Кіріспе

Словакиядағы қала

Атаулары мен этимологиясы

Тренчин алғаш рет грек тілінде Левкаристос (Λευκάριστος) деген атаумен 150 жыл шамасында Птолемейдің әлем картасында көрсетілген. Рим империясы мен германдық квадтар арасындағы Маркоман соғыстары кезінде римдіктер 179 жылы қазіргі замок астындағы тасқа жазу ойып, бұл жер Лаугарицио деп аталды. Ұзақ уақыт бойы бұл Орта Еуропадағы римдіктердің белгілі ең солтүстік орны саналды. Орта ғасырдағы алғашқы жазбаша мәліметтер 1111 (Treinchen) және 1113 (Trenciniensis) жылдарына қатысты. Атаудың шығу тегі, мүмкін, Трнка/Тренка (славян/словак тілінде қараторғай) есімді жеке адамның атынан және -ін жұрнағынан туындаған болуы мүмкін. Немец, венгр және поляк тілдерінде бұл сәйкесінше Trentschin, Trencsén және Trenczyn деп аталады.

Тарих

Тренчин жерінде адамдар ежелден-ақ қоныс тепкен. Тренчин қамалы – ерекше ортағасырлық бекітілген қамал, қаланың үстіндегі тік жардың үстінде орналасқан. Тренчин ең әйгілісі – 179 жылға, римдік империя мен германдық квадтар мен маркомандықтар арасындағы соғыстар дәуіріне жататын Тренчин қамалының астындағы тасқа қашалған рим жазуы. Бұл орын Лаугарицио деп аталады және ұзақ уақыт бойы Орталық Еуропада римдік әскерлерінің болуының ең солтүстікке қарай белгілі куәлігі болды (Мушовтағы римдік бекінісі мен Оломоуц және Хулиндегі лагерьлер табылғанға дейін). Тренчин 7 ғасырда Само империясының астанасы болу мүмкін болған жерлердің бірі. Вогастисбург (Вогаст қамалы) Вогас өзенінің бойында орналасқан болуы мүмкін және 631 жылы славян және франк әскерлері арасындағы шешуші шайқастың орны болды. Тренчин қамалы Ұлы Моравия дәуірінде салынған болуы мүмкін. 11 ғасырдың басында аймақ Польшаның Батыл королі Болеслав I басқаруында болды. 1017 жылы Венгрияның Стефан I аймақты жаулап алды, ол 1918 жылға дейін Венгрияның бір бөлігі болып қалды. 11 ғасырдың соңында қамал Корольдіктің Тренсен округінің әкімшілік орталығына айналды. Елдегі аз санды тас қамалдардың бірі ретінде ол 1241 жылы моңғолдардың шапқыншылығына қарсы тұрды. 1263 жылы Тренчин патшалық қылыш ұстаушысы Якаб Чесзнекиге тиесілі болды, бірақ 1302 жылы король Вацлав I оны Чесзнеки ағайындарынан алды, өйткені олар оның қарсыласы Карл Робертті қолдады және оны Матуш Чакқа сыйлады. 1302 және 1321 жылдар аралығында қамал қазіргі Словакияның көп бөлігін басқарған күшті магнат Мэтью Цсактың резиденциясы болды. Король Карл Роберттің билігіне қарсы тұрып, Цсак үлкен сарай ұстады және өзінің сыртқы саясатын жүргізді. 1335 жылы қалада Богемия, Венгрия және Польша арасындағы Тренчин шартына қол қойылды. Орта ғасырларда Тренчин бірқатар жеңілдіктерге ие болды: 1324 жылы тұрғындар жол ақысын төлеуден босатылды және қала 1412 жылы король Сигизмундтан еркін корольдік қала құқығын алды. Алайда, келесі онжылдықтар мен ғасырлар бойы апаттар мен соғыстар болды, олар 18 ғасырдың соңына дейін жалғасты. Габсбургтер мен қарсы король Янош Саполяйдың жақтастары арасындағы қақтығыс кезінде қала 1528 жылы императорлық әскерлер басып алды. 17 ғасырда Османдықтар оңтүстіктен келген тағы бір қауіп болды, бірақ олар қаланы жаулап ала алмады. Кейін қала Габсбургтерге қарсы Куруц көтерілісінен зардап шекті және 3 тамыз 1708 жылы қаланың жанында Тренчин шайқасы болды. Екі жылдан кейін оба қала тұрғындарының 1600-ын өлтірді. Соңында, 1790 жылы қала қамалмен бірге өртеніп, қамал сол кезден бері қираған күйде. 19 ғасырда Тренчин өркендеді, өйткені Жилина мен Братиславаға теміржол салынды және тоқыма, тамақ және машина жасау салаларында көптеген жаңа кәсіпорындар құрылды. Қала орта Поважие аймағының орталығы болды. 1867 жылы Тренчин "еркін корольдік қаладан" "қалалық басқарумен қалаға" төмендетілді және Тренчин округінің бастығының тікелей бақылауына көшті. Тренчин бірінші Чехословакия республикасы кезінде қайтадан өркендеді және 1940-1945 жылдары Словакия Республикасы болған кезде қайтадан Тренчин округінің астанасы болды. Словакиялық ұлттық көтеріліс басталғаннан кейін көп ұзамай Тренчин нацистік Германия басып алды және ол Sicherheitsdienst және Гестапоның штаб-пәтеріне айналды. Тренчин 1945 жылдың 10 сәуірінде румындық және кеңес әскерлері басып алды. 1990 жылдан бастап қаланың тарихи орталығы негізінен қалпына келтірілді және 1996 жылдан бастап ол Trenčín облысы мен Trenčín ауданының орталығы болды. Қамал мен оның римдік жазуы содан бері туристерді қызықтыруда.

География

Тренчин теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және 170 км² аумақты қамтиды. Ол Словакияның солтүстік-батысындағы Тренчин алқабында орналасқан, Стражов таулары, Поважский Иновец және Ақ Карпаттармен қоршалған, соңғысы – қорғалатын аймақ. Вах өзені солтүстіктен оңтүстікке қарай ағады.

Климат

Тренчин солтүстік умерен аймақта орналасқан және төрт айқын маусымды қамтитын континенттік климатқа ие. Ол ыстық жаздар мен суық, қарлы қыстар арасындағы айқын айырмашылықтармен сипатталады.

Туризм және көрікті жерлер

Қалаға Тренчин қамалы үстемдік етеді, ол Словакиядағы үшінші ірі қамал. Тренчин қамалы кең ауқымды бекіністермен жоғарғы және төменгі бөліктерге бөлінген. Жоғарғы қамалдың бірнеше сарай ғимараттары бар, олар қаланың ең биік нүктесі болып қала беретін орталық ортағасырлық мұнараны қоршап тұрады. Қамалдың төменгі жағында, төбеде ескі шіркеу және тарихи жабық баспалдақтармен және тар көшелермен жететін кішкентай алаң орналасқан. Ескі қалада үлкен басты алаң, онда үлкен барокко шіркеуі, түрлі дүкендер мен қала мұнарасы бар. 1913 жылы салынған Тренчин синагогасы қазір көрмелер мен концерттер өткізілетін мәдени орталыққа айналған. 1997 жылдан бері Тренчин қаласында Словакиядағы ең танымал музыка фестивалі – «Похода» ұйымдастырылып келеді. 2004 жылдан бастап ол Тренчин әуежайында өтіп келеді.

Демография

2005 жылы қалада 56 750 адам тұрды, ал 2009 жылы халық саны 60 012 адамға жетті. 2001 жылғы халық санауы бойынша, діни құрамы: 65,8% римдік католиктер, 22,3% дінге жатпайтын адамдар және 7,1% лютерандар. Тұрғындардың 95,3% словактар, ал 2,4% чехтарды құрады.

Спорт

1984 жылғы "Достық ойындарының" гандболы "Хала на Сихоти" аренасында өткізілді. AS Trenčín футбол клубы қазіргі уақытта 2011–12 маусымынан кейін Словакияның бірінші лигасының (екінші деңгей) чемпионы болғаннан кейін Словакияның жоғары лигасында ойнап жүр, ал Dukla Trenčín шайбалы хоккей клубы қазіргі уақытта Словакия Экстралигасында ойнайды және төрт рет Экстралига чемпионы атанған. Тренчин – бірнеше кәсіби хоккейшінің туған қаласы, олардың ішінде Оттава Сенаторларының шабуылшысы Мариан Габорик, Нью-Йорк Айлендэрс қорғаушысы Здено Чара және Чикаго Блэкхокс шабуылшысы Мариан Хосса, барлығы Солтүстік Америкадағы Ұлттық хоккей лигасының (NHL) ойыншылары. Сонымен қатар, Ливерпульдің ұзақ жылдар бойы орталық қорғаушысы болған Мартин Шкртел де Тренчин қаласынан шыққан. Олимпиадалық емес спорт түрлерінің фестивалі 2017 жылы қалада өтеді.

Білім

Тренчинде 7140 студенті, оның ішінде 110 докторанты бар Александр Дубчек университеті мен 1275 студенті бар Тренчиндегі жекеменшік Менеджмент колледжі орналасқан. Қаланың бастауыш білім беру жүйесінде тоғыз мемлекеттік мектеп және бір діни бастауыш мектеп бар, оларда барлығы 4623 оқушы білім алады. Орта білім беру жүйесі бес гимназияда 1974 оқушы, бес мамандандырылған орта мектепте 1892 оқушы және алты кәсіптік-техникалық училищенің 3975 оқушысын қамтиды.

Көлік

Тренчин Словакияның басты автожолының жанында орналасқан және Братиславадан Жилина мен Кошицеге дейінгі басты теміржол бағытындағы маңызды тоқталым пункті болып табылады. Қаладан шығатын жолдар Чехияға, Брноға, сондай-ақ Словакияның басқа да аймақтарына – Привидза/Нитраға саяхаттауға мүмкіндік береді. Аталған қалалардан келген теміржол жолдары Тренчинде бітеді. Тренчинде әуежай да бар, бірақ ең жақын халықаралық әуежай Братислава қаласында.