Кіріспе

1939 жылы Натанаэль Уэсттің романы, "Саршыға күн" кітабының желісі бойынша түсірілген фильм - американдық автор Натанаэль Уэсттің 1939 жылы Голливудта түсірілген романы. Роман Йельдің көркемөнер мектебінің жас суретшісі Тод Хакетттің оқиғасы бойынша, ол Голливуд студиясына сахна дизайны мен сурет салуға жалданады. Ол жұмыс істеп жатқанда "Лос-Анджелес өртенуі" деп аталатын маңызды картинаны жоспарлап отыр. Бұл картина қаланы жоятын хаотикалық және отты тозақтың суреті. Тодтың достары Голливудтың стереотиптерінің жиынтығы болса да, оның үлкен ашылуы қоғамның бір бөлігі болып табылады, оның "көздері жеккөрушілікке толы" және "Калифорнияға өлуге келді". Бұл қоғамның жасырын ағымы, өмір бойы жұмыс істеп, құтқарып жүрген америкалықтардың өлімнен үміт үзгенін көрсетеді, бірақ олар америкалық арманның өздері ойлағаннан да қиын екенін кеш түсінеді. Олардың ашуы ашуға айналып, Голливудтың соңғы премьерасына деген қызулығы бұзақы топтың билігі мен абсолютті хаосқа айналады. "Сараңқы құрт күні" романының кіріспесінде Ричард Гехман романның Уэсттің бұрынғы "Жалғыз жүректер" романына қарағанда "қалаулы" екенін және "Уэсттің ойлау қабілеті мен жазушы ретінде жетілу жолында айтарлықтай жетістіктерін көрсетті" деп жазады. Геман романды "құрылысы бойынша эпизодикалық, бірақ формасы бойынша панорамалық" деп атайды. Олар Лайттың "гротеск" деп атағандары. Романның бірінші тарауында баяндаушы дауысы былай деп жариялайды: "Иә, сыртқы келбетіне қарамастан, Тод шын мәнінде өте күрделі жас жігіт еді, оның әртүрлі тұлғалары бар, бірі екіншісінің ішінде қытай қораптарының ұясы сияқты". Бос уақытында Тод үлкен өндіріс орындарында және студияның артқы жерлерінде байқаған көріністерді сыздайды. Романда Тодтың Ватерлоо шайқасын түсіру кезінде жасаған бақылаулары баяндалады. Оның мақсаты - "Лос-Анджелес өртенуі" атты картинасын салуға шабыт табу. Тод жақын жерде тұратын Фей Гриннерге ғашық болады, бірақ Фей тек көркем немесе бай еркектерді ғана жақсы көреді. Ол әдемі, бірақ актерлік таланты жоқ, ол қосымша рөлдерден басқа да жетістіктерге жете алмайды. Тод Фейдің сүйіктісі сияқты "жақсы жүректі адам". Ол қызды сүюді биік ғимараттан секіріп, жерге жығылумен салыстырады. Тод "қалай болғанда да, оған өзін тастағысы келеді". Романның барысында Тод Феймен жыныстық қатынас жасауды зорлау әрекеті ретінде елестетеді. Ол оны зорлауды ойлаған сайын, іс жүзінде ол қиялын аяқтай алмай, қиялын бұзады. Романның аяғында сахналар жиі үзбейді. Бір меценаттың әзіліне қарағанда, бұл "ежелгі тізерлік", өйткені миссис Дженнингтің салонында порнографиялық фильм көру техникалық қиындықтар салдарынан күтпеген жерден аяқталады. Студиядағы жұмысы мен Фейдің достарымен танысуы арасында Тод көптеген Голливуд атрибуттарымен қарым-қатынаста болады. Керемет кейіпкерлер: Абэ Кусич, жұлдызды адам; Клод Эсти, табысты сценарист; және Эрл Шуп, жалған Калифорниялық ковбой, олардың барлығы өздерінің кейіпкерлерін өздерінің кейіпкерлеріне ауыстыруда қиындыққа тап болды. Нәтижесінде, актерлік өнер мен жалғандықтың айқын сезімі Голливуд студиясынан шығып, Лос-Анджелес көшелеріне тарайды. Тод аңғардағы бір ауданда тұрып, Айовадан Калифорнияға денсаулығы үшін көшіп келген қарапайым бухгалтер Гомер Симпсонмен дос болады. Гомер Симпсонның "басқарушы қолдары" оның денесінен тәуелсіз жұмыс істейді, ал олардың қозғалыстары көбінесе механикалық. "Олар ерекше көңіл бөлуді талап етті, әрқашан солай талап еткен". Гомер Калифорниядан қашып құтылуға тырысқанда, Тодтың көмегіне және үнемі жігерлендіруіне қарамастан, ол көшенің қақпасынан шыға алмай, көпшілікке алаңдады. Көршісінің баласы, бала актер Адоре Лумис Гомерді тауып, оны қинайды, содан кейін Гомер балаға қарсы күшпен шабуыл жасайды. Романның ең басты оқиғасы болып, Голливудтағы соңғы премьераны қоршап тұрған хаос Хан мырзаның қуаныш үйі сыртында зорлық-зомбылыққа айналады. Тод "Лос-Анджелес өртін" санасында көрнекі түрде қайталайды, оны көтерілістің адам толқындары айналасына итеріп жібереді. Соңғы көрініс үзіліссіз жалғасады. Романның қорытындысын суретшінің аян және ақыл-ойдың айқын сәттері ретінде немесе Тодтың "ментальді бұзылуы" және "модерн Лос-Анджелес әлемінің механикаландырылған әлеміне кірігуі" ретінде оқуға болады.

Киелі кітаптағы сілтемелер

Романның бастапқы атауы "Алданғандар" болды. Весттің туындысының атауы Киелі кітаптың Ескі өсиетке сілтеме болуы мүмкін. Сьюзан Сандерсон былай жазады: "Әдебиетте немесе тарихта шегірткелерге қатысты ең белгілі сілтеме – Киелі кітаптағы Мысырдан шығу кітабында кездеседі, онда Құдай Мысыр фараонына құлдары болып ұсталған еврейлерді босатудан бас тартқаны үшін шегірткелердің апаттылығын жібереді. Миллиондаған шегірткелер Мысырдың шұрайлы егістіктерін басып, оның азық-түлік қорын жояды. Жаңа өсиетте де, символдық және ахират кітабында – Аян кітабында, құртқыштар пайда болады. Весттің атауындағы "шегіртке" сөзінің қолданылуы жойқындық пен жасыл және тірі нәрселерден айырылған жердің бейнесін тудырады. Роман жойқындыққа толы: Тод Хакетттің "Лос-Анджелестің өртелуі" атты картинасы, Фей туралы оның зорлық-зомбылық ойлары және әтеш айқасының қанды нәтижесі. Весттің кейіпкерлерін және табиғат суреттерін таңдап пайдалануын жан-жақты қарастырғанда, олар зорлық-зомбылық пен әлсіздікті бейнелейтіні, сондықтан табиғат пен құнарлылықты байланыстыратын қалыпты түсініктерге қайшы келетіні көрінеді. Атаудағы шегіртке – ол Тод.

Қабылдау

Өз дәуірінің романдар жазушылары Натанаэль Уэсттің жазу өнерін жоғары бағалады, бірақ оның туындылары үшін танымалдық пен сыншылардың мақтауы оқырмандар саны және кітап сату көрсеткіштері тұрғысынан оның замандастарынан қалып қойды. "Саранқұрттар күні" алғаш рет жарық көргеннен кейін шамамен 1480 дана сатылды. Белгілі сыншы Харольд Блум оны "Батыс каноны" кітабында канондық туындылар тізіміне енгізді. Роман Джон Шлезингердің режиссерлігімен "Саранқұрттар күні" (1975) атты сынға лайық фильмге бейімделді.

Бейімделулер

"Сараңның күні" фильмін Paramount Pictures 1975 жылы жарыққа шығарды. Фильмді Джон Шлезингер түсірді, ал Тод Хакетт рөлінде Уильям Атертон, Гомер Симпсон рөлінде Дональд Сазерленд, Гарри Гриннер рөлінде Берджесс Мередит және Фэй Гриннер рөлінде Карен Блэк ойнады.

Танымал мәдениетте

Боб Дилан 1970 жылы New Morning альбомына "Күн саранчалары" атты ән жазды. Әннің Весттің романындағы оқиғамен еш қатысы жоқ. 1970 жылдардағы Pop Chronicles аудио құжаттамалық фильмінде Том Бек 44-ші бағдарламада "Жұпар періштелердің көтерілісі: Лос-Анджелес дыбысының үлгілері" деген үзіндіні оқып берді. 1982 жылы Лос-Анджелестік жаңа толқын тобы Wall of Voodoo-дың "Call of the West" әні "Калифорниядағы шала құрлы, үмітсіз арманды қуатын ортаамерикандық қайғылы адамды" бейнелейді, және бұл ән "поп музыкасы Натанаэль Уэсттің "Күн саранчалары" романының соңғы тарауындағы ащы хаосты бейнелеуге ең жақын" деп сипатталды. Роман Y: The Last Man (2002–2008) комикс сериясында еске алынады, онда басты кейіпкер оны "барлық уақыттың ең ұлы романы" деп атайды. Роман Six Feet Under (2003) телесериалының үшінші маусымында, кейіпкерге шағын ауданның бір бөлігіндегі жалға берілетін үй көрсетілгенде айтылады, ол "нағыз "Күн саранчалары" сияқты" деп түсіндіреді. 2009 жылы Manic Street Preachers тобының Journal for Plague Lovers альбомынан шыққан "Peeled Apples" әнінде романның кейіпкерлерінің біріне сілтеме жасайтын шумақ бар: "ергежейлі әтешін әтештей шайқап алады". 2013 жылы британдық Punchdrunk театр компаниясының "The Drowned Man" қойылымы "Күн саранчалары" романынан көптеген элементтерді алып, романның кейіпкерлері мен тақырыптарын негізгі сюжетке енгізеді. 2015 жылдың ақпанында BBC Radio 3 "Күн саранчалары" романына арналған 45 минуттық бағдарлама таратып, оны ХХ ғасырдың маңызды туындысы деп жариялады. Бағдарлама жүргізушісі, тарихшы Адам Смит, романның тамырларын сол кездегі саяси ахуалмен байланыстырды. Ол романның идеясын Калифорнияның губернаторы болған Рональд Рейганның және "халықты жек көруді өздеріне жұмысқа алған" Ричард Никсонның өмірімен салыстырды. Aimee Mann-ның 2017 жылғы Mental Illness альбомынан шыққан "Patient Zero" әні Голливудтағы құлаған армандар туралы айтады және "саранчалар өз күндерін өткізді" деген жолмен романға сілтеме жасайды. Бұл туралы Лоуренс Краусспен болған "Джонни Депп және Лоуренс Краусс: Ұғымды ақымақтықта табу" атты әңгімеде айтылды. Джонни Депп Хантер Томпсонның Депптің "Күн саранчалары" және жалпы Натанаэль Уэст туралы біліміне қатты таң қалғанын еске алады. Ол олардың осы туындыға ортақ құрметі оларды жақындастырғанын сезінді.