Орта ғасыр неміс ақыны Фрейданк және оның "Сән-салтанат" шығармасы
Freidank
Фрейданк (Вриданц) – 13 ғ. неміс ақыны, "Ақылгөйлік" поэмасының авторы. 4700 тақпақтан тұратын бұл еңбек орта ғасырда кең таралған, латын тіліне аударылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фрайданк (Vrîdanc) – XIII ғасырдың басындағы орта неміс тіліндегі дидактикалық ақын. Ол "Бешиденхейт" ("іскерлік білік, дұрыс шешім, сақтандылық") атты 53 тақырыптық бөлімге бөлінген, рифмаланған афоризмдер жинағының авторы, көлемі шамамен 4700 тармаққа жетеді. Бұл еңбек орта ғасырдағы неміс тілінде кең таралды және көптеген қолжазбаларда, сондай-ақ латын тіліне аудармада ("Fridangi Discretio") сақталған.
Freidank (Vrîdanc) was a Middle High German didactic poet of the early 13th century. He is the author of Bescheidenheit ("practical wisdom, correct judgement, discretion"), a collection of rhyming aphorisms in 53 thematic divisions, extending to some 4,700 verses. The work was extremely popular in the German Middle Ages and is transmitted in numerous manuscripts, as well as in a Latin translation (Fridangi Discretio).
Өмір
Фрейданктың өмірі туралы ешнәрсе нақты белгілі емес, бар болжамдар оның «Bescheidenheit» еңбегінің тілі мен мазмұнына негізделген. Ол 12 ғасырдың соңында дүниеге келген, және шваб тегінен болуы мүмкін. Фрейданк (Vrîdanc, Vrîgedanc) сөзбе-сөз «еркін ой» деп аударылады; Фрейданктың поэзиясындағы үзінділер ой еркіндігіне сілтеме жасайды, ал аты – болжамдық эпитет болуы мүмкін, бірақ Фрейданк (Fridanc, Fridangus) кейінгі ортағасырлық кезеңде неміс отбасының аты ретінде де тіркелген; Бернхард Фрейданк Хелблингтің «Lucidarius» еңбегінде есімдері кездеседі (бірақ бұл, шын мәнінде, ақынның өзіне сілтеме болуы мүмкін деген пікір бар). Вильгельм Гримм (1834) автордың аты Вриданц екенін, ал «Bescheidenheit» еңбегінің авторы – Вальтер фон дер Фогельвайде деген тұжырым жасады. Бұл гипотеза ғалымдардың көпшілігі тарапынан дереу қабылданбады; Бартштің (1878) мәлімдемесіне сәйкес, Гриммнің идеясына сенген жалғыз неміс филологы – Вакернагель болды. «Bescheidenheit» еңбегінің мазмұнына сүйенсек, оның авторы жазу және дұрыс сөйлеу біліміне ие болған, сондай-ақ білімі бойынша дін қызметкері болуы мүмкін. 1228–1229 жылдары ол Хогенштауфен императоры Фредерик II-нің Алтыншы крест жорығына қатысқан болуы ықтимал, себебі Акра туралы бөлім осы кезеңмен байланысты сияқты. Фрейданк 1233 жылы қайтыс болған болуы мүмкін, егер ол Каишеймдегі цистерциандық монастырь жылнамасында қайтысы туралы хабарланған магистр Фриданкус болса. Хроникер Хартманн Шедель 1465 жылы Венециядағы Тревизо қаласында Фрейданктың епитафиясы бар ескерткішті көргенін мәлімдеді. Гион (1870) Тревизода жерленген Фрейданктың 1380 жылдары қайтыс болғанын және оны «Bescheidenheit» еңбегінің авторымен шатастыруға болмайтынын айтты.
Nothing about Freidank's life is known with certainty, such hypotheses as there are based on the language and content of his work Bescheidenheit. He would have been born in the later 12th century, and was likely of Swabian origin. Freidank (Vrîdanc, Vrîgedanc) literally translates to "free thought"; passages in Freidank's poetry allude to the freedom of thought, and the name may be an assumed epithet, although Freidank (Fridanc, Fridangus) is also recorded as a German family name in the later medieval period; one Bernhard Freidank is mentioned in Helbling's Lucidarius (but it has been argued that this may in fact be a reference to the poet himself.). Wilhelm Grimm (1834) argued that the author is Vrîdanc is a pseudonym and that the author of Bescheidenheit is Walter von der Vogelweide. This hypothesis was immediately rejected by the majority of scholars; according to Bartsch (1878), the only German philologist convinced by Grimm's idea was Wackernagel. Based on the contents of Bescheidenheit, its author was educated in writing and proper speech, and it is likely that he was a cleric by education. It seems likely that in 1228–1229 he was involved in the Sixth Crusade of the Hohenstaufen emperor Frederick II, as the section about Acre seems to refer to this period. Freidank may have died in 1233, if he was the magister Fridancus whose death was reported in the annals of the Cistercian monastery at Kaisheim. The chronicler Hartmann Schedel claimed to have seen a monument with Freidank's epitaph in Venetian Treviso in 1465. Gion (1870) argued that the Freidank buried in Treviso died in the 1380s and is not to be confused with the author of the Bescheidenheit.
Басылымдар
В. Гримм, Vridankes Bescheidenheit (1834; 2-ші басылым, 1860). Х. Е. Безенбергер, Фриданк Бешеденхайт (1872).
W. Grimm, Vridankes Bescheidenheit (1834; 2nd ed. 1860). H. E. Bezzenberger, Fridankes Bescheidenheit (1872).