Солтүстік Ирландияның білім жүйесі

Кіріспе

Жоқ. Солтүстік Ирландиядағы білім беру жүйесі Ұлыбританияның басқа аймақтарынан өзгеше (бірақ шамалы дәрежеде Уэльске ұқсас), бірақ Ирландия Республикасымен ұлттық мектеп жүйесін дамытуға бірлесіп атсалысуы және салыстырмалы түрде ауылдық халқы бар ұқсас қоғамға қызмет етуі жағынан ұқсас. Аймақтағы білім берудің тиісті сатысына қабылдану баланың 1 шілдедегі жасымен анықталады, ал Англия мен Уэльсте бұл көрсеткіш 1 қыркүйек.

Тарих

1920 жылдары Ирландияның бөлінуіне дейінгі тарих туралы мәліметтер үшін «Ирландиядағы білім беру тарихы» бетіне жүгініңіз.

Әкімшілік

Білім беру Солтүстік Ирландия Ассамблеясына толыққанды берілген, ал білім беру саясатына жауапты мемлекеттік ведомстволар білім беру жүйесінің әртүрлі деңгейлеріне сәйкес жауапкершіліктерді алады. Білім беру департаменті мектепке дейінгі, бастауыш, орта және арнайы білім беру, жастармен жұмыс саясаты, мектептер ішінде және арасындағы қарым-қатынастарды жақсарту, мұғалімдерді даярлау және олардың жалақысын төлеу мәселелеріне жауапты. Жоғары және қосымша білім беру Экономика департаментінің, сондай-ақ Ауыл шаруашылығы, қоршаған орта және ауылдық аймақтар департаментінің қарауында, себебі осы деңгейдегі жастар мен ересектер жұмыс істейді немесе жұмысқа дайындалады. Білім беру басқармасы (Education Authority - EA) балалар мен жастардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін балабақша, бастауыш және орта білім беру қызметтерінің қолжетімділігін қамтамасыз етуге және жастар қызметтерін қолдауға жауапты. Бұл басқарма 2015 жылы құрылды, ал оның білім беру саласындағы қызметтерін бұрын 1970 жылдардан бері бес білім беру және кітапханалық кеңес (Education and Library Boards - ELB) және одан бұрын округтік кеңестер жүзеге асырып келген. Әрбір бұрынғы ELB енді Білім беру басқармасының аймақтық бөлімшесі болып табылады:

Білім беру басқармасының аймақтық бөлімшелері:
1. Белфаст (бұрынғы BELB)
2. Солтүстік-Шығыс (бұрынғы NEELB) – Антрим, Баллимена, Баллимони, Каррикфергус, Колерайн, Ларн, Магерфелт, Мойл, Ньютонбэби
3. Оңтүстік-Шығыс (бұрынғы SEELB) – Ардс, Кастлерег, Даун, Лисберн және Норт-Даун
4. Оңтүстік (бұрынғы SELB) – Армаг, Банбридж, Кукстаун, Крейгавон, Дунганнон және Оңтүстік Тайрон, Ньюри және Морн
5. Батыс (бұрынғы WELB) – Дерри, Ферманаг, Лимавади, Омах, Страбане.

Бастапқыдан кейінгі трансферт

Бастауыш сынып оқушыларының көпшілігі гимназия емес орта білім беретін мектептерге өтеді. Дегенмен, орта білімге ауысу және академиялық іріктеу мәселелері бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланып тұрады, себебі көптеген ата-аналар гимназияға түсуді балалары үшін әлеуметтік көтерілудің бір жолы деп есептейді. 2021–2022 жылдары орта білім алып жатқан жастардың 57% (87 000 оқушы) гимназия емес мектептерде, ал 43% (65 000 оқушы) гимназияларда оқыды.

Бақыланатын

Бақыланатын мектептер олардың басқаруы мемлекет тарапынан бақыланатынымен (мысалы, мұғалімдерді жұмысқа алушы орган ретінде Білім беру органы арқылы) осылай аталады, бірақ мектептерді басқарушылар кеңесі басқарады, оған ата-аналар, мұғалімдер және мектептерді мемлекетке беруші шіркеулердің өкілдері кіреді (олар мектептерді басқару құқығын 20-шы ғасырдың ортасында мемлекетке өткізді). Бақыланатын мектептер кез келген дінді ұстанатын немесе діні жоқ балаларға ашық. Көптеген бақыланатын мектептер бастапқыда Ирландия шіркеуі, Ирландиядағы Пресвитериан шіркеуі және Ирландиядағы Методист шіркеуінің басқаруында болды, олардың басқаруы 1930 және 1940 жылдары христиандық құндылықтарды ұжымдық құлшылық (мектеп жиналыстары), дінсіз діни білім беру және шіркеулердің басқарушы кеңестердегі өкілдігі арқылы сақталады деген кепілдікпен мемлекетке берілді. Үш шіркеу Transferor Representatives' Council (TRC) арқылы білім беруде атсалысады және бақыланатын мектептердің басқармаларына шамамен 1500 мектеп әкімшісін тағайындайды. Жақындағы өзгеріс бойынша, бақыланатын интеграцияланған мектептер – бұл ресми түрде интеграцияланған мәртебе алған және осылайша бақыланатын және интеграцияланған мектептер секторының бір бөлігін құрайтын мектептер. 2014 жылғы Білім беру туралы заңмен келесі жылы Білім беру органы құрылды, сонымен қатар Білім министрі мен Солтүстік Ирландия үкіметі бақыланатын сектордағы мектептерді қолдау үшін ұйым құру және қаржыландыру міндеттемесін қабылдады. Сондықтан 2016 жылы Бақыланатын мектептерді қолдау кеңесі (CSSC) жұмыс істеуге кірісті; оның бас кеңсесі Белфаст қаласындағы Stranmillis University College-те орналасқан. Кеңеске мүшелік ерікті негізде жүзеге асырылады және бақыланатын мектептердің 90% астамы CSSC мүшесі болып табылады. 2021–2022 жылдары бақыланатын секторда 379 бастауыш мектеп, 63 балабақша, 53 орта (грамматикалық емес) мектеп және 16 грамматикалық мектеп болды. Олардың ішінде 24 бақыланатын интеграцияланған бастауыш мектеп, 5 орта мектеп және 1 балабақша, сондай-ақ 2 ирланд тіліндегі мектеп болды. 147 мың оқушы бақыланатын мектептерде оқыды (оның ішінде 8 мыңы бақыланатын интеграцияланған мектептерде), бұл Солтүстік Ирландиядағы барлық оқушылардың шамамен 42% құрайды. Діни құрамы бойынша, бақыланатын мектептердегі оқушылардың 59% протестант, 11% католик және 30% басқа діндерді ұстанатын немесе діні жоқ адамдарды құрады. Солтүстік Ирландияның интеграцияланған білім беру кеңесі (NICIE) – ағылшын тілінде интеграцияланған білім беруді ілгерілететін, дамытатын және қолдайтын ерікті ұйым. Интеграцияланған білім беру қоры (IEF) – ата-аналардың сұранысына жауап ретінде аймақтағы интеграцияланған білім беруді дамыту және өсіруге арналған сенімдік қор. IEF интеграцияланған мектептерді ашу мен толық мемлекеттік қаржыландыру мен қолдауды қамтамасыз ету арасындағы қаржылық алшақтықты жоюға тырысады. Ол 1998 жылы Еуроодақтың құрылымдық қорларынан, Білім министрлігінен, Нуффилд қорынан және Джозеф Роунтри қайырымдылық қорынан қаржыландырылды. IEF жаңа мектептер құруға, қазіргі мектептердің өсуіне және интеграциялануға ұмтылатын мектептерге қаржылық қолдау көрсетеді. 2021–2022 жылдары 38 грантпен қамтамасыз етілген интеграцияланған мектеп (23 бастауыш және 15 орта) және 30 бақыланатын интеграцияланған мектеп (24 бастауыш, 5 орта және 1 балабақша) болды. Сектордағы барлық орта мектептер грамматикалық емес. Грантпен қамтамасыз етілген интеграцияланған мектептерде шамамен 18 мың оқушы, ал бақыланатын интеграцияланған мектептерде 8 мың оқушы оқыды, яғни сектордағы 68 мектепте барлығы шамамен 26 мың оқушы білім алды. Грантпен қамтамасыз етілген интеграцияланған мектептердегі оқушылардың 40% католик, 32% протестант және 27% басқа діндерді ұстанатын немесе діні жоқ адамдарды құрады, ал бақыланатын интеграцияланған мектептерде 41% протестант, 23% католик және 36% басқа діндерді ұстанатын немесе діні жоқ адамдарды құрады.

Controlled schools are so called as their governance is controlled by the state (e. g. through the Education Authority as the employer of teachers) although schools are managed by their board of governors, which include representatives of parents, teachers and transferor churches (who transferred their control of schools to the state in the mid 20th century). Controlled schools are open to children of all faiths and none. Many controlled schools were originally church schools – under the management of the Church of Ireland, Presbyterian Church in Ireland and Methodist Church in Ireland – whose control was transferred in the 1930s and 1940s in return for assurances that a Christian ethos would continue through collective worship (school assemblies), the teaching of non denominational religious education, and representation of churches on boards of governors. The three churches have a role in education through the Transferor Representatives' Council (TRC) and nominate around 1,500 school governors to the boards of controlled schools. In a more recent development, controlled integrated schools are those which have opted for a formally integrated status and therefore form part of both the controlled and integrated schools sectors. The Education Act 2014, which created the Education Authority in the following year, was accompanied by a commitment by the Education Minister and the Northern Ireland Executive to establish and fund a support body for schools in the controlled sector. The Controlled Schools' Support Council (CSSC) therefore became operational in 2016; its headquarters are in Stranmillis University College, Belfast. Membership of the council is voluntary and over 90% of controlled schools are members of the CSSC. In 2021–2022, there were 379 primary schools, 63 nursery schools, 53 secondary (non grammar) schools and 16 grammar schools in the controlled sector – a total of 511 schools. These included 24 controlled integrated primary schools, five secondary schools and one nursery school with controlled integrated status, and two Irish medium schools. Around 147,000 pupils attended controlled schools (including 8,000 in controlled integrated schools), representing approximately 42% of all pupils in Northern Ireland. In terms of religious breakdown, 59% of pupils in controlled schools were Protestant, 11% were Catholic, and 30% were from other backgrounds. The Northern Ireland Council for Integrated Education (NICIE), a voluntary organisation, promotes, develops and supports integrated education, through the medium of English. The Integrated Education Fund (IEF) is a trust fund for the development and growth of integrated education in the region in response to parental demand. The IEF seeks to bridge the financial gap between starting integrated schools and securing full government funding and support. It was established in 1998 with funding from EU Structural Funds, the Department of Education, the Nuffield Foundation, and the Joseph Rowntree Charitable Trust. The IEF financially supports the establishment of new schools, the growth of existing schools, and those schools seeking to become integrated. In 2021–2022, there were 38 grant maintained integrated schools (23 primary and 15 post primary) and 30 controlled integrated schools (24 primary, five post primary and one nursery); all post primary schools in the sector are non grammar. There were around 18,000 pupils in grant maintained integrated schools and 8,000 pupils in controlled integrated schools, therefore around 26,000 pupils in 68 schools across the sector. The community backgrounds of pupils in grant maintained integrated schools were 40% Catholic, 32% Protestant and 27% other, whereas the proportions for controlled integrated schools were 41% Protestant, 23% Catholic and 36% other.

Қосымша және жоғары білім

Солтүстік Ирландия жоғары және толық білім беру үшін университетер, өңірлік колледждер (толық білім беру үшін) және мұғалімдерді даярлау мен агроөнеркәсіптік сектордағы мамандандырылған колледждер арқылы кең ауқымды мүмкіндіктер ұсынады. Ашық университет және өңірлік колледждер, әсіресе, көптеген ересек оқушыларды қабылдайды. Көптеген жастар білімін жалғастыру үшін Ұлыбританияға барады, бірақ бұл көп жылдар бойы "мидың ағылуы" әсері және аймақтың экономикасында біліктілік пен білімді сақтап қалу қиындығы туралы алаңдаушылық тудырды. Дегенмен, кішкентай және жақын қарым-қатынастағы қоғамдардағы салыстырмалы түрде төмен өмірлік құн мен жоғары өмір сүру сапасы Ұлыбританиядан, Ирландияның басқа бөліктерінен және басқа елдерден көптеген студенттер мен түлектерді қызықтырады. 2019–2020 жылдары, COVID-19 пандемиясы мектеп емтихандарын бұзуға дейін соңғы жылда, Солтүстік Ирландиядағы мектеп бітірушілердің 48% жоғары білімге, 29% толық білімге, 10% оқуға, 9% жұмысқа орналасты, 3% жұмыссыз қалды, ал тағы 2%-ның бағыты белгісіз болды.