Философиядағы тұжырымның бірлігі: Б. Рассел мен Платон талқылаған, сөйлемнің жеке есімдер тізімінен артық мағынаны қалай білдіретінін түсіндіру мәселесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философияда, пікірдің бірлігі – жайттық райдағы сөйлемнің жеке есімдер тізімі ғана білдіретін нәрседен артық нәрсені қалай білдіріп тұратынын түсіндіру мәселесі.
In philosophy, the unity of the proposition is the problem of explaining how a sentence in the indicative mood expresses more than just what a list of proper names expresses.
Тарих
Бұл мәселені осы атаумен Бертран Рассел талқылаған, бірақ оның бастауын Платоннан табуға болады. Платонның «Софист» еңбегінде ең қарапайым сөйлем жеке есім мен жалпы терминнен (яғни предикаттан) тұрады. Есім белгілі бір жеке нысанды көрсетеді немесе таңдайды, ал предикат сол нысан туралы бірдеңе айтады. Қиындық – предикаттың мұны қалай істейтінін түсіндіруде. Егер, Платонның пікірінше, предикат – қандай да бір жалпы ұғымның немесе форманың атауы болса, онда сөйлемнің қалай шын немесе жалған болуын қалай түсіндіруге болады? Мысалы, «Сократ – дана» сөйлемі Сократтың есімінен және Даналықтың жалпы ұғымының атауынан тұрса, онда бұл сөйлем қалай шын немесе жалған болуы мүмкін? Қай жағдайда болсын, «Сократ» – Сократты, ал предикат – Даналықты білдіреді. Бірақ сөйлем Сократтың дана екенін мәлімдейді. Даналық туралы мәлімдеме Сократ пен Даналық арасындағы бір қатынастың болуын білдіруі керек. Осы қатынас қандай? Бұл мәселені кейіннен Франсис Брэдли талқылады. Егер сөйлемде екі нысан және оларды байланыстыратын қатынас болса, және біз оны үш есіммен бейнелесек, мысалы, Джон, сүйгіш, Мэри, онда Джонның Мэриге деген махаббатын қалай білдіруге болады? «Джон», «сүйгіш» және «Мэри» олар атап көрсеткен нысандарды тіпті бұл факт болмаса да атап шығарды. Бұл Брэдлидің регресі деп аталады.
The problem was discussed under this name by Bertrand Russell, but can be traced back to Plato. In Plato's Sophist, the simplest kind of sentence consists of just a proper name and a universal term (i. e. a predicate). The name refers to or picks out some individual object, and the predicate then says something about that individual. The difficulty is to explain how the predicate does this. If, as Plato thinks, the predicate is the name of some universal concept or form, how do we explain how the sentence comes to be true or false? If, for example, "Socrates is wise" consists of just a name for Socrates, and a name for the universal concept of Wisdom, how could the sentence be true or false? In either case, the "Socrates" signifies Socrates, and the predicate signifies Wisdom. But the sentence asserts that Socrates is wise. The assertion of wisdom must consist in the assertion of some relation between Socrates and Wisdom. What is this relation? The problem was discussed much later by Francis Bradley. If we assume that a sentence consists of two objects and a relation that connects them, and we represent this by three names, say John, loving, Mary, how do we express the fact that John loves Mary? For "John", "loving" and "Mary" would name the objects they do, even if this were not a fact. This is known as Bradley's regress.
Фреге, Рассел, Витгенштейн
Мәселе жинақ теориясының ерте даму кезеңінде маңызды болды. Жинақ мүшелігі – бұл үсыныстың екі бөлігі арасындағы қатынастың формалды бейнесі, және Фреге ұғым мен объект арасындағы ерекшелікті зерттеген кезде түсінгендей, осыған байланысты белгілі бір философиялық мәселелер бар. «Шергар – жылқы» дегенді «Шергар» сөзінің атауын («Объект», Фреге бойынша) және «жылқы» сөзінің атауын («Ұғым») талдау деп қарастырайық. Объекттер ұғымдардан түбіртектей өзгеше, әйтпесе үсыныстың бірлігі мәселесі туындайды. Белгіше сөйлемнің тақырыбы бола алмайды. Бірақ «жылқы ұғымы» туралы сөйлескенде не істейміз? Біз «ұғым – жылқы» деген тіркесті қолданбаймыз ба, ал ол (Фреге есебі бойынша) Объектке сілтеме жасайтын тақырыптық өрнек емес пе? Иә, дейді Фреге, және осы себепті «ұғым – жылқы» мүлдем ұғым емес. Бұл догманы тіпті Фрегедің ең адал ізбасарлары да қабылдауға қиналды. Бұл қиындық Расселлдің «Математика принциптері» еңбегінде егжей-тегжейлі талқыланды, бірақ ол шешімін таппады. Етістікпен берілген нақтылаудың соңғы түсінігі осы болып көрінеді, ол сөздік есімді алмастырғанда жоғалады, ал сұрақталған үсыныс басқа үсыныстың тақырыбы болғанда да жоғалады. Осылайша, логикалық тақырыпқа айналдыруға болмайтын бірлікке қарама-қайшылық осы жерде сөзсіз туындайтын сияқты. Шындық пен жалғанның табиғатында жатқандай көрінетін бұл қиындыққа қанағаттанарлық шешім табудың жолын білмеймін. Сондықтан бұл мәселені логикамен айналысатын ғалымдарға жоғарыда қысқаша айтқан қиындықпен бірге қалдырамын. (§ 52)
The problem became significant in the early development of set theory. Set membership is a formal representation of the relation between the two parts of the proposition, and there are certain philosophical problems connected with this, as Frege realised when he investigated the distinction between concept and object. Assume that "Shergar is a horse" analyses into what "Shergar" names (an "Object", according to Frege), and what "is a horse" names (a "Concept"). Objects are fundamentally different from concepts, otherwise we get the problem of the unity of the proposition. A predicate cannot function as the subject of a sentence. But what are we doing when we talk about the concept is a horse? Aren't we using the expression "the concept is a horse", and isn't that a subject expression, which refers (on Frege's account) to an Object? Yes, says Frege, and on that account the concept is a horse is not a concept at all. This is a dogma that even Frege's most faithful followers found difficult to swallow. The difficulty was discussed in detail in The Principles of Mathematics by Russell, who saw no resolution. There appears to be an ultimate notion of assertion, given by the verb, which is lost as soon as we substitute a verbal noun, and is lost when the proposition in question is made the subject of some other proposition. Thus the contradiction which was to have been avoided, of an entity which cannot be made a logical subject, appears to have here become inevitable. This difficulty, which seems to be inherent in the very nature of truth and falsehood, is one with which I do not know how to deal with satisfactorily. I therefore leave this question to the logicians with the above brief indication of a difficulty. (§ 52)
Мысалы, «А, В-ден өзгеше» дегенді қарастырайық. Бұл үсыныстың құрамдас бөліктері – жай ғана А, айырмашылық және В. Үсыныс А мен В-ді «А, В-ден өзгеше» деген сөздерді пайдаланып байланыстырады. Бірақ егер біз бұл үлесті қатынастарды білдіретін сөздермен көрсететін болсақ, мысалы, «A <R> айырмашылық <R> B» түрінде, онда біз терминдер тізіміне оралып, Брэдлидің регресіне қайта ораламыз. Шындығында, үсыныс – бірлік, ал талдау бірлікті жойғаннан кейін, құрамдас бөліктерді тізімдеу үсынысты қалпына келтірмейді. Етістік, оны этистік ретінде қолданғанда, үсыныстың бірлігін білдіреді, сондықтан ол термин ретінде қарастырылған этистіктен ерекшеленеді, бірақ бұл ерекшелікті қалай анық түсіндіруді білмеймін. (§ 52)
Consider e. g. "A differs from B". The constituents of this proposition are simply A, difference and B. The proposition relates A and B, using the words "is from" in "A is different from B". But if we represent this contribution by words for relations, as e. g. "A <R> difference <R> B" we are back to a list of terms, we are essentially back at Bradley's regress. A proposition, in fact, is essentially a unity, and when analysis has destroyed the unity, no enumeration of constituents will restore the proposition. The verb, when used as a verb, embodies the unity of the proposition, and is thus distinguishable from the verb considered as a term, though I do not know how to give a clear account of the distinction. (§ 52)
Людвиг Витгенштейн «Логика-философиялық трактат» еңбегінде бұл мәселеге ертерек тоқталады. 2.01-бөлімінде ол «жағдайлардың жиынтығы» – бұл объектілердің бірігуі деп мәлімдейді. 2.03-бөлімінде ол объектілерді байланыстыруға ештеңе қажет емес екенін түсіндіреді, өйткені объектілер бір-бірімен байланысқан. Сөйлемдегі сөздердің орналасуы, сөйлемде бейнеленген жағдайлардағы объектілердің орналасуы немесе құрылымына сәйкес келеді. Бұл – үсыныстың суреттік теориясы деп аталады.
Ludwig Wittgenstein addresses the problem early on in the Tractatus Logico Philosophicus. In section 2.01 he claims that "states of affairs" are combinations of objects. In section 2.03 he explains that nothing is needed to link the objects, since the objects hang together. The arrangement of words that in the sentence corresponds to the arrangement or structure of objects in the state of affairs expressed by the sentence. This is the so called picture theory of the proposition.