Кіріспе
Эдмунд Джон Миллингтон Синге (16 сәуір 1871 – 24 наурыз 1909) – ирланд драматургі, ақыны, проза жазушысы және фольклор жинақтаушы, Ирландия әдеби жаңғыруының негізгі тұлғаларының бірі. Оның ең белгілі пьесасы – «Батыс әлемінің плейбойы». Оның көңіл көтермейтін соңы, ирланд шаруаларын бейнелеуі және әке өлтіруді қастерлеуі салдарынан пьесаға көрермендердің наразылығы күшті болды, тіпті Дублиндегі «Абби» театрындағы тұңғыш көрсетілімінде дүрбелеңге ұласты. Бұл театрды ол В.Б. Йейтс пен леди Грегоримен бірге құрған болатын. Оның өзге де маңызды туындылары: «Гленнің көлеңкесінде» (1903), «Теңізге шабуылдағандар» (1904), «Қасиеттілердің құдығы» (1905) және «Шыңқыршының тойы» (1909). Ол бай англо-ирландтық отбасында дүниеге келсе де, оның шығармалары негізінен Ирландия ауылдық аймақтарындағы жұмысшы табының католиктері мен олардың дүниетанымындағы ежелгі дінге табынушылыққа арналған. Денсаулығының нашарлығына байланысты Синге үйде білім алды. Оның алғашқы қызығушылығы музыкаға еді, ол Тринити колледжінде стипендия алып, білім алды. 1893 жылы ол музыканы оқу үшін Германияға барды. 1894 жылы ол бұл жолын тастап, Парижге көшіп, поэзия мен әдеби сынға бейімделді, Йейтспен танысты, сосын Ирландияға оралды. Синге Ходжкин ауруынан зардап шекті. Ол 37 жасында Ходжкинге байланысты қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол өмірінде аяқталмаған, бірақ кейбірлер шедеврі санайтын «Кейулі Дидре» атты туындысын жазып жатқан кезде көз жұмды. Ол салыстырмалы түрде аз шығарма қалдырғанмен, олардың мәдени маңызы зор деп есептеледі.
Edmund John Millington Synge (/s//ɪ//ŋ/; 16 April 1871 – 24 March 1909) was an Irish playwright, poet, writer, collector of folklore, and a key figure in the Irish Literary Revival. His best known play The Playboy of the Western World was poorly received, due to its bleak ending, depiction of Irish peasants, and idealisation of parricide, leading to hostile audience reactions and riots in Dublin during its opening run at the Abbey Theatre, which he had co founded with W. B. Yeats and Lady Gregory. His other major works include In the Shadow of the Glen (1903), Riders to the Sea (1904), The Well of the Saints (1905), and The Tinker's Wedding (1909). Although he came from a wealthy Anglo Irish background, his writings mainly concern working class Catholics in rural Ireland, and with what he saw as the essential paganism of their worldview. Owing to his ill health, Synge was schooled at home. His early interest was in music, leading to a scholarship and degree at Trinity College Dublin, and he went to Germany in 1893 to study music. He abandoned this career path in 1894 with a move to Paris where he took up poetry and literary criticism and met Yeats, and then returned to Ireland. Synge suffered from Hodgkin's disease. He died aged 37 from Hodgkin's related cancer while writing what became Deirdre of the Sorrows, considered by some as his masterpiece, though unfinished during his lifetime. Although he left relatively few works, they are widely regarded as of high cultural significance.
Ерте өмір
Синг 1871 жылғы 16 сәуірде Дублин графтығының Ратфарнхэм ауданындағы Ньютаун Вилласында дүниеге келді. Ол жоғары орта тапқа жататын протестант ата-анасының сегіз баласының ең кішісі болды. Ол Туам архиепискобы Эдвард Синг пен Эдвардтың ұлы, Киллалоу епископы Николастың ұрпағы еді. Оның туыстары математик Джон Лайтон Синг және оптикалық микроскопияның негізін қалаушы Эдвард Хатчинсон Сингті қосады. Сингтің әкесі 1872 жылы 49 жасында шешек ауруынан қайтыс болды. Ол ұлының туған күніне жерленді. Оның анасы отбасын Дублин графтығының Ратгар қаласындағы анасының үйіне жақын үйге көшірді. Синг жиі ауырып жүрсе де, онда балалық шағы бақытты өтті. Ол Доддер өзенінің жағасында құстарды бақылауға қызығушылық танытты, сондай-ақ Уиклоу графтығының Грейстоунс теңіз жағалауындағы демалыс орнында және Гланмор отбасылық мүлігінде отбасылық демалыс кезінде. Синг үйде және кейде Дублин мен Брейдегі мектептерде білім алды, кейіннен Корольдік Ирландия музыка академиясында фортепиано, флейта, скрипка, музыка теориясы және контрапунктты оқыды. Ол музыканы оқу үшін Еуропаға сапар шекті, бірақ ойын өзгертті және әдебиетке назар аударуға шешім қабылдады. 1889 жылдың қарашасынан 1894 жылға дейін ол Роберт Прескотт Стюарттан жеке музыка сабақтарын алды. Кейіннен Синг Ирландияның ежелгі ескерткіштері мен Аран аралдарына қызығушылық танытты және бір жыл бойы Ирландия лигасының мүшесі болды. Ол Лигадан шықты, себебі ол Мод Гоннеге айтқандай, "Ирландияны жаңарту туралы менің теориям сіздікінен өзгеше. Мен Ирландия ісі үшін өздігімнен жұмыс істегім келеді және егер мен революциялық және жартылай әскери қозғалысқа аралассам, мұны ешқашан жасай алмаймын". 1893 жылы ол өзінің алғашқы белгілі туындысын, Вордсворттың ықпалымен жазылған «Коттабос: Колледж әртүрлілігі» атты өлеңін жариялады.
Алғашқы жұмыстар
Мектепті бітірген соң Синге музыка оқу үшін Германияға кетті. Ол 1893 жылы Кобленцте тұрып, 1894 жылдың қаңтар айында Вюрцбургке көшті. Көпшілік алдында өнер көрсетуден ұялуының және өз қабілетіне күмәндануының салдарынан ол музыканы тастап, әдебиетке бет бұруға шешім қабылдады. 1894 жылдың маусымында Ирландияға оралып, 1895 жылдың қаңтарында Парижге көшіп, Сорбоннада әдебиет және тілдерді оқыды. Ол Шерри Мэтисонмен Дублинде отбасымен бірге өткізген жазғы демалысында танысты. 1895 жылы және келесі жылы ол оған үйлену ұсынысын жасады, бірақ ол екі рет те діни көзқарастарының әртүрлі болуына байланысты бас тартты. Бұл қабылдамау Сингеге зор әсер етті және Ирландиядан мүмкіндігінше көп уақыт өткізуге деген ниетін нығайтты. 1896 жылы ол Парижге қайтар алдында итальян тілін оқу үшін Италияға сапар шекті. Ол француз авторлары туралы ағылшын баспасөзінде жазуды кәсіп етпекші болды. Сол жылы ол У.Б. Йейтспен танысты, ол оны Аран аралдарында біраз уақыт тұрып, содан кейін Дублинге оралып, өзін шығармашылық жұмысына арнауға ынталандырды. 1899 жылы Йейтс, Аугуста Леди Грегори және Джордж Уильям Расселлмен бірге Ирландия Ұлттық Театр Қоғамын құрды, ол кейіннен Абби театрын ашты. (Оның бұл жазбалары ақырында 1960 жылдары жиналып, «Жинағы» болып басылды.) Ол сондай-ақ Сорбоннада көрнекті кельт ғалымы Анри д'Арбуа де Жюбенвильдің лекцияларына қатысты.
Аран аралдары және алғашқы пьесалары
1897 жылы Синге Ходжкин ауруына шалдықты, содан кейін мойнынан ұлғайған без алынып тасталды. Ол Леди Грегоридің үйіне, Галвей графтығының Горт маңындағы Куль паркіне барды, онда ол Йейтспен және Эдвард Мартинмен қайтадан кездесті. Ол келесі бес жазды сол жерде өткізді, әңгімелер мен фольклорды жинады, ирланд тілін жетілдірді, бірақ жылдың қалған көп бөлігін Парижде өткізді. Ол сондай-ақ Бриттанияға жиі баратын. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы пьесасын жазды, «Ай батқанда», оны 1900 жылы Ирландия әдеби театры үшін Леди Грегориге жіберді, бірақ ол қабылдамады. Пьеса оның жинақталған шығармаларында жарияланғанға дейін басылмаған еді. Сингдің Аран аралдарындағы өмір туралы алғашқы есебі 1898 жылы «New Ireland Review» журналында жарияланды, ал «Аран аралдары» кітабы 1901 жылы аяқталып, 1907 жылы Джек Батлер Йейтстің суреттерімен жарық көрді. Кітап Сингдің арал тұрғындарының католик дінінің астында ата-бабаларының ескі сенімдерінің іздерін табуға болатынына сенімді екенін көрсетеді. Арандағы тәжірибесі Сингтің ирланд ауыл өмірі туралы пьесаларын жазуға негіз болды. Синг 1903 жылы Парижден Лондонға кетті. Ол өткен жылы «Теңізге аттанған жолаушылар» және «Гленнің көлеңкесі» атты екі бір актілік пьеса жазған еді. Бұл пьесалар Леди Грегоридің мақұлдауына ие болды және 1903 жылдың қазан айында «Гленнің көлеңкесі» Молсворт залында қойылды. «Теңізге аттанған жолаушылар» келесі жылдың ақпан айында сол жерде қойылды. «Гленнің көлеңкесі» («In the Shadow of the Glen» деген атаумен) 1904 жылдың 27 желтоқсанынан 1905 жылдың 3 қаңтарына дейін Абби театрының ашылу кезеңінің репертуарына енді. Пьеса адал емес әйел туралы әңгімеге негізделген және ирланд ұлтшыл көшбасшысы Артур Гриффит оны «ирланд әйелдеріне жасалған қарапайымдық» деп сынады. Гриффиттің сын-пікірлері Сингтің ирланд әйелдерін әділетсіз бейнелегені туралы тағы да шабуылдарға себеп болды. Бірақ кейінгі сыншылар оның ирланд шаруаларын тым идеалдастырғанын айтты. Абби театры құрылған кезде Синг әдеби кеңесші болып тағайындалды және Йейтс пен Леди Грегоримен бірге директорлардың бірі болды. Ол Йейтс пен Леди Грегориден Ирландия театрының қандай болуы керек екені туралы пікірде өзгеше болды, ол Стивен МакКеннаға жазған хатында: «Мен "таза фантастикалық, заманауи емес, идеалдық, желді, көктемгі күнді, Кухулинге тән ұлттық театр" мүмкіндігіне сенбеймін. Ешқандай драма өмірдің негізгі шындықтарынан өркендемейді, ал олар ешқашан фантастикалық болмайды, заманауи да емес, ескі де емес және, менің түсінігімше, сирек кездесетін көктемгі күнді, желді немесе Кухулинге тән болады» деді. Сингтің келесі пьесасы «Құдықтың қасиеттері» 1905 жылы Абби театрында, тағы да ұлтшылдардың наразылығына ұшырап, 1906 жылы Берлиндегі Deutsches театрында қойылды. Сыншы Джозеф Холлоуэй пьесаның «лирика мен лас» үйлесімін білдіргенін мәлімдеді.
Плейбойлар тоғысуы және одан кейінгі оқиғалар
Сингтің көпшілікке танымал шедеврі "Батыс әлемінің плейбойы" алғаш рет 1907 жылғы 26 қаңтарда Абби театрында қойылды. Әке өлтіру туралы комедия болғандықтан, ол ирландиялық қоғамның бір бөлігінен жаулық реакция тудырды. "Фрименс" журналы оны "ирландиялық шаруаларға, тіпті одан да жаман, ирландиялық қыздарға қарсы жасалған толыққанды, ұзаққа созылған жала" деп сипаттады. Аби театрының саяси тұрғыдан жеткіліксіз екенін ойлаған Артур Гриффит пьесаны "қоғамдық алаңда естіген ең нашар тілмен айтылған, зұлым және адамдық емес оқиға" деп атады және "бір ауысымда тұрған таңдалған әйелдердің ағыны" деген жолда ирландиялық әйелдердің ар-ұятына нұқсан келтіргенін көрді. Сол кезде ауысым Китти О'Шиа мен Чарльз Стюарт Парнеллдің заңсыз қарым-қатынасын білдіретін символ ретінде танымал болды. Премьера кезінде көрермендердің бір бөлігі көтеріліс шығарды, нәтижесінде үшінші актты сөзсіз ойнауға тура келді. Бұл тәртіпсіздік бір аптаға созылып, келесі қойылымдарды тоқтатты. Бірнеше жыл өткен соң, Сеан О'Кейсидің "Арпа мен жұлдыздар" пьесасының премьерасында да осындай оқиға болғаннан кейін, Йейтс: "Тағы да өзіңізді ұятқа қалдырдыңыз. Бұл ирландиялық генийдің келуін тойлаудың мәңгілік салдары ма? Бірінші Синг, содан кейін О'Кейси?" деді. "Тинкердің үйлену тойы" романы "Теңізге аттанғандар" және "Гленнің көлеңкесінде" романдарымен бір уақытта жазылғанмен, Сингтің оны аяқтауына бес жыл кетті және ол 1907 жылы аяқталған жоқ.
Өлім
Синг 1909 жылғы 24 наурызда 37 жасында Дублиндегі Эльпис зейнеткерлер үйінде Ходжкин лимфомасынан қайтыс болды және Дублиндегі Гарольд Крестідегі Маунт Джером зиратында жерленді. 1909 жылғы 8 сәуірде «Cuala Press» баспасынан «Poems and Translations» жинағы жарық көрді. Йейтс пен актриса, бір кездегі никелері Молли Оллгуд (Мейр О'Нилл) Сингтің аяқталмаған соңғы пьесасын, «Кейліген Дидрені» аяқтады, және оны 1910 жылғы 13 қаңтарда бейсенбі күні Абби труппасы қойды, Оллгуд Дидре рөлінде ойнады. Мейсфилд Сингтің өмірге деген көзқарасы нашар денсаулығынан туындағанын айтты. Атап айтқанда, Мейсфилд: «Оның қатілдікке деген құштарлығы мені өмірге жабысып, ауру адам сияқты зорлық-зомбылыққа толы өмірге ең қатты жабысуға тырысқан, өліп бара жатқан адамдай сезіндірді». Йейтс Сингті «ешқашан жаман сөз айтпаған» ұялшақ, тартымды емес адам деп сипаттады, бірақ оның өнері «көшелерді бүлікшілермен толтыра алады». Йейтс пен Джеймс Джойстың өмірбаянын жазған Ричард Эллман Сингтің «ирланд өмірінен керемет драма құрғанын» айтты. Синг саяси радикал болды, Уильям Морристің социалистік әдебиеттеріне терең бойлап, өз сөздерімен «барлық нәрсені түбірінен өзгертуді» қалады. Анасының наразылығына қарамастан, ол 1896 жылы радикалды саясатқа көбірек араласу үшін Парижге барды, және осы тақырыпқа деген қызығушылығы өмірінің соңғы күндеріне дейін сақталды, тіпті ол медбикелерімен феминизм тақырыбын талқылауға тырысты.
Мұра
Йейтс Сингті "Ирландияның ең ұлы драмалық генийі" деп айтқан. Йейтс пен Леди Грегори "ирландтық театрлық жаңарудың тірегі болғанмен, осы қозғалысқа ұлттық сипат берген – Синг" болды. Оның пьесалары 1940 жылдарға дейін Абби театрында басым стильді қалыптастыруға көмектесті. Оның стильдік реализмі театрдың актерлік мектебіндегі оқытуда көрініс тапты, ал 1950 жылдардың соңына дейін шаруалар өмірінен алынған пьесалар репертуардың негізгі бөлігі болды. Абби театры үшін жазған келесі маңызды драматург Шон О’Кейси Сингтің еңбектерін жақсы білді және Синг ауылдағы кедейлер үшін жасағандай, Дублин жұмысшы табы үшін жасауға тырысты. Брендан Бехан, Бринсли Макнамара және Леннокс Робинсонның барлығы Сингке қарыздар. Ирландиялық әдеби сыншы Вивиан Мерсье Сэмюэл Беккеттің Сингке деген қарызын бірінші болып мойындады. Беккет жастығында Абби театрының тұрақты көрермені болды және әсіресе Йейтс, Синг және О’Кейсидің пьесаларын бағалады. Мерсье Сингтің саяхатшылар, тіршілікке жарамай қалғандар мен шаруалар бейнелері мен Беккеттің романдары мен драмалық туындыларындағы көптеген кейіпкерлер арасындағы параллельдерге назар салды. Сингтің Аран аралдарындағы үйі туристік орын ретінде қайта жаңартылды. 1991 жылдан бері әр жазда Виклоу графтығындағы Ратдрум ауылында жыл сайынғы Синг жазғы мектебі өткізіліп келеді. Синг – Мак Дара О’Куррайдхиннің 1999 жылғы «Синг агұс ан Домхан Тиар» («Синг және Батыс әлемі») атты деректі фильмінің тақырыбы болды. Джозеф О’Коннор Сингтің Молли Олгудпен қарым-қатынасына негізделген «Ghost Light» (2010) атты роман жазды. Сингтің өзінің туысы, композитор Мэри Хелена Сингпен жүргізген хат алмасуы Дублин Тринити колледжінде сақтаулы.