Б.з.д. 100-1 жылдар: Рим мен Хань империяларының өркендеуі мен құлдырауы
1st century BC
100 ж.б.д.-1 ж.б. аралығындағы тарих: Римнің билігінің күшеюі, азамат соғыстары және Республиканың құлауы. Тарихи деректер мен астраномиялық есептеулер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүз жыл, б.з.д. 100 жылдан б.з.д. 1 жылға дейін.
One hundred years, from 100 BC to 1 BC
Б.з.д. 1 ғасыр, сондай-ақ б.з.д. соңғы ғасыр және б.з.д. соңғы ғасыр деп аталады, б.з.д. 100 жылдың бірінші күні басталып, б.з.д. 1 жылдың соңғы күні аяқталды. А.Д./Б.С. белгісі нөл жылды қолданбайды; алайда астрономиялық жыл санауында нөл және минус белгісі қолданылады, сондықтан "2 б.з.д." "жыл –1" ге тең. І ғасыр (Анно Домини) келеді. Осы ғасырдың барысында Жерорта теңізінің айналасындағы барлық қалған тәуелсіз аймақтар тұрақты түрде Римнің бақылауына өтіп, тікелей билеушілер немесе Рим тағайындаған марионеттік патшалар арқылы басқарылды. Рим мемлекетінің өзі бірнеше рет азаматтық соғысқа ұшырады, нәтижесінде 500 жылдық Рим Республикасы ығыстырылып, толық мемлекеттік билік бір адамға – Рим императорына шоғырланды. Римді осы кезеңде мазалаған ішкі құлшыныстар Рим Республикасының соңғы демдері деп қарастырылуы мүмкін, өйткені ол Сулла, Юлий Цезарь, Марк Антоний және Октавиан сияқты күшті тұлғалардың автократиялық амбицияларына жол берді. Октавианның император Август ретінде толық билікке ие болуы Рим Республикасының аяқталып, Рим империясының басталуын білдіретін тарихи сәт деп есептеледі. Кейбір ғалымдар бұл оқиғаны Рим революциясы деп атайды. Христиан дінінің орталық тұлғасы Иса осы ғасырдың соңында дүниеге келді. Шығыс құрлығында Хан әулеті құлдырауға бет алды, ал Қытай сарайы осы ғасырдың екінші жартысында хаоста болды. Қиын жағдайға түскен Сюннулар батысқа көшуге немесе Хан әулетіне қосылуға мәжбүр болды.
The 1st century BC, also known as the last century BC and the last century BCE, started on the first day of 100 BC and ended on the last day of 1 BC. The AD/BC notation does not use a year zero; however, astronomical year numbering does use a zero, as well as a minus sign, so "2 BC" is equal to "year –1". 1st century AD (Anno Domini) follows. In the course of the century, all the remaining independent lands surrounding the Mediterranean Sea were steadily brought under Roman control, being ruled either directly under governors or through puppet kings appointed by Rome. The Roman state itself was plunged into civil war several times, finally resulting in the marginalization of its 500 year old Roman Republic, and the embodiment of total state power in a single man—the Roman emperor. The internal turbulence that plagued Rome at this time can be seen as the death throes of the Roman Republic, as it finally gave way to the autocratic ambitions of powerful men like Sulla, Julius Caesar, Mark Antony and Octavian. Octavian's ascension to total power as the emperor Augustus is considered to mark the point in history where the Roman Republic ends and the Roman Empire begins. Some scholars refer to this event as the Roman Revolution. The birth of Jesus, the central figure of Christianity, took place around the close of this century. In the eastern mainland, the Han dynasty began to decline and the court of China was in chaos in the latter half of this century. Trapped in a difficult situation, the Xiongnu had to begin emigration to the west or attach themselves to the Han.
30 ж. б. з.
38 жылы: Вентидий Гиндар тауы шайқасында парфтарды жеңіп, римдік Сирияны қайтарып алды. 37 ж.б.з.д.: Ирод Ұлы Яһудея патшасы болды. 37 ж.б.з.д.: Марк Антоний Парфияға жорық жасайды. 37 ж.б.з.б.: Оңтүстік Маньчжурияда Гогурё құрылды (Самгук Саги бойынша дәстүрлі дата). 36 ж.б.з.б.: Наулох шайқасы: Екінші Триумвират көтерілісші Секст Помпейден Сицилияны басып алды. 36 ж.б.з.д.: Жижи шайқасы: Ган Яншу және Чэнь Тан рұқсатсыз жорық ұйымдастырып, Сионнудың Орталық Азияға ықпалын кеңейтуіне тосқауыл қойды. 34 ж.б.з.д.: Клеопатра мен Марк Антоний Александриялық сыйлықтарды табыс етті. 33 жылы: Хан императоры Юань қайтыс болды, оның орнына ұлы Чэн таққа отырды. Императрица Ван Чжэнцзюнь императрица-ана болып, оның інісі қарулы күштер мен басқаруға жетекшілік етті. 32 жылы: Октавиан мен Марк Антоний арасындағы келіспеушіліктер Рим Республикасының соңғы соғысының басталуына әкелді. 31 ж.б.з.д.: Актиум шайқасы: Октавиан Марк Антоний мен Клеопатраның әскерлерін жеңіп, Рим империясының де-факто билеушісі болды. 30 ж.б.з.д.: Октавиан Мысырды аннексиялады. шамамен 30 ж.б.з.д.: Сатавахана әулеті Магададағы Канва әулетін ығыстырды.
38 BC: Ventidius defeats the Parthians at the Battle of Mount Gindarus, reclaiming Roman Syria. 37 BC: Herod the Great becomes king of Judea. 37 BC: Mark Antony invades Parthia. 37 BC: Goguryeo is founded in southern Manchuria (traditional date according to Samguk Sagi). 36 BC: Battle of Naulochus: Second Triumvirate gains control of Sicily from the rebel Sextus Pompey. 36 BC: Battle of Zhizhi: Gan Yanshou and Chen Tang launch an unauthorised expedition which prevents the Xiongnu from extending their power into Central Asia. 34 BC: Cleopatra and Mark Antony perform the Donations of Alexandria. 33 BC: Emperor Yuan of Han dies and is succeeded by his son Cheng. Empress Wang Zhengjun becomes Empress Dowager and her brother is placed in command of the armed forces and administration. 32 BC: disagreements between Octavian and Mark Antony cause the outbreak of the Final War of the Roman Republic. 31 BC: Battle of Actium: Octavian defeats troops under Mark Antony and Cleopatra, becoming de facto ruler of the Roman empire. 30 BC: Octavian annexes Egypt. c.30 BC: Satavahana dynasty replaces the Kanva dynasty in Magadha.
20 ғасыр
27 ж.б.з.б.: Рим Сенаты Октавианға Август атағын берді. Август Рим Сенатының бұрынғы барлық билігін өз мойнына алып, бірінші император атанды. Бұл Рим Республикасының аяқталуы және Принципаттың (27 ж.б.з.б. – 235 ж.э.) басталуы деп саналады. 25 ж.б.з.б.: Галатия Аминтас қайтыс болғаннан кейін Римнің құрамына қосылды. Б.з.д. 1-ғасырдың екінші жартысында Үндістанның Махараштра штатында Карлидегі Чайтия залы салынды. Андхраның ерте дәуірі.
27 BC: the Roman Senate votes Octavian the title of Augustus. Augustus eventually assumes all authority formerly held by the Roman senate becoming the first emperor. This is traditionally taken as the end of the Roman Republic and the beginning of the Principate (27 BC AD 235). 25 BC: Galatia annexed by Rome after the death of Amyntas of Galatia. Second half of 1st century BC – Chaitya hall at Karli, India, Maharashtra, is made. Early Andhra period.
Өнертабыстар, жаңалықтар, жаңалықтар
Антикитера механизмі жасалған. Қытайлық "Ji Jiu Pian" сөздігі б.з.д. 40 жылы Хань әулеті тұсында жарияланған. Бұл гидравликалық қуатпен жұмыс істейтін соққыш балға құрылғысы туралы ең ерте белгілі жазба. Б.з.д. 36 жылы: Майя сандары Чиапа жерінде нөлді көрсеткен; бұл Америкадағы ең көне нөл болып табылады.
The Antikythera mechanism is made. The Chinese Ji Jiu Pian dictionary published in 40 BC during the Han dynasty is the earliest known reference to the hydraulic powered trip hammer device. 36 BC: Maya numeral for Zero was written in Chiapa; it is the oldest zero in The Americas.
Тәуелсіз мемлекеттер
Қараңыз: б.з.б. 1-ғасырдағы тәуелсіз мемлекеттер тізімі.
See: List of sovereign states in the 1st century BC.