Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
632–665 жж. аралығында билеген Ұлы Ескі Болгар хандығының негізін қалаушы хан (Κοβρᾶτος, Kούβρατος; ) – Кубрат Оногур-болгар тайпаларын біріктіріп, шамамен 632 жылы Ескі Ұлы Болгар мемлекетін құрған. Оның аты түркі тіліндегі "қобрат" – "жинау", немесе "құрт" – "қарышқыры" сөздерінен шыққан.
Founding khan of Great Old Bulgaria (r. 632–665)
the Bulgarian town
Kubrat (Κοβρᾶτος, Kούβρατος; ) was the ruler of the Onogur–Bulgars, credited with establishing the confederation of Old Great Bulgaria in ca. 632. His name derived from the Turkic words qobrat — "to gather", or qurt, i. e. "wolf".
Шығу тегі
Болгария хандарының тізімінде Кубрат Курт (Коуртъ) деп еске алынады, ол Дуло руының мүшесі және Эрми руынан Гостуннан кейін 60 жыл патшалық құрған. Болгарлар – V ғасырдағы гунн конфедерациясына қатысқан түркі тілдес көшпелі халық. Аттила қайтыс болғаннан кейін, кейіннен болгарларды құраған тайпалар шығысқа қарай, Қара теңіз-Каспий даласына шегінді. Батыс болгар тайпалары Авар қағанатына қосылды, ал шығыс болгарлар VI ғасыр соңында Батыс түркі қағанатының құрамына кірді. Теофан Исповедник оны "Оногундр гунндарының патшасы" деп атады. Патриарх Никефор I (758–828) Кубратты "Онугундрдің билеушісі" және "Онугундр-болғарлардың басшысы" деп атады. Никиулық Иоанн (696) оны "гундардың басшысы" деп сипаттады. Д. Хапчик Кубратты "Оногур" деп, П. Голденді "Огуро болгар" деп, Х.Ж. Кимді "Болгар-гунн/Гунн-болгар" деп атады. Х.Ж. Кимнің сөзіне қарағанда, Оногундр/Оногур болгар конфедерациясының бір бөлігі болған.
In the Nominalia of the Bulgarian khans Kubrat is mentioned as Kurt (Коуртъ), being a member of the Dulo clan and reigning for 60 years having succeeded Gostun of the Ermi clan. Bulgars were Turkic nomadic people, who participated in the 5th century Hunnic confederation. Upon Attila's death, the tribes that later formed the Bulgars had retreated east into the Black Sea Caspian Steppe. The western Bulgar tribes joined the Avar Khaganate, while the eastern Bulgars came under the Western Turkic Khaganate by the end of the 6th century. Theophanes the Confessor called him "king of the Onogundur Huns". Patriarch Nikephoros I (758–828) called Kubrat "lord of the Onuğundur" and "ruler of the Onuğundur–Bulğars". John of Nikiu ( 696) called him "chief of the Huns". D. Hupchick identified Kubrat as "Onogur", P. Golden as "Oğuro Bulğar", H. J. Kim as "Bulgar Hunnic/Hunnic Bulgar". According to H. J. Kim the Onogundur/Onogur were evidently part of the Bulgar confederation.
Тарих
Кубрат өзінің жас кезін Константинопольдегі Византия империясының сарайында өткізді. VII ғасырдың византиялық тарихшысы Иоанн Никиудің баяндамасы бойынша:
Kubrat spent his early life at the Byzantine Empire imperial palace in Constantinople. As the 7th century Byzantine historian John of Nikiu narrates:
Константинопольде болғанда бала ма, әлде жас адам ба екені белгісіз. Бұл оқиғаның нақты уақыты да белгісіз, бірақ шамасы император Гераклийдің (610–641 жж.) билігімен бірге болған. Оның немесе Органаның христиан дініне кіргені шамамен 619 жылы болды. Жас Кубрат Гераклий немесе Органа бастаған, Сасанидтер-Авар одағына қарсы алдын ала жоспарланған коалицияның бір бөлігі болған секілді. Бұл Гераклийдің далалық халықтармен жасаған басқа да одақтарына сәйкес келеді, бәрінің мақсаты Константинопольді сақтау болды. Никефор I-нің мәлімдемесіне сәйкес, Кубрат 635 жылы "Оноғундұр-болғарларының билеушісі ретінде аварларға қарсы сәтті көтеріліс жасап, Гераклиймен келісім шарт жасады". Ежелгі Ұлы Болгария (Магня Болгария) мемлекеті құрылды. Кубрат "Константин Батыста болғанда" қайтыс болды, бұл Константин II (641–668) билігінің кезеңінде болды. Никефор I-нің айтуынша, Кубрат бес ұлына (Батбаян, Котраг, Аспарух, тағы екеуі – Кубер мен Алчек есімдері айтылмаған) "өзара тұратын жерлерін ешқашан бөліп алмауға, үйлесімде болу арқылы күштерін арттыруға" кеңес берді. Дегенмен, ішкі шиеленістер және, әсіресе, шығыстан келген хазарлардың қысымынан әлсіреген одақ ыдырады.
Whether he was a child or a young adult during his time in Constantinople is unclear. The exact time of this event is also unknown but probably coincided with the reign of Emperor Heraclius (r. 610–641). His or Organa's conversion to Christianity is placed circa 619 AD. It seems that young Kubrat was part of the pre planned coalition, initiated by Heraclius or Organa, against the Sasanian–Avar alliance. This coincides with other alliances by Heraclius with steppe peoples, all in the interest of saving Constantinople. Kubrat, in 635, according to Nikephoros I, "ruler of the Onoğundur–Bulğars, successfully revolted against the Avars and concluded a treaty with Heraclius". The state Old Great Bulgaria (Magna Bulgaria) was formed. Kubrat died "when Konstantinos was in the West", somewhere during the reign of Constans II (641–668). According to Nikephoros I, Kubrat instructed his five sons (Batbayan, Kotrag, Asparukh, two others unmentioned are considered to be Kuber and Alcek) to "never separate their place of dwelling from one another, so that by being in concordance with one another, their power might thrive". However, the loose tribal union broke up under internal tensions and especially Khazars pressure from the East.
Кубраттың өлімі
Перешчепина қазынасы 1912 жылы украиналық шаруалар Полтава маңындағы Мало-Перешчепине ауылында табылған. Ол көші-қон дәуіріне жататын, жалпы салмағы 50 кг-нан асатын алуан түрлі алтын және күміс заттардан тұрады, соның ішінде монограммалары бар үш сақина бар. Бұл факті ғалымдарды осы жерді Кубраттың қабірі деп анықтауға жетеледі. А сақинасы грек тілінде XOBPATOY, ал С сақинасы XOBPATOY ПATPIKIOY деп жазылған, бұл Византия империясында ол қол жеткізген Патрикий (патшалық титулы) дәрежесін көрсетеді. Қазына болгарлар мен византиялықтардың тығыз байланысын көрсетеді, мысалы, білезіктер византиялық алтын шебердің ықпалымен жасалған немесе оның қолынан шыққан. Алғашқы қазына монеталары 629 жылдан кейін Гераклий, ал соңғылары шамамен 650 жылы Констанс II шығарған, бұл алдағы хазарлардың басып алуымен байланысты болуы мүмкін. Кубрат болгар хандарының «Номиналиясында» еске алынады, онда оның тууына болгар күнтізбесінде өгіз белгісі (шегор вечем) берілген. Оның билігі 60 жылға созылған делінеді. Егер өмір сүру ұзақтығы ескерілсе, онда оның қайтысы 653 немесе 665 жылдарға тура келуі мүмкін. Осылайша, тарихи және археологиялық деректерге сәйкес Кубраттың қайтыс болған мерзімі 650 және 665 жылдар аралығында орналасқан. Сәйкесінше, егер Сомодьи теориясы дұрыс болса, оның туған жылы 590-615 жылдар аралығында болуы мүмкін.
The Pereshchepina Treasure was discovered in 1912 by Ukrainian peasants in the vicinity of Poltava, in village Malo Pereshchepyne. It consists of diverse gold and silver objects of total weight of over 50 kg from the migration period, including three rings with monograms, which led scholars to identify the site as Kubrat's grave. The ring A was inscribed in Greek XOBPATOY and ring C was inscribed XOBPATOY ПATPIKIOY, indicating the dignity of Patrikios (Patrician) that he had achieved in the Byzantine world. The treasure indicates close relation between the Bulgars and Byzantines, e. g. the bracelets were influenced or made by a Byzantine goldsmith. The first treasure coins were issued after 629, by Heraclius, and the last c. 650 AD, by Constans II, which can be associated with the upcoming Khazar conquest. Kubrat is mentioned in the Nominalia of the Bulgarian khans, according which his birth is given the sign of the ox (shegor vechem) in the Bulgar calendar. It also says his rule was 60 years. Presuming lifespan is meant, this would place his death in 653 or 665 AD. Thus, the date of Kubrat's death according historical and archaeological sources is placed between 650 and 665 AD. Correspondingly his birth could have been between 590 and 615 if Somogyi's theory is correct.
Мұра
Антарктиканың Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Кубрат шоқысы Ұлы Болгарияның Кубратының құрметіне аталған. Кубраттың рөлін 1981 жылы Людмил Стайковтың режиссерлік еткен «Аспарух» болгар фильмінде Васил Михайлов сомдады.
Kubrat Knoll on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica is named after Kubrat of Great Bulgaria. Kubrat was portrayed by Vasil Mihaylov in the 1981 Bulgarian movie Aszparuh, directed by Ludmil Staikov.
Түсініктемелер
Перешпена қазынасының сақиналары 1984 жылы неміс археологы Иоахим Вернер тарапынан жазылған.
. The rings of Pereschepina treasure have been deciphered in 1984 by the German archaeologust Joachim Werner (archaeologist).