Кіріспе

Католик шіркеуінің каноникалық құрылымы

Жеке прелатура – Католик шіркеуінің каноникалық құрылымы болып табылады, оған белгілі бір пастырлық қызметтерді атқаратын прелат, дін қызметкерлері және миряндар кіреді. Алғашқы жеке прелатура – Opus Dei. Жеке прелатуралар, епархиялар мен әскери ординарлықтар сияқты, бастапқыда Ватиканның Епископтар жөніндегі Конгрегациясының басқаруында болды. 2022 жылдың 4 тамызынан бастап жеке прелатуралар Діни қызметкерлер жөніндегі Дикастерияның басқаруына өтті. Жеке прелатуралар өз дін қызметкерлері мен прелаты қызмет көрсететін миряндардан тұрады. Аумақтық принцип бойынша құрылған епархиялардан айырмашылығы, жеке прелатуралар – әскери ординарлықтар сияқты – адамдардың тұратын жеріне қарамастан, белгілі бір мақсаттарға қатысты жауапкершілікті өз мойнына алады.

Шығу тегі

Католик шіркеуінде жеке прелатура Екінші Ватикан кеңесінің отырыстары кезінде Presbyterorum ordinis жарлығының 10-бабында ұсынылып, кейіннен Пауль VI-ның Ecclesiae sanctae атты motu proprio-сымен заңға айналдырылды. Бұл институт 1983 жылғы Канондық құқық кодексінде қайта расталды.

Табиғат

Жеке прелатура – нақты пастырлық қызметтерді атқаратын дін қызметкерлері мен мирян мүшелерінен құралған институт. "Дін қызметкерлері де, мирян да тең дәрежеде прелатураға жатады, онда, бүкіл Шіркеу сияқты және оның кез келген бөлігінде, барлық сенушілердің христиан ретіндегі қадір-қасиеті мен миссиясы тұрғысынан негізгі теңдігі бар, сонымен бірге діни қызметкерлерге қатысты маңызды айырмашылықтар бар", – деп мәлімдейді Prelaturas Personales веб-сайты. "Осы айырмашылық Шіркеудің бір миссиясында дін қызметкерлері мен мирян арасындағы ағайындық ынтымақтастықтың негізі болып табылады. Иоанн Павел II Opus Dei прелатурасы туралы айтқанда: «Біріншіден, мирянның өздерінің жергілікті Шіркеулерінде және олар кірген прелатурадағы мүшелігі, прелатураның ерекше миссиясының Екінші Ватикандық собордың жеке прелатуралар фигурасын қалаған әрбір жергілікті Шіркеудің жаңару күш-жігерімен сәйкес келуіне мүмкіндік беретінін атап өткім келеді» (2001 жылғы 17 қазан күнгі сөзінен). Прелатураны тек дін қызметкерлерінен құралған институт деп қарастыру прелатуралардың жаңалығы мен ерекшелігіне қайшы келеді. Бұл түсінік прелатураларды Шіркеу өміріндегі маңызды институттар ретінде қарастырады, бірақ олардың қауымдастық және тек діни қызметкерлік сипатымен ерекшеленеді". «Жеке» деген сөздің қолданылуы бұрынғы канондық қолданыстан, яғни прелаттың юрисдикциясы аумаққа емес, қайда болса да адамдарға байланысты екендігінен туындайды. Жеке прелатураларды құру – Шіркеудің өзінің миссиясын жүзеге асыру үшін теологиялық тұрғыдан тән өзін-өзі ұйымдастыру құқығын пайдалануы, бірақ жеке прелатура епархиялар мен архиепархиялар сияқты жеке Шіркеу емес.

Құрылымы

Жеке прелатура – Католик шіркеуінің қалыпты юрисдикциялық құрылымы. Прелат – Папа тағайындаған пресвитер және ол прелатураны қалыпты билікпен басқарады. Жеке прелатураны басқарудағы иерархияның маңыздылығын азайту мақсатында Папа Франциск 2022 жылы прелаттың епископқа бекітілмеуі керек екенін жарлық етті. Прелатураның пресвитериумы жеке прелатураға инкардинацияланған діни қызметкерлердің пресвитерлері мен диакондарынан құралады (кан. 294). Дегенмен, басқа ділдер мен діни қызметкерлер де жеке прелатураның пастырлық жұмысына қатыса алады: мұндай жағдайларда прелат пен епархиялық епископ арасында келісімдер жасалуы керек (кан. 271) немесе діни жоғарғысымен (кан. 681).

Прелат ұлттық немесе халықаралық семинария құруға және прелатураның пастырлық миссиясына қызмет ету үшін студенттерді қасиетті санға ие етуге құқылы (кан. 295). Прелатураның миряндары жеке критерийлер бойынша анықталады, олар әрбір жағдайда Апостолдық Тақ, прелатураның конституциялық құжаттарында немесе жарғыларында белгіленеді. Пастырлық миссияның алуан түрлілігіне сәйкес әртүрлі ұйымдастыру үлгілері болуы мүмкін: мысалы, пастырлық миссияға арналған мирянның заң жүзінде айқындалуы немесе басқа жеке шіркеулік округтердегідей, тиісті тізілімге тіркелуі. Сондай-ақ, өзара келісім немесе конвенция бойынша миряндар прелатпен және оның пресвитериумымен ағайындық ынтымақтастықта прелатураның нақты миссиясын оның жарғыларында белгіленген шарттар бойынша жүзеге асыруы мүмкін (кан. 296). Бұл мирянның прелаттың юрисдикциясында болуы олардың епархиялық епископтың билігіне бағынуына немесе басқа шіркеулік юрисдикцияларға қатысты болуына (жинақтамалы юрисдикция) кедергі келтірмейді. Жарғылар сондай-ақ жеке прелатураның епархиялық епископтармен қарым-қатынасын анықтайды, олардың епархияларында прелатура пастырлық немесе миссионерлік қызметін жүзеге асырады (кан. 297).

Опус Деи

Бірінші және қазірге дейін жалғыз жеке прелатура – Opus Dei, ол 1982 жылы Папа Иоанн Павел II Ut sit апостолдық конституциясы арқылы жеке прелатура ретінде құрылды. Opus Dei жағдайында прелат прелатура мүшелерімен сайланады және Папа бекітеді. Иоанн Павел II айтқандай, дін қызметкерлері мен миряндар (ерлер мен әйелдер) – «прелатураның органикалық құрылымын құрайтын бөліктер», ал миряндар өздерінің епархияларының және прелатураның мүшелері болып табылады, бұл оларға күнделікті өмірде апостолдық қызмет атқаруға мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ Opus Dei-дің иерархиялық құрылымы бар екенін атап өтті. Бұл туралы ол 2002 жылы Opus Dei прелатурасының миряндары мен дін қызметкерлеріне айтты:

Басқа да мүмкін жеке прелатуралар

Прелатураның жеке сайты prelaturaspersonales.org хабарлайды, эмигранттар мен әлеуметтік азшылықтар үшін тағы да жеке прелатуралар құрылуы мүмкін. Филиппин дін қызметкерлері филиппиндік мигранттардың рухани қамқорлығын жүзеге асыру үшін жеке прелатуралар құруды ұсынады. Бұл канондық құрылым филиппиндік мигранттардың жергілікті шіркеуге жақсырақ бейімделуіне көмектеседі және филиппиндіктер қоныстанған басқа аймақтардағы интеграцияның оң тәжірибесін таратуға мүмкіндік береді. Прелатура, ординариаттан гөрі, осы мақсатқа жақсы қызмет ете алады, себебі ол барлық рухани қызметтерді қамтамасыз етуге міндетті емес, ал мигранттар өздерінің нақты діндегі епархияларына адал болып қала береді. Рим Қасиетті Пьос X қоғамына жеке прелатура ретінде канондық қайта құру ұсынды.

Қарым-қатынас құрылымдары: жеке ординариат және апостолдық әкімшілік

2009 жылдың 20 қазанында Ватикан католикалық шіркеуге келетін англикандықтар үшін жеке ординариаттар құратынын хабарлады. Бұл формула әскери ординариаттардың тәжірибесінен шабыттанған және қазіргі Опус Деи жеке прелатурасымен салыстыратын жолдармен іске асырылады. Ординариат пен прелатураның басты айырмашылығы – ординариаттар (жеке және әскери) приходтар ашуға құқылы, ал тиісті тізілімге тіркелгендер өздерінің географиялық епархиясында уақытша тұрушылар болып саналады (мүшелік жинақтаылмайды). Бұрынғы англикандықтарға арналған жеке ординариаттарға CDF және CDW әзірлеген ерекше литургияны пайдалануға рұқсат берілді. Үш ординариат құрылды: Австралия және Жапония үшін Оңтүстік Крестің Анасы, Англия мен Уэльс үшін Уолсингхем Анасы, АҚШ және Канада үшін Әулие Петр Тақтысы. Бразилиядағы Триденттік ритуалды қолдану үшін тағы бір ерекше прелатура – Әулие Иоанн Мария Вианнейдің жеке апостолдық басқарушылығы құрылды.