Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словакиядағы қала
City in Slovakia
Атаулары мен этимологиясы
Тренчин алғаш рет грек тілінде Левкаристос (Λευκάριστος) деген атаумен 150 жыл шамасында Птолемейдің әлем картасында көрсетілген. Рим империясы мен германдық квадтар арасындағы Маркоман соғыстары кезінде римдіктер 179 жылы қазіргі замок астындағы тасқа жазу ойып, бұл жер Лаугарицио деп аталды. Ұзақ уақыт бойы бұл Орта Еуропадағы римдіктердің белгілі ең солтүстік орны саналды. Орта ғасырдағы алғашқы жазбаша мәліметтер 1111 (Treinchen) және 1113 (Trenciniensis) жылдарына қатысты. Атаудың шығу тегі, мүмкін, Трнка/Тренка (славян/словак тілінде қараторғай) есімді жеке адамның атынан және -ін жұрнағынан туындаған болуы мүмкін. Немец, венгр және поляк тілдерінде бұл сәйкесінше Trentschin, Trencsén және Trenczyn деп аталады.
Trenčín was first mentioned under the Greek name Leukaristos (Λευκάριστος), depicted on the Ptolemy world map around 150 AD During the course of the Marcomannic Wars between the Roman Empire and Germanic Quadi, the Romans carved an inscription on the rock under the present day castle in 179 AD and the place was mentioned as Laugaricio. For a long time it was considered the northernmost known presence of the Romans in Central Europe. The first written mentions in the Middle Ages are from 1111 (as Treinchen) and 1113 (adjective Trenciniensis). The name is probably derived from a personal name Trnka/Trenka (Slovak/Slavic Blackthorn) with a possessive suffix ín. The German, Hungarian, and Polish forms are Trentschin, Trencsén, and Trenczyn, respectively.
Тарих
Тренчин жерінде адамдар ежелден-ақ қоныс тепкен. Тренчин қамалы – ерекше ортағасырлық бекітілген қамал, қаланың үстіндегі тік жардың үстінде орналасқан. Тренчин ең әйгілісі – 179 жылға, римдік империя мен германдық квадтар мен маркомандықтар арасындағы соғыстар дәуіріне жататын Тренчин қамалының астындағы тасқа қашалған рим жазуы. Бұл орын Лаугарицио деп аталады және ұзақ уақыт бойы Орталық Еуропада римдік әскерлерінің болуының ең солтүстікке қарай белгілі куәлігі болды (Мушовтағы римдік бекінісі мен Оломоуц және Хулиндегі лагерьлер табылғанға дейін). Тренчин 7 ғасырда Само империясының астанасы болу мүмкін болған жерлердің бірі. Вогастисбург (Вогаст қамалы) Вогас өзенінің бойында орналасқан болуы мүмкін және 631 жылы славян және франк әскерлері арасындағы шешуші шайқастың орны болды. Тренчин қамалы Ұлы Моравия дәуірінде салынған болуы мүмкін. 11 ғасырдың басында аймақ Польшаның Батыл королі Болеслав I басқаруында болды. 1017 жылы Венгрияның Стефан I аймақты жаулап алды, ол 1918 жылға дейін Венгрияның бір бөлігі болып қалды. 11 ғасырдың соңында қамал Корольдіктің Тренсен округінің әкімшілік орталығына айналды. Елдегі аз санды тас қамалдардың бірі ретінде ол 1241 жылы моңғолдардың шапқыншылығына қарсы тұрды. 1263 жылы Тренчин патшалық қылыш ұстаушысы Якаб Чесзнекиге тиесілі болды, бірақ 1302 жылы король Вацлав I оны Чесзнеки ағайындарынан алды, өйткені олар оның қарсыласы Карл Робертті қолдады және оны Матуш Чакқа сыйлады. 1302 және 1321 жылдар аралығында қамал қазіргі Словакияның көп бөлігін басқарған күшті магнат Мэтью Цсактың резиденциясы болды. Король Карл Роберттің билігіне қарсы тұрып, Цсак үлкен сарай ұстады және өзінің сыртқы саясатын жүргізді. 1335 жылы қалада Богемия, Венгрия және Польша арасындағы Тренчин шартына қол қойылды. Орта ғасырларда Тренчин бірқатар жеңілдіктерге ие болды: 1324 жылы тұрғындар жол ақысын төлеуден босатылды және қала 1412 жылы король Сигизмундтан еркін корольдік қала құқығын алды. Алайда, келесі онжылдықтар мен ғасырлар бойы апаттар мен соғыстар болды, олар 18 ғасырдың соңына дейін жалғасты. Габсбургтер мен қарсы король Янош Саполяйдың жақтастары арасындағы қақтығыс кезінде қала 1528 жылы императорлық әскерлер басып алды. 17 ғасырда Османдықтар оңтүстіктен келген тағы бір қауіп болды, бірақ олар қаланы жаулап ала алмады. Кейін қала Габсбургтерге қарсы Куруц көтерілісінен зардап шекті және 3 тамыз 1708 жылы қаланың жанында Тренчин шайқасы болды. Екі жылдан кейін оба қала тұрғындарының 1600-ын өлтірді. Соңында, 1790 жылы қала қамалмен бірге өртеніп, қамал сол кезден бері қираған күйде. 19 ғасырда Тренчин өркендеді, өйткені Жилина мен Братиславаға теміржол салынды және тоқыма, тамақ және машина жасау салаларында көптеген жаңа кәсіпорындар құрылды. Қала орта Поважие аймағының орталығы болды. 1867 жылы Тренчин "еркін корольдік қаладан" "қалалық басқарумен қалаға" төмендетілді және Тренчин округінің бастығының тікелей бақылауына көшті. Тренчин бірінші Чехословакия республикасы кезінде қайтадан өркендеді және 1940-1945 жылдары Словакия Республикасы болған кезде қайтадан Тренчин округінің астанасы болды. Словакиялық ұлттық көтеріліс басталғаннан кейін көп ұзамай Тренчин нацистік Германия басып алды және ол Sicherheitsdienst және Гестапоның штаб-пәтеріне айналды. Тренчин 1945 жылдың 10 сәуірінде румындық және кеңес әскерлері басып алды. 1990 жылдан бастап қаланың тарихи орталығы негізінен қалпына келтірілді және 1996 жылдан бастап ол Trenčín облысы мен Trenčín ауданының орталығы болды. Қамал мен оның римдік жазуы содан бері туристерді қызықтыруда.
The site of Trenčín has been inhabited since time immemorial. Trenčín Castle, a typical medieval fortified castle is situated high on a rock above the city. Trenčín is best known for a Roman inscription on the rock below the Trenčín Castle dating from 179 AD, the era of the Marcomannic Wars, a series of wars between the Roman Empire and the Germanic Quadi and Marcomanni. It denotes the site as Laugaricio and for long time it was the most northern known evidence of the presence of Roman soldiers in central Europe (until the Roman fort by Mušov and marching camps by Olomouc and Hulín were found). Trenčín is one of the suggested locations for the capital of Samo's Empire in the 7th century. Wogastisburg (Vogast castle) was probably located somewhere on the Vogas river and was also the site of a decisive battle between the Slavic and Frankish armies in 631. It is plausible that Trenčín Castle was founded during the Great Moravian era. In the beginning of the 11th century, the region was controlled by king Bolesław I the Brave of Poland. In 1017, Stephen I of Hungary conquered the region which remained part of Hungary until 1918. By the end of the 11th century, the castle became the administrative centre of Trencsén county in the Kingdom. As one of the few stone castles in the country it resisted the disastrous invasion of Mongols in 1241. In 1263, Trenčín was in the possession of the royal Swordbearer Jakab Cseszneky, but in 1302 King Wenceslas I took it away from the Cseszneky brothers because they were supporting his rival Charles Robert, and donated it to Matúš Čák. Between 1302 and 1321 the castle was the seat of the powerful magnate Matthew Csák who controlled most of present day Slovakia. Challenging the authority of King Charles Robert, Csák maintained a large court and pursued his own foreign policy. The Treaty of Trentschin between Bohemia, Hungary, and Poland was signed in the city in 1335. Trenčín gained a number of privileges during the Middle Ages: In 1324 the inhabitants were freed from paying tolls and the city received free royal town privileges in 1412 from King Sigismund. However, during the following decades and centuries there were catastrophes and wars which lasted until the end of the 18th century. During the conflict between the Habsburgs and the supporters of the rival king, János Szapolyai, the town was captured in 1528 by imperial troops. In the 17th century the Ottomans were another threat from the south but they failed to conquer the city. The town then suffered from the Kuruc uprising against the Habsburgs and on 3 August 1708 the Battle of Trenčín took place close to the city. Two years later a plague killed 1,600 inhabitants of the city. Finally, in 1790 the town, along with the castle, was burned down and the castle has been in ruins ever since. In the 19th century, Trenčín flourished as the railways to Žilina and Bratislava were built and many new enterprises were established, particularly in the textile, food and machine industries. The town became the hub of the middle Považie region. In 1867 Trenčín was downgraded from a "free royal town" to a "town with municipal government" and came under the direct control of the chief of Trenčín county. Trenčín flourished again during the era of the first Czechoslovak republic and became the capital of the Trenčín county again between 1940 and 1945 when the Slovak Republic was in existence. Shortly after the Slovak National Uprising began, Trenčín was occupied by Nazi Germany and it became the headquarters of the Sicherheitsdienst and the Gestapo. Trenčín was captured by the Romanian and Soviet troops on 10 April 1945. Since 1990, the historical centre of the city has been largely restored and since 1996 it has been the seat of Trenčín Region and Trenčín District. The castle and its Roman inscription have attracted tourism since.
География
Тренчин теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және 170 км² аумақты қамтиды. Ол Словакияның солтүстік-батысындағы Тренчин алқабында орналасқан, Стражов таулары, Поважский Иновец және Ақ Карпаттармен қоршалған, соңғысы – қорғалатын аймақ. Вах өзені солтүстіктен оңтүстікке қарай ағады.
Trenčín lies at an altitude of above sea level and covers an area of It lies in the Trenčín Basin of north western Slovakia, which is surrounded by the Strážov Mountains, Považský Inovec and White Carpathians, with the last mentioned being a protected area. The Váh River flows in the north–south axis.
Климат
Тренчин солтүстік умерен аймақта орналасқан және төрт айқын маусымды қамтитын континенттік климатқа ие. Ол ыстық жаздар мен суық, қарлы қыстар арасындағы айқын айырмашылықтармен сипатталады.
Trenčín lies in the north temperate zone and has a continental climate with four distinct seasons. It is characterized by a significant variation between hot summers and cold, snowy winters.
Туризм және көрікті жерлер
Қалаға Тренчин қамалы үстемдік етеді, ол Словакиядағы үшінші ірі қамал. Тренчин қамалы кең ауқымды бекіністермен жоғарғы және төменгі бөліктерге бөлінген. Жоғарғы қамалдың бірнеше сарай ғимараттары бар, олар қаланың ең биік нүктесі болып қала беретін орталық ортағасырлық мұнараны қоршап тұрады. Қамалдың төменгі жағында, төбеде ескі шіркеу және тарихи жабық баспалдақтармен және тар көшелермен жететін кішкентай алаң орналасқан. Ескі қалада үлкен басты алаң, онда үлкен барокко шіркеуі, түрлі дүкендер мен қала мұнарасы бар. 1913 жылы салынған Тренчин синагогасы қазір көрмелер мен концерттер өткізілетін мәдени орталыққа айналған. 1997 жылдан бері Тренчин қаласында Словакиядағы ең танымал музыка фестивалі – «Похода» ұйымдастырылып келеді. 2004 жылдан бастап ол Тренчин әуежайында өтіп келеді.
The city is dominated by Trenčín Castle, which is the third largest castle in Slovakia. Trenčín Castle is divided into upper and lower sections, with extensive fortifications. The upper castle has several palace buildings which surround the central medieval tower, which remains the highest point of the city. Below the castle, on the hillside, is the old parish church and a small upper square which is reached by historic covered stairs as well as by winding side streets. The old town has a large main square, with a large baroque church and various shops, as well as a town tower. The Trenčín Synagogue, built in 1913 is now a cultural center with exhibitions and concerts. Pohoda, the most visited music festival in Slovakia, has been organized in Trenčín since 1997. as of 2004, it takes place at the Trenčín Airport.
Демография
2005 жылы қалада 56 750 адам тұрды, ал 2009 жылы халық саны 60 012 адамға жетті. 2001 жылғы халық санауы бойынша, діни құрамы: 65,8% римдік католиктер, 22,3% дінге жатпайтын адамдар және 7,1% лютерандар. Тұрғындардың 95,3% словактар, ал 2,4% чехтарды құрады.
In 2005 the city had a population of 56,750, which rose to 60,012 in 2009, with a population density of According to the 2001 census, the religious makeup was: 65.8% Roman Catholics, 22.3% people with no religious affiliation, and 7.1% Lutherans. 95.3% inhabitants were Slovaks and 2.4% Czechs.
Спорт
1984 жылғы "Достық ойындарының" гандболы "Хала на Сихоти" аренасында өткізілді. AS Trenčín футбол клубы қазіргі уақытта 2011–12 маусымынан кейін Словакияның бірінші лигасының (екінші деңгей) чемпионы болғаннан кейін Словакияның жоғары лигасында ойнап жүр, ал Dukla Trenčín шайбалы хоккей клубы қазіргі уақытта Словакия Экстралигасында ойнайды және төрт рет Экстралига чемпионы атанған. Тренчин – бірнеше кәсіби хоккейшінің туған қаласы, олардың ішінде Оттава Сенаторларының шабуылшысы Мариан Габорик, Нью-Йорк Айлендэрс қорғаушысы Здено Чара және Чикаго Блэкхокс шабуылшысы Мариан Хосса, барлығы Солтүстік Америкадағы Ұлттық хоккей лигасының (NHL) ойыншылары. Сонымен қатар, Ливерпульдің ұзақ жылдар бойы орталық қорғаушысы болған Мартин Шкртел де Тренчин қаласынан шыққан. Олимпиадалық емес спорт түрлерінің фестивалі 2017 жылы қалада өтеді.
Handball of the 1984 Friendship Games was hosted at Hala na Sihoti. Association football club AS Trenčín currently plays in the top tier Slovak Super Liga after winning promotion following the 2011–12 season as second tier Slovak First League champions, while the ice hockey club Dukla Trenčín currently plays in the Slovak Extraliga, having won the Extraliga championship four times. Trenčín is the hometown of several professional ice hockey players, including Ottawa Senators forward Marián Gáborík, New York Islanders defenceman Zdeno Chára, and Chicago Blackhawks forward Marián Hossa, all playing in the National Hockey League (NHL) in North America. Additionally, long time Liverpool centre back Martin Škrtel hails from Trenčín. The festival for non Olympic sports will be held in town 2017.
Білім
Тренчинде 7140 студенті, оның ішінде 110 докторанты бар Александр Дубчек университеті мен 1275 студенті бар Тренчиндегі жекеменшік Менеджмент колледжі орналасқан. Қаланың бастауыш білім беру жүйесінде тоғыз мемлекеттік мектеп және бір діни бастауыш мектеп бар, оларда барлығы 4623 оқушы білім алады. Орта білім беру жүйесі бес гимназияда 1974 оқушы, бес мамандандырылған орта мектепте 1892 оқушы және алты кәсіптік-техникалық училищенің 3975 оқушысын қамтиды.
Trenčín is home to the public Alexander Dubček University with 7,140 students, including 110 doctoral students, and the private College of Management in Trenčín with 1,275 students. The city's system of primary education consists of nine public schools and one religious primary school, enrolling 4,623 pupils overall. Secondary education is represented by five gymnasia with 1,974 students, 5 specialized high schools with 1,892 students, and 6 vocational schools with 3,975 students.
Көлік
Тренчин Словакияның басты автожолының жанында орналасқан және Братиславадан Жилина мен Кошицеге дейінгі басты теміржол бағытындағы маңызды тоқталым пункті болып табылады. Қаладан шығатын жолдар Чехияға, Брноға, сондай-ақ Словакияның басқа да аймақтарына – Привидза/Нитраға саяхаттауға мүмкіндік береді. Аталған қалалардан келген теміржол жолдары Тренчинде бітеді. Тренчинде әуежай да бар, бірақ ең жақын халықаралық әуежай Братислава қаласында.
Trenčín lies near the main Slovak motorway and is an important stop on the main railway line from Bratislava to Žilina and Košice. Roads from the city also lead into the Czech Republic to Brno and other parts of Slovakia; Prievidza/Nitra. Railway tracks from the aforementioned cities end in Trenčín. Trenčín has also an airport. But the closest international airport is in Bratislava.