Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Томас Кранмердің 1544 жылғы дұға кітабы.
1544 prayer book by Thomas Cranmer
1544 жылы жарық көрген "Exhortation and Litany" ағылшын тіліндегі ресми түрде бекітілген алғашқы діни қызмет кітабы болып табылады. Осы рәсім өзгертілген түрінде "Ортақ дұғалар кітабында" да сақталған.
The Exhortation and Litany, published in 1544, is the earliest officially authorized vernacular service in English. The same rite survives, in modified form, in the Book of Common Prayer.
Өмірбаян
Реформацияға дейін шерулер жексенбі күндері мен Қандемас және Рогация күндері сияқты қасиетті күндердегі құлшылықтың маңызды бөлігі болды. Үкімет те қиындықтар мен қауіп-қатерлер туған кезде шерулер өткізуді бұйырды. Литания – қиын жағдайларда немесе күнәларға өкіну үшін қолданылатын тәубе процессиялық қызмет. Ол негізінен дін қызметкерінің Құдайға және қасиеттілерге арнап айтатын өте қысқа шарапаттардан және хордың немесе қауымның беріп жататын қысқа стандартты жауаптардан тұратын. Уақыт болғанда, тәубе псалмдары да оқылды. 1543 жылдың 20 тамызында Генрих VIII Англияда болып жатқан көптеген қиындықтарға байланысты «жалпы рогациялар мен процессиялар жасауды» бұйырды, бірақ халықтың жауабы әлсіз болды. Бұл ішінара халықтың айтылып жатқан сөздерді түсінбеуіне байланысты болды, себебі литания латын тілінде оқылды. Сондықтан Кентербери архиепископы Томас Кранмер Генрихтің бұйрығымен, Англия бір мезгілде Шотландия және Франциямен соғысқан кезде қолдану үшін ағылшын тіліндегі нұсқасын жазды.
Before the English Reformation, processions were important parts of worship on Sundays and holy days, such as Candlemas and Rogation days. The government also ordered processions in times of trouble and danger. The litany was a penitential processional service used in time of trouble or to express sorrow for sins. It consisted chiefly of very short intercessory petitions to God and the saints said by the priest and a brief standard response from the choir or congregation. The penitential psalms were also recited as time allowed. On August 20, 1543, Henry VIII had ordered "general rogations and processions to be made" on account of the multiple troubles England was experiencing, but public response was slack. This was attributed in part to the fact that the people did not understand what was being said and sung, since the litany was said in Latin. Therefore, an English version was composed by Thomas Cranmer, Archbishop of Canterbury, for use in the processions ordered by Henry when England was simultaneously at war with both Scotland and France.
Мазмұны мен қолданылуы
Литания үшін Кранмер Джон Хризостомнан Мартин Лютерге дейінгі дәстүрлі және жаңа деректерге көп сүйенді, материалдың басым бөлігі Сарум ритуалынан алынған. Бұл дереккөздерді жинақтау жұмысының көп бөлігін Уильям Маршалл өзінің лютерандық бағытталған дұға кітабында, 1535 жылғы «Жақсы бастама» кітабында жасаған. Кранмер сондай-ақ, өтініштерді топтарға біріктіріп, әр топқа бір ғана жауап беру арқылы қызметтің ырғағын өзгертті. Бұл литания ағылшын реформациясының кезеңінде жарық көрді және протестанттық әсердің айқын белгілерін көрсетті. Протестанттар дәстүрлі литаниядағы қасиеттілерге құрмет көрсетуді де, жалпы литургиялық процессияларды да ұнатпады. Кранмердің литаниясында әулиелерге дұға ету едәуір қысқартылды және тек Мәриям, Исаның анасы есіммен аталады. Нәтижесінде, Кранмердің түзетуі литанияның бұрынғы маңызды бөлігін үш тілеуге дейін азайтты: Ырысқа толы Мәриямға, періштелерге және барлық қасиеттілерге. Әдетте басында оқылған өкініш псалмдары алынып тасталды. Литания «Дұға етуге шақыру» деген кіріспе сөзбен басталды, ол дұғаның мәні туралы уағыз сияқты сөз болды. «Шақыру» процессия басталғанға дейін көпшілық алдында оқуға арналған. 1544 жылдың 27 мамырында жарияланған литания алғашқы ресми ағылшын тіліндегі қызмет болды. Ол Рогация және Ұсақ Ораза процессияларында қолданылатын. Кранмер сонымен қатар жексенбі және қасиетті күндерге арналған басқа процессиялық қызметтерді қамтитын «Processionale» латын қызмет кітабының ағылшын тіліне аудармасын жасады; алайда, бұл жоба тоқтатылды. 1545 жылдың қазан айында «Processionale» жаңа ағылшын литаниясымен толықтай алмастырылды. Бұл маңызды өзгеріс болды, себебі бұл қасіретті, өкінішті литания енді қуанышты мереке күндері оқылатындығын білдірді. 1547 жылдың тамызында, VI Эдуард патша болғаннан кейін процессияларға толық тыйым салынды. Содан кейін литания шіркеуде тізе бүгіп орындалды.
For the litany, Cranmer drew heavily on both traditional and recent sources ranging from John Chrysostom to Martin Luther, the bulk of the material coming from the Sarum Rite. Much of the work of synthesizing these sources was originally done by William Marshall in his Lutheran oriented primer prayer book, the Goodly Primer of 1535. Cranmer also changed the rhythm of the service by grouping the intercessory phrases in blocks with but a single response to the group. The litany was published in the midst of the English Reformation and shows clear signs of Protestant influence. Protestants disliked both the traditional litany's veneration of saints as well as liturgical processions in general. In Cranmer's litany, the invocation of saints was heavily reduced and only Mary, the mother of Jesus, was mentioned by name. In all, Cranmer's revision reduced what had once been the major part of the litany into just three petitions: to the Blessed Virgin Mary, the angels, and all the saints. The penitential psalms that were traditionally said at the beginning were left out. The litany was prefaced with an "Exhortation to Prayer", which was a homily styled discourse on the nature of prayer. The "Exhortation" was intended to be read in public before the procession started. Published on 27 May 1544, the litany was the first authorised English language service. It was to be used for Rogation and Lenten processions. Cranmer also produced an English translation of the Processionale, the Latin service book containing other processional services for Sundays and saints days; however, this project was abandoned. In October 1545, the Processionale was completely replaced by the new English litany. This was an important change because it meant that the somber, penitential litany would now be said on joyful feast days. In August 1547, after Edward VI had become king, processions were prohibited completely. The litany was thereafter sung while kneeling in church.
Жалпыға ортақ дұғалар кітабы
Кранмердің литаниясы 1549 жылы жарияланған «Ортақ дұғалар кітабының» бірінші басылымына қосылған. Ол 1552 және 1559 жылғы дұғалар кітабында да болған. Литанияның бір бөлігінде жұрт «Рим папасының зорлық-зомбылығынан және оның барлық жек көрінетін әрекеттерінен» аман қалғандықтары үшін дұға етеді. 1559 жылғы дұғалар кітабында осы папаға қарсы дұға жойылды.
Cranmer's litany was included in the first Book of Common Prayer published in 1549. It was also included in the 1552 prayer book and the 1559 prayer book. One part of the litany has the people pray for deliverance "from the tyranny of the bishop of Rome and all his detestable enormities." In the 1559 prayer book, this invocation against the Pope was deleted.