Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһудиліктегі ұғымдар мен еврей халқы
Concepts in Judaism and the Jewish people
Еврей тілінде "символ" сөзі "о́т" деп аталады, ол ерте яһудилікте тек белгі ғана емес, сонымен қатар Құдай мен адам арасындағы байланыстың көрінетін діни нышаны болды. ТОК
The Hebrew word for 'symbol' is , which, in early Judaism, denoted not only a sign, but also a visible religious token of the relation between God and human. TOC
Ортақ иконография
Ежелгі таңба Сурет Тарих және қолданылу Менора Иерусалимдегі ғибадатхананы бейнелейді. Израильдің елтаңбасында пайда болады. Төрт түр Суккот мерекесін бейнелейді. Көбінесе менорамен бірге қолданылады. Шофар қасиетті күндерді білдіреді. Жаңа жылды салтанатты түрде қарсы алу үшін қолданылатын музыкалық аспап. IntermediateSymbolImageHistory and usage Дауыт жұлдызы Дауыт жұлдызы – дін ретінде яһуди дінінің және яһуди халқының символы. Бұл сонымен қатар Дәуіт патшаның қалқаны (немесе кем дегенде, оның эмблемасы) деп есептеледі. Яһуди аңыздары бұл белгіні «Соломон мөрі» – Сүлеймен патшаның жын-перілерді бақылау үшін қолданған сиқырлы сақинасымен байланыстырады. Яһуди аңыздары бұл белгіні Дәуіт патшаны жаулардан қорғаған сиқырлы қалқанмен де байланыстырады. Француз революциясынан кейін яһудилердің азаттыққа қол жеткізгеннен кейін, яһуди қауымдары Дауыт жұлдызын өздерінің символы ретінде таңдады. Бұл жұлдыз Израиль туында кездеседі. Шин (Shin) Ель-Шаддайды (әдетте «Құдай Ең Құдіретті» деп аударылады) білдіреді, яһуди дініндегі Құдайдың аттарының бірі. Бұл символ мезуза және тефилин сияқты қасиетті заттарда, сондай-ақ діни батаның қол қимылында бейнеленген. Тас тақташалар Синай тауында жазылған Он Буйрықты бейнелейді. Яһуда арыстаны Танах Яһуда және Дан тайпаларын арыстармен салыстырады: «Яһуда – арыстанның баласы». Көбінесе екі арыс Заң Тақташаларын қолдағандай бейнеленеді. Қазіргі таңба Сурет Тарих және қолданылу Хай (Chai) «Өмір» деген мағынаны білдіреді. Хамса Яһуди және басқа да Таяу Шығыс мәдениеттерінде Хамса Құдайдың қолының символы ретінде қарастырылады және жаман көзден сақтайды деп есептеледі. Қазіргі заманда бұл сәттілік әкелетін нысан және әшекей ретінде қолданылады.
AncientSymbolImageHistory and usageMenorahRepresents the Temple in Jerusalem. Appears in the Emblem of Israel. Four SpeciesRepresents the festival of Sukkot. Often an accompaniment of the Menorah. ShofarRepresents the High Holy Days. Used as an instrument harkening in the new year in a ceremonial fashion. IntermediateSymbolImageHistory and usageStar of DavidThe Star of David, a symbol of Judaism as a religion, and of the Jewish people as a whole. It also thought to be the shield (or at least the emblem on it) of King David. Jewish lore links the symbol to the "Seal of Solomon", the magical signet ring used by King Solomon to control demons and spirits. Jewish lore also links the symbol to a magic shield owned by King David that protected him from enemies. Following Jewish emancipation after the French Revolution, Jewish communities chose the Star of David as their symbol. The star is found on the Flag of Israel. ShinSymbolizes El Shaddai (conventionally translated "God Almighty"), one of the Names of God in Judaism. This symbol is depicted on the ritual objects mezuzah and tefillin, and in the hand gesture of the Priestly Blessing. Tablets of StoneRepresents the two tablets on which the Ten Commandments were inscribed at Mount Sinai. Lion of JudahThe Tanakh compares the tribes of Judah and Dan to lions: "Judah is a lion's whelp." Often a pair of lions appear as heraldic supporters, especially of the Tablets of Law. ModernSymbolImageHistory and usageChai (symbol)"Life" in Hebrew. HamsaIn Jewish and other Middle Eastern cultures, the Hamsa represents the hand of God and was reputed to protect against the evil eye. In modern times, it is a common good luck charm and decoration.
Шаббат
Шаббат, демалыс күні, Танахта Құдай мен яһуди халқы арасындағы белгі ("от") ретінде сипатталған.
Shabbat, the day of rest, is described in the Tanakh as God's sign ("ot") between Him and the Jewish people.
Діни қызметкерлер
Таураттан діни қызметкерлердің киетін киімдеріне қатысты егжей-тегжейлі нұсқаулар бар. Бұл егжей-тегжейлі мәліметтер кейінірек символдық түсіндірмелердің тақырыбына айналды. Филонның сөзіне қарағанда, діни қызметкердің сырт киімі эфирді, гүлдер – жерді, ал нарлар – ағып жатқан суды, ал қоңыраулар судың үнін бейнелеген. Ефод көкке, ал екі иығындағы тастар жердің екі жарты шарын – бірін жоғарыда, екіншісін төменде бейнелеген. Тастардағы алты атау – зодиактың алты белгісін, ал кеуде қалқанындағы он екі атау да зодиак белгілерін көрсетеді. Митра бас киім – жоғары дін қызметкерін жер бетіндегі барлық патшалардан биіктейтін тәждің белгісі. Иосифтің түсіндірмесі бойынша, көйлек жерді, сырт киім аспанды символдайды, ал қоңыраулар мен нарлар – найзағай мен күркіреуді бейнелейді. Ефод төрт элементті, ал алтынмен тоқылған киім Құдайдың даналығын көрсетеді. Кеуде қалқаны ефодтың ортасында орналасқан, өйткені жер ғаламның ортасы есептеледі; белбеу – мұхитты, иықтағы тастар – күн мен айды, ал кеуде қалқанындағы әшекейлер – зодиактың он екі белгісін, ал митра – көктің символы. Иерусалим Талмуды мен Мидраш әрбір киімнің белгілі бір күнәға кешірім беру үшін арналғанын сипаттайды: көйлек – кісі өлтіруге немесе шатназ киюге, іш киім – адалсыздыққа, митра – мақтанға, белбеу – ұрлыққа немесе алдауға, кеуде қалқаны – заңды бұрмалауға, ефод – жалған құдайларға табынуға, ал орама – жала жабуға.
The Torah provides detailed instructions for the garments worn by the priests in the Temple. These details became the subject of later symbolic interpretations. According to Philo: The priest's upper garment symbolized the ether, the blossoms represented the earth, the pomegranates typified running water, and the bells denoted the music of the water. The ephod corresponded to heaven, and the stones on both shoulders to the two hemispheres, one above and the other below the earth. The six names on each of the stones were the six signs of the zodiac, which were denoted also by the twelve names on the breastplate. The miter was the sign of the crown, which exalted the high priest above all earthly kings. Josephus interpreted as follows: The coat symbolized of the earth, the upper garment symbolized heaven, while the bells and pomegranates represented thunder and lightning. The ephod typified the four elements, and the interwoven gold denoted the glory of God. The breastplate was in the center of the ephod, as the earth formed the center of the universe; the girdle symbolized the ocean, the stones on the shoulders the sun and moon, and the jewels in the breastplate the twelve signs of the zodiac, while the miter was a token of heaven. The Jerusalem Talmud and Midrash described each garment as providing atonement for a specific sin: the coat for murder or for shatnez, the undergarment for unchastity, the miter for pride, the belt for theft or trickery, the breastplate for any perversion of the Law, the ephod for idolatry, and the robe for slander.
Сандардың символикалық мәндері
Яһуди мәтіндерінде немесе амалдарында әртүрлі сандар маңызды рөл атқарады. Кейбір сандар түсініктерді есте сақтауға көмектесетін жад құралы ретінде қолданылса, ал басқалары өздігінен маңызды немесе сырттай түсіндірілетін мағынаға ие деп есептелді. 7, 10, 12 және 40 сияқты сандар символдық контексте қайта-қайта кездесетін. Гематрия – еврей сөзіне сандық баламасын табу үшін қолданылатын шифр түрі, оған кейде символдық мағына беріледі. Мысалы, "хай" (өмір деген еврей сөзі) гематриясы 18-ге тең, ал 18-дің еселіктері жақсы ырым деп саналады және көбінесе сыйлық беруде қолданылады.
Various numbers play a significant role in Jewish texts or practice. Some such numbers were used as mnemonics to help remember concepts, while other numbers were considered to have intrinsic significance or allusive meaning. Numbers such as 7, 10, 12, and 40 were known for recurring in symbolic contexts. Gematria is form of cipher used to generate a numerical equivalent for a Hebrew word, which sometimes is invested with symbolic meaning. For example, the gematria of "chai" (the Hebrew word for life) is 18, and multiples of 18 are considered good luck and are often used in gift giving.
Металдар мен минералдар
Алтын өте құнды металл болған (басқа мәдениеттердегідей), бірақ алтын бұзауға байланысты күнә болғандықтан кейде одан қашып жүрген. Күміс ізгілік тазалығымен байланысты болған, себебі күміс металлын кеннен тазарту қажет еді. Мыс қаттылықты, күштілік пен беріктікті білдірген. Мыс алтынның, ал темір күмістің орнына қолданылған. Тұз әрбір құрбандықпен бірге ұсынылған; тұздың сақтау қасиеті Құдай мен Израиль арасындағы өзіндік уаделердің мәңгілігін білдірген. Талмудта тұз Тораның символы болып табылады, өйткені "әлем тұзсыз жарамайды", солайша ол Торасыз да тұра алмайды.
Gold was a highly regarded precious metal (as in other cultures), but was occasionally avoided due to its association with the sin of the golden calf. Silver was associated with moral purity, as silver metal must be refined from its ore. Brass symbolized hardness, strength, and firmness. Brass was a substitute for gold, and iron for silver. Salt was offered with every sacrifice; the preservative effect of salt symbolized the eternity of the covenant between God and Israel. In the Talmud salt symbolizes the Torah, for just as "the world cannot exist without salt", so it can not endure without the Torah.
Түстер
Торада израильдіктерге цициттерінің (әдет-ғұрыпқа арналған жиектердің) бірін текхелет деп аталатын көк түсті бояумен бояу бұйырылған. Бұл бояу сол кездегі яһуди және яһуди емес мәдениеттерде жоғары бағаланған, оны патшалар мен жоғары топтағы адамдар киген. Торада ол діни киімдер, мысалы, жұбайлардың киімдері және киелі шатырдың перделері сияқты діни контексттерде де кеңінен қолданылған. Яһудилерде текхелеттің түсі аспанның түсімен және құдайлық аянмен байланысты. Кейіннен текхелеттің көк түсі таллитке қолданылды, ол әдетте ақ киімге көк жолақтармен келеді. XIX ғасырдан бері көк және ақ түстердің үйлесімі еврей халқын символдайды, және осы үйлесім Израиль туы үшін таңдалды. Аргаман (Тирлік қызыл) тағы бір сәнді ежелгі бояу болды және патшалық биліктің символы еді. Толаат шани ("қызыл") керемет және жанды түс деп есептелді, ол жұбайлардың киімдері мен басқа да діни заттарда қолданылды, бірақ сонымен қатар күнәні де білдіре алады. Ақ түс (жүн немесе зығыр киімдеріндегідей) моральдық тазалықты символдайды. Сары түс антисемиттік мәжбүрлі сәйкестендіру белгісімен байланысты (сары белгіге қараңыз).
In the Torah, the Israelites are commanded to dye one of the threads of their tzitzit (ritual fringes) with a blue colored dye called tekhelet. This dye was highly regarded in both Jewish and non Jewish cultures of this time, and was worn by royalty and the upper class. In the Torah, it also appears extensively in ritual contexts such as priestly garments and the curtains of the Tabernacle. Symbolically, in Jewish thought the color of tekhelet corresponds to the color of the heavens and the divine revelation. The blue color of tekhelet was later used on the tallit, which typically has blue stripes on a white garment. From the 19th century at the latest, the combination of blue and white symbolized the Jewish people, and this combination was chosen for the Flag of Israel. Argaman (Tyrian purple) was another luxurious ancient dye, and was symbolic of royal power. Tola'at shani ("scarlet") was considered a striking and lively color, and was used in priestly garments and other ritual items, but could also symbolize sin. White (as in linen or wool garments) symbolized moral purity. Yellow has an association with an anti Semitic forced identification mark (see Yellow badge).
Демалыс күндері
Тауратта үш қажылық мейрам: Пасха, Шавуот және Суккот көрсетілген. Бұл мейрамдардың әрқайсысы израильдіктердің егіншілік циклымен байланысты, сонымен қатар теологиялық мағынаға ие. Пасха табиғаттың жаңаруын тойлайды және еврей халқының бастауын символдайды. Ащы шөптерді жеу мысырлық құлдықтағы қиындықтарды еске түсіреді. Кешкі уақытта төрт тостаған шарап ішілді, бұл төрт әлемдік империяны білдіреді. Пасха кешінде тамақтанатындар еркін, бай аристократтар сияқты жатып ішті, құлдықтан азаттықты бейнелеу үшін.
The Torah delineates three pilgrimage festivals: Passover, Shavuot, and Sukkot. Each of these is tied to the agricultural cycle of the Israelites, and also has a theological symbolism. Passover celebrated the rebirth of nature, and symbolized the origin of the Jewish people. The eating of bitter herbs symbolized the miseries of the Egyptian bondage. In the evenings four cups of wine were drunk, to symbolize the four world kingdoms. People eating during the Passover meal reclined, in the style of free rich aristocrats, to represent their liberation from slavery.
Пайғамбарлардың бейнелі аяндары
Жермия бадам ағашын Құдай сөзінің орындалуының жақындығының белгісі ретінде көріп тұрды. Амос Израильге жақындап келе жатқан апатты білдіретін жазғы жемістерге толы себетті көріп тұрды. Шилолық Ахиях Иеровоамның жамылғысын он екі бөлікке жыртып, Израиль мемлекетінің бөлінуін көрсетеді. Ал Зедекия Рамот-Гилеадқа қарсы соғысқа түсу үшін Ахавты ынталандыру мақсатында темірден мүйіз жасады. Патша Иоас пайғамбар Елисейдің бұйрығымен, ашық терезеден көкке жебе атып, жауларының жойылуын бейнеледі. Исая египеттіктер мен кушиттердің ассириялықтарға тұтқынға алынғанда қандай күйге келетінін көрсету үшін жалаңаш және аяқ киімсіз жүрді, ал Жермия Ассирия патшасына бағыну үшін халықтарды шақыру мақсатында мойнына илік киді. Езекиелге белгілі тайпалардың аттарын жеке-жеке ағашқа жазу бұйырылды, осылайша Құдай оларды қайта біріктіретінін көрсету үшін.
Jeremiah beheld an almond tree as a token of the speedy fulfillment of the word of God. Amos saw a basket of summer fruit as a symbol of the approaching end of Israel. Ahijah the Shilonite tore Jeroboam's mantle into twelve pieces, to typify the division of the kingdom of Israel, and Zedekiah made horns of iron to encourage Ahab to engage in war with Ramoth gilead. King Joash, at the command of the prophet Elisha, shot arrows from the open window into the air, to symbolize the destruction of his enemies. Isaiah walked naked and barefoot to show how the Egyptians and Ethiopians would be treated when taken captive by the Assyrians, while Jeremiah wore a yoke upon his neck to induce the nations to submit to the King of Assyria. Ezekiel was commanded to inscribe the names of certain tribes upon separate pieces of wood, to show that God would reunite those tribes.
Қабір тақталары
Көптеген яһудилердің қабір тас тақталарында ортақ тақырыптар кездеседі. Екі қолдың саусақтары жайылып тұруы, марқұмның дін қызметкерлерінің (коханимдердің) ұрпағы екенін көрсетеді, олар осылайша халыққа бата тілеген. Ал левилердің қабір тас тақталарында ыдыс бейнеленген, бұл дін қызметкері бата айту алдында қолын жуғандардың белгісі. Кейбір қабір тастарда жас адамның немесе қарттың өлімін көрсететін, жайылып тұрған немесе сынған бұтақтары бар ағаш суреттелген; немесе Израильдің символы ретінде жүзім шоғыры бейнеленген. Дәуіт жұлдызы (Маген Давид) жиі кездеседі. Кейде марқұмның атын көрсететін фигуралар қолданылған, мысалы, Лоэб үшін арыстан, Бенжамин үшін қасқыр, ал Блума/Блюм есімі үшін гүл.
Some common themes appear on many Jewish tombstones. Two hands with outspread fingers indicated that the dead man was descended from priestly stock (Kohanim) who blessed the people in this fashion, and a jug was carved on the tombstones of the Levites as an emblem of those who washed the priest's hands before he pronounced the blessing. Some gravestones show a tree with branches either outspread or broken off, symbolizing the death of a young man or an old man respectively; or they have a cluster of grapes as an emblem of Israel. The Star of David (Magen David) occurs frequently. Sometimes figures symbolized the name of the deceased, as the figure of a lion for Loeb, a wolf for Benjamin, and a rose for the name Bluma/Blume.
Қақпақтарда
Яһудилердің рәміздері вимпельдерде жиі кездеседі; Тораның байлаулары баланың Брит Милаға оралған матадан жасалады. Басты тақырыптар мен символдар баланың өміріне жақсы тілектермен байланысты. Ашкенази Тора байлауларындағы жазулар көбінесе бірдей үлгіні ұстанады. Ұлдың, одан кейін әкенің және басқа да қатысты деректердің аты айтылғаннан кейін, белгілі бір сөз келеді: ұл Тораның басшылығымен хуппаға (неке ошағы) жетсін және ізгі амалдар жасасын. Бұл сөйлемдер көбінесе суреттермен немесе тігістермен бейнеленеді. Көбінесе қолданылатын символдарға өмір ағашы (көбінесе Торамен теңестіріледі), хуппа (Тораның басшылығымен некеге тұру тілегін көрсетеді), Тораның орамалы мен тәжі және жануарлар жатады. Бұл символдар баланың туған шағының белгісін немесе оның атын және тегін көрсете алады. Мысық Zvi (иврит), Hirsch (неміс) немесе Herschl (идиш) есімдерін білдіруі мүмкін, ал арыстан Löw/Ariel есімін білдіруі мүмкін. Арыстан Исроил, Яһуда және Дан тайпаларымен де байланысты.
Jewish symbols are prevalent on wimpels; Torah binders made from the cloth used to swaddle a child on his Brit Milah. Common themes and symbols are linked to positive wishes for the life of the child. On Ashkenazi Torah binders, the inscriptions often follow the same pattern. After naming the son then the father and other relevant data, a standardised saying follows; the boy should grow to the chuppa (marriage canopy) and good deeds under the guidance of the Torah. These sentences are usually illustrated with paintings or embroidery. Common symbols include plants or flowers, symbolising the tree of life (often equated with the Torah), a chuppa (to illustrate the wish for a marriage under the guidance of the Torah), a Torah scroll and crown, and animals. These can reflect the zodiac constellation under which a child was born, or be a reference to their name and heritage. Deer might give an indication of the name Zvi (Hebrew), Hirsch (German) or Herschl (Yiddish), whereas a lion might symbolise the name Löw/Ariel. Lions are also associated with the Tribes of Israel, Judah and Dan.
Сион елі
Сион – Киелі кітапта Иерусалимді (және белгілі бір деңгейде бүкіл Израиль жерін) білдіретін термин, сондай-ақ қазіргі сионизм терминінің бастауы. Сион тауы – Иерусалимнің Ескі қаласының қабырғасынан тысқарыдағы төбе, бірақ бұл термин бұрын ғибадатхана тауы мен Дәуіт қаласындағы төбеге де қатысты болған.
Zion is a Biblical term that refers to Jerusalem (and to some extent the whole Land of Israel), and is the source for the modern term Zionism. Mount Zion is a hill outside the walls of the Old City of Jerusalem, but the term previously referred to the Temple Mount, as well as a hill in the City of David.
Геральдика
Тарихи тұрғыдан қару ұстаған яһудилер көбінесе Яһуда арыстанының, Дәуіт жұлдызының суреттерін пайдаланған, ал егер олар Кохен болса, діни құдайының іздеуін білдіретін екі қолдың символын қолданған. Дегенмен, соңғы жылдары еврейлерге берілген елтаңбаларда жиі ізраилдік символика қолданылады.
Historically Jews who carried arms often use the iconography of the Lion of Judah, the Star of David, and if they were Kohens, the symbol of two hands performing the priestly benediction. However in recent years Jews granted armorial bearings often implement Zionist symbolism.