Кіріспе

Лестердегі собор, Англия

Лестердегі Сент-Мартин соборы, көбінесе Лестер соборы деп аталады, Англияның Лестер қаласындағы Англия шіркеуінің соборы және Лестер епископының резиденциясы. 1922 жылы шіркеу колледждік шіркеу мәртебесіне көтеріліп, 1926 жылы Лестер епархиясы құрылғаннан кейін 1927 жылы собор мәртебесіне ие болды. Король Ричард III-тің қалдықтары 2015 жылы соборда қайта жерленді, оның денесі қайтыс болғаннан кейін 530 жыл өткен соң, жоғалған Грейфрайерс капелласының іргесінен табылған еді. Собор 4-ші ғасырдағы римдік офицер және епископ болған Турлық Мартинге арналған. Бұл Domesday Book (1086) кітабында аталған алты шіркеудің бірі болуы мүмкін. Қазіргі ғимараттың бөліктері 12-ші ғасырға дейін сақталған Норман шіркеуіне дейін жетеді, ол 13-ші және 15-ші ғасырларда қайта салынған. Орта ғасырларда Лестер гильдиялық залының жанындағы орналасқандығы Сент-Мартиннің Лестердің азаматтық шіркеуі болуына және қаланың саудагерлері мен гильдияларымен тығыз байланысқа ие болуына мүмкіндік берді. Қазіргі ғимараттың көп бөлігі Виктория дәуірінде салынған, оның ішінде сәулетші Рафаэль Брэндонның 1862 жылы аяқталған мұнарасы және 1867 жылы салынған 220 фут биіктіктегі шпилі бар. Бұл жұмыс дұрыс ерте Англия стилінде жасалған, бірақ шіркеудегі оның басқа жұмыстары перпендикуляр стилде болды. Певснердің сөзіне сүйенсек, мұнара мен шпиль "әдейі әсерлі" және Ратландтағы Кеттон қаласындағы Әулие Мария Бауыржан шіркеуіне негізделген. 1927 жылы Лестер епархиясы қайта құрылған кезде, Лестердің соңғы англосаксондық епископы шабуылдаған даниялықтардан қашқаннан кейін 1000 жылдан астам уақыт өткен соң Сент-Мартин Лестер соборы ретінде қасиеттіленді. Бүгінде Лестер соборына жыл сайын жүз мыңнан астам адам келеді, олардың көпшілігі соғыста қаза тапқан соңғы ағылшын монархы Ричард III-тің қабірін көру үшін келеді. Ричард патшаның денесі 2015 жылдың наурыз айында Лестер қаласы мен округінде өткен бес күндік еске алу шараларынан кейін Кентербери архиепискобы Джастин Уэлбимен қайта жерленді. Оның қабірін 3 тонна салмақты, Свалдейлдің бір тас блогынан жасалған әсем қабір жапқан. Ішінде, тұрақты көрмеде, король Ричардтың мәйітін жапқан әшекейлі мата – Палл қойылған. Оны суретші Жакки Биннс жобалап, жасаған. Кестеде король Ричардтың өмірі және оның денесі собордың жанындағы тұрақтан табылғаны туралы айтылады. Собордың ішінде 14-ші ғасырға жататын ағаштан ойылған мүсіндер де бар, олардың әрқайсысы қандай да бір ауруға шалдыққан. Біреуінің есту аппараты бар, ал екіншісінің иығы ауырған. Бұл жерде 900 жылдан бері Әулие Мартинге арналған шіркеу бар, ол алғаш рет 1086 жылы ескі англосаксон шіркеуінің орнына норман шіркеуі салынған кезде тіркелген. Бүгінде көрінетін көптеген нәрселер сәулетші Рафаэль Брэндонның Виктория стиліндегі қалпына келтірулері. Лестер қаласының мэрі Питер Соулсби және собордың каноник-канцлері Дэвид Монтейт 2015 жылы корольдың денесі Лестер соборына қайта жерленетінін хабарлады. Бұл 26 наурызда орындалды. Шығыс терезесі Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарға арналған ескерткіш ретінде орнатылды. Терезенің ең жоғарғы бөлігінде күн тәрізді шар және одан шашырап тұрған керубилер бейнеленген. Ортасында Иса бір қолында жұлдызды аспанды ұстап, екінші аяғын қанға толы тозаққа қойған күйде отыр. Исаны сегіз періште қоршап тұр, олардың қанаттары қызыл шыныдан жасалған. Оң жақта аждаһаның құйрығында тұрған Архангел Михаил бейнеленген. Аждаһа Исаның артынан өтіп, Георгийдің басының астынан қайта пайда болады. Төменгі қатарда солдан оңға қарай Киелі Жанна д'Арк, Мария, Иса және жылап тұрған періштелер, Мария Магдалина, Яков және Турлық Мартин бейнеленген. Терезеде Бірінші дүниежүзілік соғыстағы солдаттың суреті де бар. Мұнара мен шпиль 2004-2005 жылдары ішкі және сыртқы жағынан қалпына келтірілді. Негізгі жұмыс – әлсіз тастарды тазалап, Тайн аңғарынан алынған жаңа тастармен ауыстыру болды. Құны 600 000 фунт стерлингке дейін жетті, оның 200 000 фунтын Англия мұрагерлігі сыйлады, ал қалғаны халықтан жиналды. Собор Лестер грамматикалық мектебімен тығыз байланыста, ол бұрын собордың жанында орналасқан. Таңертеңгі жиналыстар әр апта сайын мектептің сыныптарына байланысты әртүрлі күндері өткізілетін, ал оқушылар оған қатысатын. Мектептің Лестерден оңтүстікке қарай жеті шақырым жердегі Грейт Гленге көшіруіне қарамастан, қарым-қатынас жалғасуда. 2011 жылы кең ауқымды жөндеуден кейін собор кеңселері Лестер грамматикалық мектебінің бұрынғы орнына көшірілді, ал ғимарат Сент-Мартин үйі деп аталды. Хорының мектебі де жаңа ғимаратқа көшірілді, ал жаңа орын конференциялар өткізуге және басқа да жалдауға болатын мүмкіндіктерді ұсынады. Жаңа ғимаратты 2011 жылы Лестер епископы ресми түрде ашты. 2014 жылдың шілдесінде собор бақшасын қайта жобалауды аяқтады, оның ішінде 1980 жылғы Ричард III-тің мүсіні орнатылды. Лестердің пайдасына сот шешімінен кейін Ричард III-тің қалдықтарын Лестер соборына қайта жерлеу жоспарлары жасалды, оның ішінде жаңа қабір және собордың ішкі кеңістігін кеңейту. Қайта жерлеу 2015 жылдың 26 наурызында Софи, Уэссекс графы (Елизавета II патшайымды өкілдік етеді) және Ричард, Глостер герцогінің қатысуымен өтті. 2017 жылдың 13 сәуірінде Елизавета II патшайымы соборда 182 адамға Maundy ақшасын таратты. 2022 жылы Лестер университетінің Ричард III-тің қалдықтарын тапқан командасы бастауымен, Лестер соборының ашылу жобасы аясында Ескі хор мектебі орнындағы қазба жұмыстары басталды, ол кеш англосаксон дәуіріне дейін барып жетеді. 2023 жылдың наурыз айында Лестер университеті собор аумағында 1800 жылдық римдік дәуірге жататын тас алтарь табылғанын хабарлады.

Сәулет

Лестер соборы – ІІ* санаттағы ғимарат, құрамында үлкен неф және хор, сондай-ақ екі хорлық шапель бар. 1862 жылы қосылған 220 фут (шамамен 67 метр) биіктігіндегі шпилі де бар. Ғимарат ғасырлар бойында әртүрлі қайта жаңарту жобаларынан өтті, оның ішінде Виктория дәуірінің сәулетшісі Рафаэль Брэндонның жұмыстары да болды, және қазіргі күні ғимарат көбінесе готикалық стильде салынған. Собордың ішінде нефті хордан бөліп тұрған үлкен ағаш қоршауы Чарльз Николсонның жобасымен жасалып, Стэмфордтық Боуменмен ойылған. 2015 жылы қоршау ван Хейнинген және Хавард Архитекторларының хорды қайта жоспарлауының бір бөлігі ретінде Ричард III қабірінің алдына қарай жылжытылды.

Шатырлар

Соборда төрт жеке шіркеу бар, олардың үшеуі әртүрлі әулиеге арналған. Әулие Катерина және Әулие Данстан шіркеулері қосалқы шіркеулер ретінде қызмет етеді және кейде кішкентай қызметтер мен тіршілік үшін қолданылады. Собордың артқы (немесе батыс) жағында орналасқан Әулие Георгий шіркеуі қарулы күштерді еске алады және Лестерширден өткен қақтығыстарда қаза болғандарға арналған ескерткіштерді қамтиды. Жаңа Мәсіх Патша шіркеуі Шығыс терезеге іргелес орналасқан. Әулие Катерина шіркеуі собордың солтүстік жағында, киелі орынның сол жағында орналасқан. Алтарь үстіндегі терезеде дөңгелекке байланған және азапталған Әулие Катерина бейнеленген (содан бері оның атымен аталған фейерверк). Оның астында Иса айқышқа мізілген, ал екі жағында Мариям мен Иоанн тұрған мүсіндік панель орналасқан. Ассизилік Әулие Франциск және 17 ғасырдың ақыны Роберт Херрик те бейнеленген – шіркеу кейде «Херрик шіркеуі» деп те аталады. Әулие Катерина шіркеуіне қарама-қарсы, киелі орынның екінші жағында орналасқан Әулие Данстан шіркеуі, адамдар дұға ету үшін арнайы бөлінген. Ілініп тұрған шамдағы жарық Мәсіхтің денесі мен қанының құдайы осы жерде сақталып, шіркеуге келе алмайтын ауруларға жеткізілетінін көрсетеді. Шіркеудің қабырғалары осы шіркеуде дұға еткен адамдарға арналған ескерткіштермен жабылған. Әулие Данстан 10 ғасырда Кентербери архиепископы болған, ал оның өмірінен көріністер оңтүстік-шығыс терезесінде бейнеленген. Әулие Георгий шіркеуі – Әулие Георгий гильдиясының шіркеуі болған. Англияның ұлттық әулиесінің атқа мінген мүсіні осы жерде сақталып, жыл сайын 23 сәуірде «Георгийге міну» деп аталатын шеруде көшелермен жүргізілген. Георгийдің айдаһарды өлтіргені туралы аңыз шіркеудің терезелерінің бірінде көрсетілген. Ағаштан ою-өрнекпен қоршалған шіркеу 1921 жылы қайта жаңартылып, Корольдік Лестершир полкінің ерлеріне арналған ескерткіштер орналастырылған. Мұнда полктің шайқастағы ерліктері және Қырым, Оңтүстік Африка және екі дүниежүзілік соғыста қаза болғандардың есімдері жазылған және еске алынады. Жаңа Мәсіх Патша шіркеуі Ричард III-ті жерлеуге арналған қайта құрылымдық жұмыстардың бөлігі ретінде собордың шығыс жағында құрылды.

Хор

Лестер соборының хоры ұлдар хоры, қыздар хоры және собор әншілерінен құралған. Ұлдар мен қыздар Лестер және Лестерширдегі мектептерден іріктеледі, ал әншілердің көпшілігі бастапқыда хорға требль ретінде қосылып, дауысы өзгергеннен кейін де қалып қойған. Собор Лестер университеті мен Де Монфорт университетінің бос жылдық және студенттеріне жылына шамамен 1000 фунт стерлинг көлемінде стипендия да ұсынады. Хор кейде CD-лер мен басқа да жазбаларды шығарады, бірақ ол BBC Radio 3-тің Хорлық кештер бағдарламасында ешқашан пайда болмаған сияқты бірнеше собор хорларының бірі, алайда ол бағдарлама BBC Home Service арнасында көрсетілген кезде бірнеше рет Хорлық кештерді эфирге шығарды. Ричард III-ті Лестер соборында қайта жерлеуге дайындық барысында британдық жиһаз дизайнерлері Люк Хьюз собор хоры мен дін қызметкерлері үшін қатты еменнен жасалған жаңа жиһазды, сондай-ақ навигациялық бөлімде жаңа хорлық композиция үшін жиһаз жасады. Хор тұрақты фестивальдерге қатысады, қыркүйек айында өтетін RSCM Лестершир фестивалі көбінесе собордың өзінде өткізіледі. Жыл сайын ақпан айында хор Дерби және Ковентри соборларымен, сондай-ақ жақында Саутвелл монастырымен бірге Мидлендс Төрт Хорлар фестивалі деп аталатын фестивальға қосылады. Фестивальді қабылдау міндеттері төрт собор арасында кезекпен жүзеге асырылады, алайда репертуарды және музыканы барлық қатысушы хорлардың музыка директорлары таңдайды және дирижерлік жасайды.

Хор турлары

Собор хоры әдетте үш-төрт жылда бір рет шетелге гастрольде болады, және 1998 және 2005 жылдары Жапонияға барған. Шетелдегі басқа да мақсаттарға АҚШ-тағы Род-Айленд, Германия және Франция кіреді. Басқа жылдары хор жазда бір апта бойы Линкольн, Уэллс, Йорк және Честер сияқты басқа ағылшын собор шіркеулерінде тұрып өнер көрсетеді. Ұлдар мен қыздар хорлары, сондай-ақ жас әншілер тамыз айында Лаунде аббаттығында, Шығыс Лестерширдегі демалыс орнында бес күн өткізеді.

Ағза

Қазіргі орган 1873 жылы J. W. Walker & Sons Ltd компаниясымен орнатылған, және содан бері 1929 және 1972 жылдары Харрисон мен Харрисон компаниялары оны қайта жаңартып келген. Органның толық сипаттамасын Ұлттық құбырлы орган тізілімінен табуға болады.

Ричард III-тің қабірі

2012 жылдың тамызында Лестер қалалық кеңесі, Лестер университеті және Ричард III қоғамы Филиппа Лэнглидің жұмысының нәтижесінде, Лестердегі тұрақ астында Ричард III патшаның қабір қалдықтарын табу үшін іздеуді бастады. 2015 жылдың 26 наурызында Ричард III Лестер соборында қайта жерленді. Бұрынғы соңғы ағылшын монархының жерленуі 1972 жылы, тақтан бас тарған және Виндзор герцогы болған Эдуард VIII үшін болған, ол 43 жыл бұрын болды. Собордағы қабір ван Хейнинген мен Хавард архитекторларымен жобаланып, Джеймс Эллиотт жасады. Қабір тасы Солтүстік Йоркширде кеннен алынған, ақшыл Свалдейл тас тас тасқа терең ойылған төртбұрышты крестпен безендірілген. Ол, Ричардтың аты, мерзімі және ұраны ойылған, Гарри Бриз бен Стюарт Бакл жасаған қара Килкенни әктасынан жасалған төменгі тұғырға орналасқан; сондай-ақ Томас Гринвейдің пиетра-дура техникасымен жасаған гербі де бар. Ричард III-нің қабір қалдықтары Ричардтың әпкесі, Анн Йорктан тікелей тараған Майкл Ибсен жасаған ағылшын еменнен жасалған сандықтағы қорғасын сүйек сауытында сақталған. Сандық еден астындағы кірпішпен қапталған жерде, тұғыр мен қабір тасының астында жатыр.