Қақырық жолына және төменгі тыныс жолдарына материалдың енуі
Pulmonary aspiration
Өкпеге тамақ немесе сұйықтық түсуі (аспирация) – дауыс жолы мен тыныс жолдарына зиян келтіруі мүмкін қауіпті жағдай. Симптомы, салдары мен алдын алу туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Материалдардың көмейге (дауыс қорына) және төменгі тыныс жолдарына енуі
Entry of materials into the larynx (voice box) and lower respiratory tract
Өкпеге аспирация – бұл жұтқыншақ секреттері, тамақ немесе сусын, немесе асқазан ішіндегісі сияқты материалдың жұтқыншақтан немесе асқазан-ішек жолынан көмейге (дауыс қорына) және төменгі тыныс жолдарына, яғни трахеядан (желқазаннан) өкпеге дейінгі тыныс жүйесінің бөліктеріне енуі. Адам материалды тыныспен жұтуы мүмкін, немесе ол оң қысымды желдету кезінде трахеобронхиалды ағашқа түсірілуі мүмкін. Тамақ ішу кезінде өкпеге аспирация болғанда, аспирацияланған материалды көбінесе «бұрыс құбырға түсу» деп айтады. Өкпеге аспирация жасаудың салдары мүлдем зақымданудан бастап химиялық пневмонит немесе пневмонияға дейін, тіпті асфиксиядан бірнеше минут ішінде өлімге дейін жетеді. Бұл салдар аспирацияланған материалдың көлеміне, химиялық құрамына, бөлшектерінің мөлшеріне, инфекциялық агенттердің болуына және адамның денсаулық жағдайына байланысты. Дені сау адамдарда аз мөлшерде материалды жұту жиі кездеседі және көбінесе ауруға немесе жарақатқа әкелмейді. Жұтқыншақта немесе денеде ауыр ауруы немесе жарақаты бар адамдар, әсіресе ауруханаға жатқызылған науқастар, өкпеге аспирациядан кейін тыныс алу жолдарымен байланысты асқынуларға ұшырау қаупі жоғары, себебі олардың санасы төмендеуі және жұтқыншақ рефлексі мен тыныс алу жолдарының антимикробтық қорғаныс жүйесі сияқты қорғаныс механизмдері әлсіреген. Оң жақ негізгі бронхтың қуысы сол жақтан тік және сәл кең болғандықтан, аспирацияланған материал осы бронхқа немесе оның тармақтарының біріне түсуі ықтимал. 2013 жылы өкпеге жұтқан немесе тыныс жолдарына жат дене түскен 3,6 миллионға жуық жағдай тіркелді.
Pulmonary aspiration is the entry of material such as pharyngeal secretions, food or drink, or stomach contents from the oropharynx or gastrointestinal tract, into the larynx (voice box) and lower respiratory tract, the portions of the respiratory system from the trachea (windpipe) to the lungs. A person may inhale the material, or it may be delivered into the tracheobronchial tree during positive pressure ventilation. When pulmonary aspiration occurs during eating and drinking, the aspirated material is often colloquially referred to as "going down the wrong pipe". Consequences of pulmonary aspiration range from no injury at all, to chemical pneumonitis or pneumonia, to death within minutes from asphyxiation. These consequences depend on the volume, chemical composition, particle size, and presence of infectious agents in the aspirated material, and on the underlying health status of the person. In healthy people, aspiration of small quantities of material is common and rarely results in disease or injury. People with significant underlying disease or injury are at greater risk for developing respiratory complications following pulmonary aspiration, especially hospitalized patients, because of certain factors such as depressed level of consciousness and impaired airway defenses (gag reflex and respiratory tract antimicrobial defense system). The lumen of the right main bronchus is more vertical and slightly wider than that of the left, so aspirated material is more likely to end up in this bronchus or one of its subsequent bifurcations. About 3.6 million cases of pulmonary aspiration or foreign body in the airway occurred in 2013.
Бөлшектерге байланысты
Өкпеге бөлшектердің сорылуы жедел тыныс жолдарының бітелуіне алып келуі мүмкін, бұл артериялық гипоксиядан жылдам өлімге соқтыруы мүмкін.
Pulmonary aspiration of particulate matter may result in acute airway obstruction which may rapidly lead to death from arterial hypoxemia.
Қышқылға байланысты
Қышқыл материалды (мысалы, асқазан қышқылын) өкпеге сору өкпе паренхимасымен қышқылдың химиялық реакциясынан туындаған бірден-бір бастапқы зақымдануды және одан кейін болатын қабыну реакциясының нәтижесінде туындайтын екінші зақымдануды қоздыруы мүмкін. Жұтыну рефлексінің әлсіреуі, жоғарғы және төменгі өңеш сфинктерінің тонусының төмендеуі, асқазан-өңеш рефлюксі, толық асқазан, сондай-ақ семіздік, инсульт және жүктілік жартылай ессіз жағдайда аспирация қаупін арттырады. Трахеялық интубация немесе асқазан зондының (мысалы, тамақтандыру зонды) болуы да қаупін арттыруы мүмкін.
Pulmonary aspiration of acidic material (such as stomach acid) may produce an immediate primary injury caused by the chemical reaction of acid with lung parenchyma, and a later secondary injury as a result of the subsequent inflammatory response. A decreased gag reflex, upper esophageal sphincter and lower esophageal sphincter tone, gastroesophageal reflux, full stomach, as well as obesity, stroke, and pregnancy can all increase the risk of aspiration in the semiconscious. Tracheal intubation or presence of a gastric tube (for example, a feeding tube) may also increase the risk.
Алдын алу
Өкпелер әдетте жөтел және жұту сияқты бірқатар қорғаныш рефлекстері арқылы аспирацияға қарсы қорғалады. Маңызды аспирация тек қорғаныш рефлекстері болмағанда немесе айтарлықтай нашарлағанда (неврологиялық ауру, кома, дәрінің артық дозасы, седация немесе жалпы анестезия кезінде) ғана болады. Жаппай күтімде науқастарды отырғызу өкпе аспирациясы және вентилятормен байланысты пневмония қаупін азайтады. Аспирацияны болдырмау шаралары жағдайға және науқасқа байланысты. Аспирация қаупі жоғары науқастарда білікті медицина қызметкері жасаған трахеялық интубация ең жақсы қорғаныс болып табылады. Тағы бір қарапайым шара – науқасты алғашқы жәрдем және ЖҚЖ (Жан сақтап қалу шаралары) сабақтарында үйретілгендей, жанына жатқызу, осылайша науқастың құсығы аузынан шығып, жұтқыншаққа кері кетпейді. Кейбір анестезиологтар асқазанның қышқылдығын бейтараптандыру үшін натрий цитратын, ал асқазанды босату үшін метоклопрамидті немесе домперидонды (прокинетикалық заттар) қолданады. Ветеринариялық тәжірибеде, емірткілерді седация алдында асқазанды босату үшін қолдануға болады. Хирургия алдындағы ораза ұстау ұсынымдарына науқастардың көнбеуіне байланысты туындаған мәселелердің көбеюіне байланысты, кейбір ауруханалар енді анестезия алдында эметиктерді де жүйелі түрде қолданады. Жаңа операциялық бөлмелерде көбінесе осы мақсатқа арналған құсуға арналған бөлімдер жабдықталған. Созылмалы неврологиялық аурулары бар адамдар, мысалы, инсульттан кейін, аспаптық жұту бағалауында қалың сұйықтықтарды аспирациялауға көбірек бейім. Алайда, бұл нақты өмірде тамақтану және су ішу кезінде пневмония қаупінің азаюын міндетті түрде білдірмейді. Сонымен қатар, өте қалың сұйықтықтармен жұтқыншақта қалдықтар жиі кездеседі: олар кейін аспирацияланып, ауыр пневмонияға әкелуі мүмкін. Аспирациядан туындаған абсцестердің орналасуы дене күйіне байланысты. Егер адам отырса немесе тұрса, аспират оң жақ төменгі бөлігінің артқы базалық сегментіне түседі. Егер адам арқасына жатса, ол оң жақ төменгі бөлігінің жоғарғы сегментіне түседі. Егер адам оң жағына жатса, ол оң жақ жоғарғы бөлігінің артқы сегментіне немесе оң жақ жоғарғы бөлігінің артқы базалық сегментіне түседі. Егер адам сол жағына жатса, ол тілшеге (лингваға) түседі.
The lungs are normally protected against aspiration by a series of protective reflexes such as coughing and swallowing. Significant aspiration can only occur if the protective reflexes are absent or severely diminished (in neurological disease, coma, drug overdose, sedation or general anesthesia). In intensive care, sitting patients up reduces the risk of pulmonary aspiration and ventilator associated pneumonia. Measures to prevent aspiration depend on the situation and the patient. In patients at imminent risk of aspiration, tracheal intubation by a trained health professional provides the best protection. A simpler intervention that can be implemented is to lay the patient on their side in the recovery position (as taught in first aid and CPR classes), so that any vomitus produced by the patient will drain out their mouth instead of back down their pharynx. Some anesthetists will use sodium citrate to neutralize the stomach's low pH and metoclopramide or domperidone (pro kinetic agents) to empty the stomach. In veterinary settings, emetics may be used to empty the stomach prior to sedation. Due to growing issues with patients not complying with fasting recommendations before surgery, some hospitals will now also routinely administer emetics prior to anesthesia. Newer operating rooms are often equipped with dedicated vomitoria for this purpose. People with chronic neurological disorders, for example, after a stroke, are less likely to aspirate thickened fluids on an instrumental swallowing assessment. However, this does not necessarily translate into reduced risk of pneumonia in real life eating and drinking. Also, pharyngeal residue is more common with very thickened fluids: this may subsequently be aspirated and lead to a more severe pneumonia. The location of abscesses caused by aspiration depends on the position one is in. If one is sitting or standing up, the aspirate ends up in the posterior basal segment of the right lower lobe. If one is on one's back, it goes to the superior segment of the right lower lobe. If one is lying on the right side, it goes to the posterior segment of the right upper lobe, or the posterior basal segment of the right upper lobe. If one is lying on the left, it goes to the lingula.