAAF to send 177 Liberators from Benghazi in Libya to bomb the Romanian oilfields on August 1, 1943, in Operation Tidal Wave. Due to navigational errors and alerted German flak batteries and fighters, only half returned to base although a few landed safely at RAF bases in Cyprus and some in Turkey, where they were interned. Only 33 were undamaged. Damage to the refineries was soon repaired and oil production actually increased

By October 1942, a new Ford Motor Company plant at Willow Run Michigan was assembling Liberators. Production reached a rate of over one an hour in 1944 helping the B 24 to become the most produced US aircraft of all time. It became the standard heavy bomber in the Pacific and the only one used by the RAAF. The SAAF used Liberators to drop weapons and ammunition during the Warsaw Uprising in 1944. The Avro Manchester was a twin engine bomber powered by the ambitious 24 cylinder Rolls Royce Vulture, but was rapidly redesigned for four Rolls Royce Merlin engines due to technical problems with the Vulture which caused the aircraft to be unreliable, under powered and hastened its withdrawal from service. Reaching squadrons early in 1942, the redesigned bomber with four Merlin engines and longer wings was renamed Avro Lancaster; it could deliver a load of bombs or up to with special modifications. The Lancaster's bomb bay was undivided, so that bombs of extraordinary size and weight such as the 10 ton Grand Slam could be carried. Barnes Wallis, deputy chief aircraft designer at Vickers, spent much time thinking about weapons that might shorten the war. He conceived his “Spherical Bomb, Surface Torpedo” after watching his daughter flip pebbles over water. Two versions of the 'bouncing bomb' were developed: the smaller Highball was to be used against ships and attracted essential British Admiralty funding for his project. A flying torpedo, of which half was Torpex torpedo explosive, it was developed specifically to sink the Tirpitz which was moored in Trondheim fjord behind torpedo nets. Development delays in the 'bouncing bomb' meant that another Barnes Wallis invention, the 5 ton Tallboy was deployed instead; two Tallboys dropped by Avro Lancasters from 25,000 feet (7620 m) altitude hit at near supersonic speed and capsized the Tirpitz on November 12, 1944. Upkeep, the larger version of the bouncing bomb, was used to destroy the Mohne and Eder dams by Lancasters from the specially recruited and trained No. 617 Squadron RAF, often known as "the Dam Busters", under Wing Commander Guy Gibson. In March and April 1945, as the war in Europe was ending, Lancasters dropped Grand Slams and Tallboys on U boat pens and railway viaducts across north Germany. At Bielefeld more than of railway viaduct was destroyed by Grand Slams creating an earthquake effect, which shook the foundations. The Boeing B 29 Superfortress was a development of the Fortress, but a larger design with four Wright R 3350 Duplex Cyclone engines of much greater power, enabling it to fly higher, faster, further and with a bigger bomb load. The mammoth new Wright radial engines were susceptible to overheating if anything malfunctioned, and technical problems with the powerplant seriously delayed the B 29's operational service debut. The aircraft had four remotely operated twin gun turrets on its fuselage, controlled through an analog computer sighting system; the operator could use any of a trio of Perspex ball stations. Only the tail gunner manually controlled his gun turret station in the rear of the airplane. B 29s were initially deployed to bases in India and China, from which they could reach Japan; but the logistics (including transport of fuel for the B 29 fleet over the Himalayan range) of flying from these remote, primitive airfields were complicated and costly. The island of Saipan in the Marianas was assaulted to provide Pacific air bases from which to bomb Japanese cities. Initial high level, daylight bombing raids using high explosive bombs on Japanese cities with their wood and paper houses produced disappointing results; the bombers were then switched to low level, nighttime incendiary attacks for which they had not originally been designed (one variant, the B 29B was specially modified for low altitude night missions by removal of armament and other equipment). Japan burned furiously from the B 29 incendiary raids. On August 6, 1945, B 29 Enola Gay dropped an atomic bomb on Hiroshima. Three days later, B 29 Bockscar dropped another on Nagasaki. The war ended when Japan announced its surrender to the Allies on August 15, and the Japanese government subsequently signed the official instrument of surrender on September 2, 1945.