Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзін-өзі танудың аномалиясы әлеуметтік философия.
Anomaly of self awareness
social philosophy
Деперсонализация – бұл субъективті түрде өзінен бөліну сезімімен сипатталатын, өз ойларынан, эмоцияларынан, сезімдерінен немесе әрекеттерінен үзіліп қалғандай болу ретінде көрінетін және көбінесе өзін сырттан бақылап отырғандай сезіммен бірге жүретін диссоциативтік құбылыс. Пациенттер әлемнің бұлыңғыр, арман тәрізді, түс көру сияқты немесе жат сезім тудыратынын сезінеді, бұл жеке тұлға немесе өзіндік сананы әлсіретеді. Зардап шегушілер көбінесе әлемді қашықтықтан, "шыныдан" бөлінгендей сезінеді. DSM-4 және DSM-5 оның сана, есте сақтау, жеке тұлға немесе қабылдаудың бұзылуларымен байланысын көрсетеді, бұл осы бұзылыстармен байланысын куәландырады. Бұл жіктеу деперсонализация мен дереализацияның басқа диссоциативтік бұзылыстарда, соның ішінде диссоциативтік жекелік бұзылысында жиі кездесетініне негізделген. Деперсонализацияның белгілі бір деңгейі уақытша алаңдаушылыққа немесе стресске тап болған кез келген адамда пайда болуы мүмкін, бірақ созылмалы деперсонализация көбінесе ауыр жарақат немесе ұзаққа созылған стресс/алаңдаушылықты бастан өткерген адамдарға тән. Деперсонализация-дереализация диссоциативтік бұзылыстар спектріндегі ең маңызды симптом болып табылады, оның ішінде диссоциативтік жекелік бұзылысы және "басқаша белгіленбеген диссоциативтік бұзылу" (DD NOS). Бұл сонымен қатар алаңдаушылық бұзылыстары, клиникалық депрессия, екіполярлық бұзылыс, шизофрения, шизоидтық тұлғалық бұзылыс, гипотиреоз немесе эндокриндік бұзылыстар, шизотипілік тұлғалық бұзылыс, шекаралық тұлғалық бұзылыс, обсессивтік-компульсивтік бұзылыс, мигрень және ұйқының жетіспеуі сияқты диссоциативтік емес бұзылыстардың да маңызды белгісі болып табылады; сондай-ақ, бұл кейбір неврологиялық ұстамалардың белгісі болуы мүмкін, және деперсонализация мен паникалық бұзылыстың симптомдары арасындағы жоғары корреляцияға байланысты олардың ортақ этиологиясы болуы мүмкін деген болжам бар.
Depersonalization is a dissociative phenomenon characterized by a subjective feeling of detachment from oneself, manifesting as a sense of disconnection from one's thoughts, emotions, sensations, or actions, and often accompanied by a feeling of observing oneself from an external perspective. Subjects perceive that the world has become vague, dreamlike, surreal, or strange, leading to a diminished sense of individuality or identity. Sufferers often feel as though they are observing the world from a distance, as if separated by a barrier "behind glass". in both the DSM 4 and the DSM 5, which underscores its association with disruptions in consciousness, memory, identity, or perception. This classification is based on the findings that depersonalization and derealization are prevalent in other dissociative disorders including dissociative identity disorder. Though degrees of depersonalization can happen to anyone who is subject to temporary anxiety or stress, chronic depersonalization is more related to individuals who have experienced a severe trauma or prolonged stress/anxiety. Depersonalization derealization is the single most important symptom in the spectrum of dissociative disorders, including dissociative identity disorder and "dissociative disorder not otherwise specified" (DD NOS). It is also a prominent symptom in some other non dissociative disorders, such as anxiety disorders, clinical depression, bipolar disorder, schizophrenia, schizoid personality disorder, hypothyroidism or endocrine disorders, schizotypal personality disorder, borderline personality disorder, obsessive–compulsive disorder, migraines, and sleep deprivation; it can also be a symptom of some types of neurological seizure, and it has been suggested that there could be common aetiology between depersonalization symptoms and panic disorder, on the basis of their high co occurrence rates.
Сипаттама
Деперсонализацияны бастан өткерген адамдар өздерінің жеке тұлғаларынан бөлінгендей сезінеді, дене сезімдері, сезімдері, эмоциялары, мінез-құлқы сияқты нәрселердің өзіне тиесілі емес екенін сезінеді. Көп жағдайда деперсонализацияны бастан өткерген адамдар әлемнің нақты емес немесе тұманды көрінетінін айтады. Сондай-ақ, өзіне қатысты сана сезімі жоғалады (сондықтан осылай аталады). Деперсонализация өте жоғары деңгейдегі мазасыздыққа алып келуі мүмкін, бұл осы сезімдерді күшейтеді. Деперсонализация – өзіне қатысты шындық емес деген субъективті сезім, ал дереализация – сыртқы әлемнің шындық емес сезімі. Көптеген авторлар қазір деперсонализацияны (жеке тұлға/өзі) және дереализацияны (шындық/қоршаған орта) тәуелсіз ұғымдар ретінде қарастырса да, оларды бөліп қарастыруды қаламайтындар да бар.
Individuals who experience depersonalization feel divorced from their own personal self by sensing their body sensations, feelings, emotions, behaviors, etc. as not belonging to the same person or identity. Often a person who has experienced depersonalization claims that things seem unreal or hazy. Also, a recognition of a self breaks down (hence the name). Depersonalization can result in very high anxiety levels, which further increase these perceptions. Depersonalization is a subjective experience of unreality in one's self, while derealization is unreality of the outside world. Although most authors currently regard depersonalization (personal/self) and derealization (reality/surroundings) as independent constructs, many do not want to separate derealization from depersonalization.
Себептер
Деперсонализация психологиялық және физиологиялық сипаттағы түрлі факторлардың нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Оның жиі кездесетін себептеріне қатысты стресс, депрессиялық эпизодтар, паникалық шабуылдар және марихуана, галлюциногендер сияқты психоактивті заттарды қолдану жатады. Бұған қоса, балалық шақтағы жеке қарым-қатынастардағы жарақаттар, әсіресе эмоционалды зорлық-зомбылыққа ұшыраған жағдайлар мен жиі деперсонализация арасында байланыс бар.
Depersonalization can arise from a variety of factors, of both a psychological and physiological nature. Common immediate precipitants include instances of severe stress, depressive episodes, panic attacks, and the consumption of psychoactive substances such as marijuana and hallucinogens. Additionally, there exists a correlation between frequent depersonalization and childhood interpersonal trauma, particularly cases involving emotional maltreatment.
Фармакологиялық
Кейбіреулер, әсіресе көңіл-күйін өзгертетін рекреациялық есірткілердің әсерінен оны бастан өткергендер, деперсонализацияны қалаулы күй ретінде сипаттаған. Бұл диссоциативтер мен психоделиктердің әсері, сондай-ақ кофеин, алкоголь, амфетамин, қанап, және антидепрессанттардың ықтимал жанама әсері. Бұл көптеген препараттарды қолдануды тоқтатудың классикалық белгісі. Бензодиазепиндерге ұзақ мерзімді қолдану нәтижесінде дамитын тәуелділік, кейбір адамдарда, тіпті тұрақты күнделікті дозаны қабылдап жүргендерде де, созылмалы деперсонализация симптомдары мен қабылдау бұзылыстарын тудыруы мүмкін, сонымен қатар ол бензодиазепиннен бас тарту синдромының созылмалы ерекшелігіне айналуы мүмкін. Полковник-лейтенант Дэйв Гроссман "Адам өлтіру туралы" кітабында әскери жаттығулардың сарбаздарда деперсонализацияны жасанды түрде тудыратынын, эмпатияны баса отырып, басқа адамдарды өлтіруді жеңілдететінін айтады. Грэхам Рид (1974) махаббатқа түсу сезімімен байланысты деперсонализация пайда болады деп мәлімдеген.
Depersonalization has been described by some as a desirable state, particularly by those that have experienced it under the influence of mood altering recreational drugs. It is an effect of dissociatives and psychedelics, as well as a possible side effect of caffeine, alcohol, amphetamine, cannabis, and antidepressants. It is a classic withdrawal symptom from many drugs. Benzodiazepine dependence, which can occur with long term use of benzodiazepines, can induce chronic depersonalization symptomatology and perceptual disturbances in some people, even in those who are taking a stable daily dosage, and it can also become a protracted feature of the benzodiazepine withdrawal syndrome. Lieutenant Colonel Dave Grossman, in his book On Killing, suggests that military training artificially creates depersonalization in soldiers, suppressing empathy and making it easier for them to kill other human beings. Graham Reed (1974) claimed that depersonalization occurs in relation to the experience of falling in love.
Жағдайлық
Деперсонализация/дереализацияның көріністері үздіксіз болады, стресс, шаршау немесе есірткі қолдану сияқты жағдайлардағы сау адамдарда уақытша эпизодтардан бастап, ондаған жылдарға созылуы мүмкін ауыр және созылмалы ауруларға дейін жетеді. Созылмалы симптомдар қауіпті жағдайлар аяқталғаннан кейін де деперсонализацияның сақталуын көрсетеді. Созылмалы деперсонализацияның емделуі деперсонализациялық бұзылыс шеңберінде қарастырылады. 2001 жылы Ресейде жасалған зерттеуде опиоидтық препараттардың әсерін қайтаруға қолданылатын налоксон препараты деперсонализациялық бұзылысты емдеуде тиімді екені көрсетілді. Зерттеуде былай делінген: "14 науқастың арасында үш еуінде деперсонализация белгілері толығымен жойылды, ал жеті науқаста айқын жақсару байқалды. Налоксонның емдік әсері эндогендік опиоидтық жүйенің деперсонализацияның пайда болуындағы рөлін көрсетеді". Ламотригин антиконвульсанттық препараты деперсонализация симптомдарын емдеуде белгілі бір табысқа жеткен, көбінесе селективті серотонин кері сіңіру ингибиторымен бірге қолданылады және Лондон Корольдік колледжінің деперсонализация зерттеу бөлімінде бірінші таңдау препараты болып табылады.
Experiences of depersonalization/derealization occur on a continuum, ranging from momentary episodes in healthy individuals under conditions of stress, fatigue, or drug use, to severe and chronic disorders that can persist for decades. Chronic symptoms may represent persistence of depersonalization beyond the situations under threat. The treatment of chronic depersonalization is considered in depersonalization disorder. A 2001 Russian study showed that naloxone, a drug used to reverse the intoxicating effects of opioid drugs, can successfully treat depersonalization disorder. According to the study: "In three of 14 patients, depersonalization symptoms disappeared entirely and seven patients showed a marked improvement. The therapeutic effect of naloxone provides evidence for the role of the endogenous opioid system in the pathogenesis of depersonalization." The anticonvulsant drug lamotrigine has shown some success in treating symptoms of depersonalization, often in combination with a selective serotonin reuptake inhibitor and is the first drug of choice at the depersonalisation research unit at King's College London.
Зерттеу бағыттары
DPDR-ге қызығушылық соңғы онжылдықтарда артып, диссоциативтік бұзылулар туралы әдебиеттің көп жиналуына әкелді. Деперсонализацияны түсіну үшін жекелеген жағдайларды зерттеуден гөрі ғылыми зерттеулерге көшу болды. Зерттеушілер бұл бұзылысты қысқаша атау үшін DPAFU (Depersonalisation and Feelings of Unreality) аббревиатурасын қолданады. Nature журналының 2020 жылғы мақаласында Весуна және авторлар тобы эксперименттік нәтижелерді сипаттайды, онда ретросплениалды қабықтың 5-қабаты сүтқоректілердегі сананың диссоциативтік күйлеріне жауапты екендігі көрсетілген.
Interest in DPDR has increased over the past few decades, leading to a large accumulation of literature on dissociative disorders. There has been a shift towards the use of research studies, rather than case studies to understand depersonalization. Researchers there use the acronym DPAFU (Depersonalisation and Feelings of Unreality) as a shortened label for the disorder. In a 2020 article in the Journal Nature, Vesuna, et al. describe experimental findings which show that layer 5 of the retrosplenial cortex is likely responsible for dissociative states of consciousness in mammals.