Кіріспе

Джоаккино Россинидің операсы «Вильгельм Телл» () – итальяндық композитор Джоаккино Россинидің төрт актілі операсы. Либретто авторы Виктор Жозеф Этьен де Жуй және Л. Ф. Бис, негізі – Фридрих Шиллердің «Вильгельм Телл» пьесасы, ал пьесаның өзі Вильгельм Телл аңызынан алынған. Бұл опера Россинидің соңғы туындысы болды, әйтсе де ол тағы 40 жылға жуық өмір сүрді. Фабио Луизи Россинидің «Гийом Телл» операсын өзінің соңғы операсы деп жоспарлағанын мәлімдеді. Көп орындалатын төрт бөлімнен тұратын увертюрада дауыл суреттелген және «Швейцария сарбаздарының маршы» деп аталатын көтеріңкі финал бар. Париж операсының мұрағатшысы Шарль Малхерб операның түпнұсқа оркестрлік партитурасын қолданған кітап дүкенінен тауып, 1900 жылы Париж консерваториясына өткізді.

Өнер тарихы

Гийом Телл операсы алғаш рет Париж опера театрымен 3 тамызда 1829 жылы Ле Пелетиер залында қойылды, бірақ үш қойылым ішінде қысқартулар жасалды және бір жылдан кейін тек үш акті қойылды. Операның ұзақтығы, шамамен төрт сағат музыка, және актерлік талаптар, мысалы тенор партиясы үшін қажетті жоғары диапазон, шығарманы сахнаға қоюдың қиындықтарына себеп болды. Опера көбінесе қысқартылып қойылады. Француз және итальян тілдерінде қойылымдар өткізілді. Саяси мәселелер де жұмыстың тағдырына әсер етті. Италияда опера билікке қарсы революциялық тұлғаны дәріптегендіктен, итальян цензурасымен қиындықтарға тап болды, ал Италиядағы қойылымдар саны шектеулі болды. 1833 жылы Сан-Карло театры операны қойды, бірақ 50 жыл бойы басқа қойылымдар ұйымдастырмады. Алғашқы Венеция қойылымы 1856 жылы ғана «Ла Фениче» театрында өтті. Ал Венада цензура мәселесіне қарамастан, Вена сотының опера театры 1830 жылдан 1907 жылға дейін 422 қойылым өткізді. «Хофер, немесе Тирольдің айтысы» ретінде опера алғаш рет 1830 жылы 1 мамырда Лондондағы Дрюри Лейнде (ағылшын тілінде) қойылды, 1839 жылы Италияда, 1845 жылы Ковент-Гарденде француз тілінде қойылды. XX ғасырдың соңында Флоренцияда (1972), Женевада (1979, 1991), Ла Скалада (1988), Театр де Шамп-Элизеде (1989), Ковент-Гарденде (1990), содан кейін Опера Бастилияда (2003) ірі қойылымдар болды. Бұл қойылым француз нұсқасы болды, әсіресе төртінші актіде кейбір қысқартулар жасалды (Паппаноның айтуынша, Россинидің өзі мақұлдаған). Бұл концерттік қойылымның тікелей эфирдегі жазбасы 2011 жылы жарық көрді, ал өндіріс сол жылдың шілде айында The Proms-ке көшірілді, Микеле Пертузи бас рөлді, Патрисия Бардон Хедвиг рөлін, Николас Куржал Гесслер рөлін және Марк Стоун Лейтольд рөлін ойнады. Қойылым жоғары бағаланды және бұл шығарманың Пром тарихындағы алғашқы толық орындалуы болды. Голландия Ұлттық операсы мен Нью-Йорк Метрополитен операсының бірлескен өндірісі француз тіліндегі опера 2016 жылдың қазан айында Метте Джеральд Финлидің бас рөлдегі қатысуымен ашылды. Бір әңгіме бойынша, бір жанкүйер композиторға кеше операсын тыңдағанын айтқанда, Россини: «Не? Барлығын?» деп сұраған. Әңгіменің басқа нұсқасында тек екінші акті туралы айтылады. Оның жоғары энергиялы финалы, «Швейцариялық сарбаздардың маршы», әсіресе американдық радио және теледидар шоуларында «Жоңғар рейнджер» бағдарламасында қолданылуы арқылы танымал. Овертураның бірнеше бөліктері «Механикалық апельсин» және «Бүркіт атып өлтіретін батырлар» фильмдерінде маңызды рөл атқарды; сонымен қатар, Дмитрий Шостакович өзінің 15-ші симфониясының бірінші бөлімінде финалдың негізгі тақырыбын пайдаланды. Овертура төрт бөліктен тұрады, олардың әрқайсысы келесісімен байланысты: «Прелюдия (Таң)» тек виолончель тобы үшін жазылған (бес солистке арналған партиялармен), қос бас және тимпандар, баяу темппен және Ми мажорда. «Дауыл» – толық оркестр орындайтын, тромбондардың қолдауымен Ми минорындағы динамикалық бөлім. «Ranz des Vaches» немесе «сүт сиырларын шақыру» cor anglais (ағылшын мүйізі) және флейтамен ерекшеленеді. Ол G мажорда. Финал («Швейцариялық сарбаздардың маршы») – мүйіздер мен кернейлер жариялаған өте динамикалық «атты әскер шабуылы» галопы, толық оркестр E мажорда орындайды.

Танымал мәдениетте

Уильям Телл операсының кейіпкерлері мен сахналары 1835 жыл шамасында Венгрияда жасалған Уильям Телл карталарының жоғары деңгейдегі және аса карталарында көрініс тапқан. Бұл карталар Австро-Венгрия империясы бойынша кеңінен тарады және бүгінгі күнге дейін сол аймақта неміс үлгісіндегі ең көп таралған ойын карталары болып табылады. Оберлер мен Унтерлерде Герман Гесслер, Вальтер Фюрст, Рудольф Харрас және Уильям Телл сияқты кейіпкерлер бейнеленген.