Библиядағы Ұлылар тізіміндегі Хамның үшінші ұлы – Пут (Фут). Ежелгі Ливиямен байланыстырылады, кейбір ғалымдар Пунт елімен қатыстырады. Тарихы, аты және тұрғындары туралы мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Киелі кітаптағы Ұлттар тізімінде Хамның үшінші ұлы
Third son of Ham in the biblical Table of Nations
Пут немесе Фут (Pūṭ; Елдік грекше Φουδ Phoud) – Нұхтың ұлдарының бірі Хамның үшінші ұлы. Киелі кітаптағы Ұлттар тізімінде (Төрелік кітабы; салыстырыңыз, 1 Жылнамалар) айтылады. «Пут» (немесе «Фут») аталымы Киелі кітапта ежелгі Ливияны білдіреді, бірақ кейбір ғалымдар ежелгі Мысыр жылнамаларынан белгілі Пунт жерін ұсынған.
Phut or Put ( Pūṭ; Septuagint Greek Φουδ Phoud) is the third son of Ham (one of the sons of Noah), in the biblical Table of Nations (Genesis ; cf. 1 Chronicles ). The name Put (or Phut) is used in the Bible for Ancient Libya, but a few scholars proposed the Land of Punt known from Ancient Egyptian annals.
Тарихи деректер
Эпифаний былай деп жазады: "Осылайша Мисреме Мысыр, Куш, Эфиопия, Пут, Аксум, Рагман, Сабтека және Гарамамен шекаралас [Дедан, сондай-ақ Юдад] аймақтары берілді". Иосиф Флавий былай деп жазады: "Фут Ливияның негізін қалады және тұрғындарын Футиттер (Фут) деп, өзінің атымен атады. Плиний Ескі және Птолемей екеуі де Фут өзенін Мавританияның батыс жағында орналастырды. Птолемей Ливиядағы Путея қаласын да атап көрсеткен (iv.3.39). Нахум кітабында "Пут пен Лувим" Мысырға көмектескендері айтылғандықтан, ливиялық байланыс та одан туындайды. Киелі кітаптың басқа да аяттарында Путтың ұрпақтары әрдайым жауынгерлер ретінде сипатталады. Олар Мысырдың қолдаушылары ретінде де тағы бір рет суреттеледі. Езекиел оларды үш рет еске алады: біріншісінде – Тирдің (Феникияның) қолдаушылары, екіншісінде – Мысырдың қолдаушылары, үшіншісінде – Гогтың қолдаушылары. Еврей Киелі кітабында Езекиелдегі Септуагинта грек тілінде (LXX) Либуес деп аталған жерге Пут деген сөз қолданылады. Дегенмен, еврей мәтінінде бұл жерде LXX-тегі Пут орнына Пуль деп жазылған. Ливияның pỉdw тайпасы 22-ші династияның египеттік жазбаларында кездеседі, ал Эдфудан табылған Птолемей мәтіні t3 n nꜣ pỉt.w "Питу еліне" сілтеме жасайды. Кейін бұл сөз демотикада Pỉt, ал копт тілінде Phaiat деп жазылды, бұл Ливия Агипті, Солтүстік-Батыс Мысырдың атауы. Набуходоносор II-нің жылнамаларының бір бөлігінде оның 567 жылы Мысырға жасаған жорығы және грек Ливиясының (Кирена) сарбаздары Пу ṭu ia атынан жеңілгені айтылады. Дарий I билік еткен кезеңдегі аль-Кабриттен табылған көп тілді стелада Пут Путая (Ескі парсы) және Пута (Жаңа Вавилон) провинциясы ретінде көрсетілген, ал оған сәйкес египеттік мәтінде тꜣ ṯmḥw "Ливия" деп жазылған. Делафоссе сияқты тарихшылар Солтүстік Африканың оңтүстігіндегі, Батыс Африка және Сахель аймақтарындағы көшпелі фулани тайпасының тілдік туындыларына (Пеуль, Пулло, Фула, Фута) және ежелгі Ливиядағы фулани көшпелілерінің тарихи дәлелдеріне байланысты Футтың ұрпақтары болуы мүмкін деп санайды.
Epiphanius writes: "Thus Mistrem was allotted Egypt, Cush, Aethiopia, Put, Axum, Ragman and Sabteka and [Dedan, also called Judad], the region bordering on Garama." Josephus writes: "Phut also was the founder of Libya, and called the inhabitants Phutites (Phoutes), from himself: there is also a river in the country of Moors which bears that name; whence it is that we may see the greatest part of the Grecian historiographers mention that river and the adjoining country by the appellation of Phut (Phoute): but the name it has now has been by change given it from one of the sons of Mezraim, who was called Lybyos." Pliny the Elder and Ptolemy both place the river Phuth on the west side of Mauretania. Ptolemy also mentions a city Putea in Libya (iv.3.39). A Libyan connection has likewise been inferred from Nahum , where it is said that "Put and Lubim" were the helpers of Egypt. Other biblical verses consistently refer to the descendants of Put as warriors. In , they are again described as being supporters of Egypt. Ezekiel mentions them three times: in , as supporters of Tyre (Phoenicia), in again as supporting Egypt, and in , as supporters of Gog. The Hebrew Bible substitutes Put in Ezekiel where the Septuagint Greek (LXX) refers to Libues. However, the Hebrew reads Pul in , in place of Put in the LXX. The Libyan tribe of pỉdw shows up in Egyptian records by the 22nd dynasty, while a Ptolemaic text from Edfu refers to the t3 n nꜣ pỉt. w "the land of the Pitu". The word was later written in Demotic as Pỉt, and as Phaiat in Coptic, a name for Libya Aegypti, northwestern Egypt. A fragment of Nebuchadnezzar II's annals mentions his campaign in 567 in Egypt, and defeating the soldiers of Pu ṭu ia a man, i. e. Greek Libya (Cyrene). A multilingual stele from al Kabrīt, dating to the reign of Darius I refers to the Put as the province of Putāya (Old Persian) and Puṭa (Neo Babylonian), where the equivalent text written in Egyptian has tꜣ ṯmḥw "Libya". Historians such as Delafosse believe that the Nomadic Fulani tribe of Southern North Africa, West Africa and Sahel may be descendants of Phut due to the lingual derivations (Peul, Pullo, Fula, Fouta) as well as historical evidence of Fulani nomads in ancient Libya.