Теодора Кроебер: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Америкалық антрополог (1897–1979)

Теодора Кробер Теодора Ковель Кракау болып дүниеге келді. 1926 жылы жариялаған мақаласын, Клифтон Браунмен некелескеннен кейін жазған, Теодора Кракау Браун ретінде шығарды. Екінші некесінен кейін жазғандары Теодора Кробер атымен жарияланды, ал қайтыс болған кезде Теодора Кробер Куин деп танылды. Чарльздің отбасы жақында Польшадан көшіп келген, ал Фиби Вайомингте өскен. Теодора Кракау отбасының ең кіші баласы еді, одан бес және он жыл үлкен екі ағасы болды. Барлық балалар Теллуридтегі мектептерде оқыды. Теодораның ағалары дәрігер болды. Өзін ұялшақ және жабық адам деп сипаттаған Теодора балалық шағы бақытты болғанын айтты. Оның «Кракау» тегінен туындаған «Краки» лақап атын достары берді. Кракау 1915 жылы Теллурид орта мектебін үздік бітіруші ретінде аяқтады. Бітіргеннен кейін, ол Колорадодағы Хэдли ауруханасында ерікті медбике болып жұмыс істеді. Сол жылы отбасы Колорадодан Калифорния штатының Орланд қаласына көшті, өйткені төменгі биіктік әкесінің денсаулығына жақсы әсер етеді деп күтілді, бірақ бұл орындалмады. Әкесі Орландта ірі тауар бизнесін құрып, жергілікті сауда палатасының президенті болды. 1917 жылдың қараша айында, көру қабілетінің нашарлауына байланысты, Брайт ауруының салдарынан, ол бизнесін сатты. Келесі маусымда ол өз-өзіне қол жұмсады. Оның магистрлік диссертациясы Сан-Францискодағы он отбасының балаларының жасөсперімдер сотымен байланысын зерттеді. Ол сотқа бағынышты инспектор болып жұмыс істеді және зерттейтін отбасылармен кездесіп, олар туралы есеп беруі керек болды. Кейін ол осы отбасылар туралы жазуда объективті болуға тырысқанын жазды. Кракау 1920 жылы клиникалық психологиядан магистр дәрежесін алды. Браун Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда жұқтырған пневмонияның салдарымен күресіп жатты. Олардың екі баласы болды: Клифтон II және Теодор. 1923 жылы Берклидегі өрт кезінде үйлері өртенгенде, олар Санта-Феде демалыста болды. Клифтон Берклиге қайту үшін кетіп қалды, бірақ 1923 жылдың қазан айында Денверде қайтыс болды. Теодора мен балалар Берклиге және Браунның жесір анасының үйіне оралды, ол оны аспирантураға қайта оралуға ынталандырды. Бұрын Альфредтің ассистенті Томас Уотерманнан сабақ алған болса да, Теодора Альфредпен алғаш рет осы кезде танысты. Стьюард, сол кезде Беркли университетінің аспиранты, олардың некесі әріптестерін таң қалдырғанын жазды. Альфред Теодорадан 21 жыл үлкен еді, бұрын да үйленген, оның әйелі 1913 жылы туберкулезден қайтыс болған. Альфред Теодораның екі ұлын асырап алып, оларға өзінің тегін берді. Олардың тағы екі баласы болды: Карл және Урсула. Карл, Клифтон және Теодор кейіннен ағылшын тілі, тарих және психология салаларында профессорлар болды, ал Урсула тұрмысқа шыққаннан кейін Урсула К. Ле Гуин атымен танымал жазушы болды. Редвуд үйі Кроберлердің ұзақ некелерінің тірегі ретінде сипатталды. 1955-1956 жылдар аралығында, Кроберлер Стэнфорд университетінде өткізген жылы, Теодора Теллурид туралы роман жазды. Бұл шығарма жарық көрген жоқ, бірақ оған күнделікті жазуды әдетке айналдыруға көмектесті. 1959 жылы, 62 жасқа толған жылы, ол Калифорнияның жергілікті американдық аңыздарын қайта айтқан «Ішкі кит» атты кітабын жариялады, оларды түпнұсқалық көрсетеді деп таңдады. Кітапта қаһарман әйелдер тақырыбымен байланысты тоғыз шығарма жинақталды, сонымен қатар авторлық түсініктемелер де болды. Олардың бірі - Кишамишке келгендердің арасында болған Роберт Спотттың юроктарға айтқан ертегісі. Кітап жақсы қабылдады, сыншылар оны салыстырмалы әдебиеттің маңызды еңбегі деп атады. Бір сыншы Кробердің «өзінің сезімтал, лирикалық стилімен еркін аударған» деп, аңыздарды жалпы оқырмандарға түсінікті еткенін айтты.

Theodora Kroeber ('/k//r//oʊ//b//ər/ KROHbər; ;efn|Theodora Kroeber was born Theodora Covel Kracaw. She published her 1926 paper, written after her marriage to Clifton Brown, as Theodora Kracaw Brown. Her writing after her second marriage was published as Theodora Kroeber, and she was known at the time of her death as Theodora Kroeber Quinn. Charles's family were recent Polish migrants and Phebe had grown up in Wyoming. Theodora was the youngest of three Kracaw children; she had two brothers, five and ten years older than she was. All the children attended schools in Telluride. Theodora's brothers became physicians. Theodora, who described herself as a shy and introverted person, said her childhood was happy. Her family name "Kracaw" led to her being nicknamed "Krakie" by her friends. Kracaw graduated in 1915 as the valedictorian of her class at Telluride High School. After graduation, she worked as a volunteer nurse at Hadley Hospital in Colorado. In the same year, the family left Colorado and moved to Orland, California, since the lower altitude there was expected to benefit her father's health, although it failed to do so. efn|Her father built one of the largest general merchandise businesses in Orland and became president of the local chamber of commerce. In November 1917, because of failing eyesight, a complication of Bright's disease, he sold his business. He died by suicide the following June. Her master's thesis studied ten families in San Francisco whose children were involved with a juvenile court. She volunteered as a probation officer and was required to meet and report on the families she was studying. She later wrote that she struggled to be objective in writing about these families. Kracaw received her master's degree in clinical psychology in 1920. Brown was contending with the effects of pneumonia he had contracted in France during World War I. They had two children, Clifton II and Theodore. The couple were visiting in Santa Fe when their home was lost in the 1923 Berkeley fire. Clifton left to return to Berkeley, but died en route in Denver in October 1923. Theodora and the children made their way back to Berkeley and the home of Brown's widowed mother, who encouraged her to return to graduate school. Although she had previously taken classes from Alfred's assistant Thomas Waterman, this was the first time Theodora met Alfred. Steward, then also a graduate student at UC Berkeley, wrote that the marriage surprised their colleagues. Alfred, 21 years older than Theodora, had also been previously married; his wife had died of tuberculosis in 1913. Alfred adopted Theodora's two sons, giving them his last name. The couple had two more children together: Karl and Ursula. Karl, Clifton, and Theodore later became professors, of English, history, and psychology, respectively, and Ursula became a well known author under her married name Ursula K. Le Guin. The redwood house has been described as the cornerstone of the Kroebers' lengthy marriage. Between 1955 and 1956, a year the Kroebers spent at Stanford University, Theodora wrote a novel about Telluride. This work was never published, but helped her establish a habit of writing a little bit every day. In 1959, the year she turned 62, she published The Inland Whale, a retelling of California Native American legends that she had selected in the belief that they exhibited a certain originality. The book collected nine pieces that shared a theme of heroines: a section of authorial commentary was also included. One of these was a Yurok legend narrated to her by the Yurok Robert Spott, who had been among the visitors to Kishamish. The book was well received, with critics identifying it as a notable work of comparative literature. One reviewer said Kroeber had made the legends accessible to a general audience by "translating freely in her own sensitive, almost lyrical style".

Иши

Кройбер 1960 және 1961 жылдары 1911 жылы Калифорния штатының Оровиль қаласында аштықтан қайтыс болған Яхи тайпасының соңғы белгілі өкілі Иши туралы әдебиеттерді зерттеумен айналысты. Иши Беркли университетіне әкелінді, онда оны Альфред Кройбер және оның әріптестері зерттеп, достық қарым-қатынас жасады. Иши ешқашан өз Яхи есімін айтпады; Альфред журналистерге оны "Иши" деп атауды ұсынды, бұл Яна тайпасының тілінде "адам" деген мағынаны білдіреді, ал Яхи олардың кіші тобы болды. Иши 1916 жылы туберкулезден көз жұмды. Теодора Альфредтің өмірбаянын жазуға бел буды, өйткені оның мұны істей алмайтынына сенді. "Екі әлемдегі Иши" кітабы Альфредтің қайтысынан кейін бір жыл өткен соң, 1961 жылы жарық көрді. Кройбер кітаптың күрделі тақырыбын жазудың қиын екенін мойындады, себебі ол Калифорниядағы геноцидтің бөлігі ретінде Яхи тайпасының қырылуын және Ишидің көп жыл бойы дерлік жалғыздықпен өткізгенін баяндады. "Екі әлемдегі Иши" бірден сәттілікке ие болып, Кройбердің антропологиялық жазу шебері ретіндегі беделін нығайтты. "Заманауи классика" деп аталатын бұл кітап тоғыз тілге аударылып, 2015 жылға дейін басылымда болды. 1976 жылға дейін жарты миллион данасы сатылды, ал 1992 жылы "The Last of His Tribe" деген атпен қайта басылды. Кітапқа жасалған кейінгі бағалаулар көбінесе әртүрлі. Роузбуд Сиу тайпасының судьясы Томас Э. Симмонс 2019 жылы кітаптағы Ишиге қатысты көзқарас "ықыласты, бірақ терең кемшіліктері бар" екенін жазды, сондай-ақ Ишинің көрме ретінде көрсетілу жолына жеткілікті мән берілмегенін немесе қарсылық білдірілмегенін айтты. 1997 жылы ғалым Ричард Паскаль кітаптың "өзінің лайықтылығы үшін" "басқын ақтардың Яхи тайпасына келтірген қорқынышты зұлматынан" қашпағанын мәлімдеді. Клиффорд Ишидің Сан-Францискодағы өмірі туралы жазбаның "шеберлікпен және қайырымдылықпен" жазылғанын айтты және "[адамның күрделілігіне жомарт құрметпен және маңызды егжей-тегжейлерге назар аудара отырып, Кройбер шедевр жасады" деп қосты. "Екі әлемдегі Иши" Ишидің өмірін "адамгершілікке толы, ашулы, әдемі, ащы-тәтті орамға" орады, бұл Ишидің өмірі туралы ең толық және егжей-тегжейлі есеп болып қала береді.

Kroeber spent 1960 and 1961 exploring the literature about Ishi, the last known member of the Yahi people, who had been found starving in Oroville, California, in 1911. Ishi had been brought to UC Berkeley, where he was studied and befriended by Alfred Kroeber and his associates. Ishi never shared his Yahi name; Alfred suggested to reporters that he be called "Ishi", which meant "man" in the language of the Yana people, of which the Yahi were a subgroup. Ishi had died of tuberculosis in 1916. Theodora undertook to write an account of his life, believing that Alfred could not bring himself to do so. Ishi in Two Worlds was published in 1961, a year after Alfred's death. Kroeber found the book's challenging subject material to be difficult to write, as it recounted the extermination of the Yahi people as part of the California genocide and Ishi's many years spent largely in solitude. Ishi in Two Worlds became an immediate success and established Kroeber's reputation for anthropological writing. Described as a "modern classic", it was translated into nine languages and remained in print as of 2015. It sold half a million copies by 1976 and as The Last of His Tribe in 1992. Retrospective assessments of the book are more mixed. Thomas E. Simmons, a justice of the Rosebud Sioux Tribe, wrote in 2019 that the book's perspective on Ishi was "empathetic yet deeply flawed", saying that it glossed over or did not take issue with the manner in which Ishi was presented as an exhibit. Writing in 1997, scholar Richard Pascal said the book, "to its credit", did not evade the "horrors inflicted upon the Yahi by the invading whites", Clifford wrote that the account of Ishi's life in San Francisco was written with "skill and compassion", and added that "[w]ith a generous appreciation of human complexity and an eye for the telling detail, [Kroeber] created a masterpiece". Ishi in Two Worlds "wrapped up Ishi's story in a humane, angry, lovely, bittersweet package", which remained the most detailed and complete account of Ishi's life.

Кейінгі жазба

Теодора 1969 жылы «Шропшир қайта қарастырылды» және «Ағылшын поэзиясындағы өлімге қарсы өмір: стилистикалық анықтама әдісі» атты екі мақала жариялады, оларды ол бұрын Альфредпен бірге жазған болатын. Екеуі де ағылшын поэзиясының әдеби стилін зерттейді. UC Беркли антропология кафедрасының редакторы, кейін Теодораның қысқаша өмірбаянын жазған Грейс Бузальёко, екі Кройберді де «тамаша стилист» деп сипаттады. Теодораның «жеке және терең» сезімге бейімділігі оның антропологиялық жазбаларын кең аудитория үшін түсінікті және қызықты етті. Теодора Альфредтің «Антрополог тарихқа көз тастайды» (1963) еңбегін редакциялады, Альфредтің өлімінен кейін жарық көрген «Юрок мифтері» (1976) және «Карок мифтері» (1980) атты екі жинағына алғы сөздер жазды, сондай-ақ қызымен бірлесіп 1979 жылы жарық көрген «Тиллаи мен Тилисс» поэзия жинағында жұмыс істеді. Ол сонымен қатар 1970 жылы Калифорния университетінің баспасында жарық көрген күйеуі Альфред Кробер туралы «Жеке конфигурация» атты өмірбаянын жазды. Ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды: антрополог Джордж В. Стокинг-күллі оның «[көрінелді] және әсерлі сипаттамалық жазуға қабілеті» жиі байқалатынын жазды және бұл өмірбаян антропологтың тұрғысынан қарағанда «Екі әлемдегі Иши» сияқты маңызды еңбек екенін айтты. Ал кейбіреулер оны ғылыми өмірбаян ретінде толық емес деп тапты. Кробер соңынан бірнеше басқа да туындыларын жариялады, оның ішінде әңгімелер мен екі роман, сондай-ақ антропологиялық жазбалары бар еді.

Кейінгі өмірі

1969 жылы 14 желтоқсанда Кройбер Джон Куиннге тұрмысқа шықты, ол сол кезде «Сьерра клубы» ұйымында жұмыс істеді. Куинн «Шамалы ата-бабалар» кітабының редакторларының бірі болған. Олар тұрмысқа шыққаннан кейін Берклидегі Арч көшесіндегі Теодораның үйіне көшіп барды. Сонымен қатар, олар Калифорния штатының Анкор-Бей қаласында «Куинвуд» деп аталатын үйді жобалап салып, 1978 жылға дейін онда уақытымен тұрды. Куинн оны Альфредтің өмірбаянын аяқтауға ынталандырды, ол Куиннмен танысқан кезде осы мәселеде қиындыққа тап болған болатын. Дегенмен, Кройбердің жазғандары кеңінен танылды. Сыншылар «Ішкі кит» кітабы туралы жазғанда, Кройбердің ауызша дәстүрлерді әдеби құндылығы үшін мойындатуда жаңа жол ашқанын айтты. Бұл кітап оның қызы Урсуланың шығармашылығына да әсер еткен, оның туындылары көбінесе мәдени байланыстарды зерттейді. Бузальйконың 1989 жылғы Кройбердің өмірбаянында оның «үлкен күші – бір мәдениетті екіншісіне түсіндіруші ретіндегі қабілеті болды» делінген, және ол өзінің жазбалары арқылы Калифорнияның жергілікті халқының тарихы мен қазіргі қоғам арасындағы байланысты көрсеткенін атап өткен.

Таңдалған шығармалар

Ішкі кит. 1959 жыл. Индиана университетінің баспасы, Блумингтон. Екі әлемдегі Иши: Солтүстік Америкадағы соңғы жабайы индейдің өмірбаяны. 1961 жыл. Беркли кітаптары. Иши, тайпасының соңғы өкілі. Суреттер: Рут Роббинс. 1964 жыл. Parnassus Press, Беркли, Калифорния. Алғашқы калифорниялықтар. Кройбер және Роберт Ф. Хайзер. 1968 жыл. Сан-Францискодағы "Сиерра клубының кітаптары". Альфред Кробер: Жеке тұлға. 1970 жыл. Калифорния университетінің баспасы, Беркли. "Өмірден алынған: Қалам мен суретпен салынған Калифорния индейлері". Құрастырғандар: Кройбер, Роберт Ф. Хайзер және Альберт Б. Эльсасер. 1976 жыл. Ballena Press, Сокорро, Нью-Мексико. Иши, соңғы Яхи: Құжаттамалық тарих. Кройбер және Роберт Ф. Хайзер. 1979 жыл. Калифорния университетінің баспасы, Беркли.