Кіріспе

Джоахино Россинидің операсы «Ла Ченерентола, яки Игілік жеңіске жетеді» («Сәулеттас, немесе Игілік жеңіске жетеді») – Джоахино Россинидің екі актілі опералық драмасы. Либретто авторы – Жакопо Ферретти, ол Николас Исуардтың музыкасына жазылған Шарль Гийом Этьеннің «Сендриллон» операсы (Париж, 1810 жыл) және Стефано Павезидің музыкасына жазылған Франческо Фиоринидің «Сендриллон» операсы (Милан, 1814 жыл) негізінде жазылған. Бұл опералардың бәрі Шарль Перроның «Сендриллон» ертегісінің нұсқалары. Россинидің операсы алғаш рет 1817 жылдың 25 қаңтарында Римдегі Театро Валле театрында қойылды. Россини «Ла Ченерентоланы» 25 жасында, бір жыл бұрынғы «Севильский шаштарушы» операсының сәттілігінен кейін жазды. Ол үш апта ішінде аяқтаған «Ла Ченерентола» соло дауыс пен ансамбльдер үшін жазған ең үздік шығармаларының бірі саналады. Россини «La gazzetta» операсынан овертюраны және «Севильский шаштарушы» операсынан арияның бір бөлігін қайта пайдаланып, сондай-ақ Luca Agolini-ді, secco recitatives және үш номерді жазған серіктесін шақырып, уақытты үнемдеді («Vasto teatro è il mondo» Алидоро үшін, «Sventurata! Mi credea» Клоринда үшін және «Ah, della bella incognita» хоры үшін). Автографтың факсимильді басылымында Алидоро үшін тағы бір ария бар, «Fa' silenzio, odo un rumore»; бұл 1818 жылғы қойылым үшін анонимді автор қосылған сияқты. 1820 жылы Римде қайта қойылған опера үшін Россини «Là, del cielo nell'arcano profondo» атты бравуралық ария жазды.

Құрастыру тарихы

Либреттист Жакопо Ферреттидің айтуынша, осы туындының бастауы – әдеби және музыкалық жағынан таңғажайып жылдамдықпен жасалған – 1816 жылдың желтоқсанында басталды. Россини Римде болғанда, оған Театро Валле театры үшін жаңа опера жазу тапсырылды, ол Әулие Стефан күні сахнаға қойылатын болды. Бұрынғы либретто, «Франческа ди Фуа», күтпеген жерден Папалық цензураның тыйымына ұшырады, бұл мәтінді цензура, импресарио және авторлардың барлығын қанағаттандыру үшін түзетуге уақыт қалдырмады. Оны ауыстыру қажет болды. Ферретти, Россиниге деген ниетінің нашар болғанына қарамастан (маэстро оның «Севиль шаштаразы» үшін жазған либреттосын қабылдамаған еді), композитормен және импресарио Картонимен кездесіп, жобаға қосылуға келісті. Бірақ ол жаңа туындыға тақырыптар ұсынғанда, бірінен соң бірі қабылданбады: операның премьерасы болатын карнавал маусымы үшін тым ауыр; тым жеңіл; сахнаға қою үшін тым қымбат және қиын. Ферретти екі оннан астам тақырыпты ұсынды, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Соңында, Россини диванда жартылай ұйықтап жатқанда, ақын Күлшегір туралы айтты. Сонда Россини Ферреттиге осы ертегі үшін либретто жазуға батылдық танытса екен деп сұрады. Ферретти Россиниге оны музыкаға қоюға шақырып жауап берді. Россини либреттисттен жұмыс бастау үшін өлеңдері бар ма деп сұрады. Ферретти: «Шаршағаныммен, ертең таңертең!» деді. Композитор басын издеп, киіміне оранып, ұйықтап қалды. Ферретти түн бойы жұмыс істеді және уәде еткендей, таңертең жұмыстың алғашқы бөліктері дайын болды. Ол либреттоны жиырма екі күннің ішінде аяқтады, ал Россини де партитураны қысқа мерзімде, жиырма төрт күнде бітірді. Ақын осы операның табысқа жететініне күмәнданды, ал Россини керісінше, ол бір жылда Италияны бағындырып, келесі жылы Франция мен Англияға тарайтынын болжады: «Импресариолар оны сахнаға қою үшін, ал примадонналар оны орындау мүмкіндігі үшін күреседі». «Ла Ценерентола» 1817 жылдың 25 қаңтарында премьера болды және сыншылардың салқын қабылдауына қарамастан, Италияда да, халықаралық аренада да тез танымал болды. Қысқасы, Россинидің болжамы толығымен расталды, ал «Ценерентола» ХІХ ғасырда «Севиль шаштаразынан» асып түсті. Дегенмен, композитор мен либреттист арасындағы ынтымақтастық оңай болған жоқ, Ферретти Россини үшін 1821 жылы «Матильда ди Шабран» деген тағы бір либретто жазды.

1-ші акті

Өмірлік әкесі мен өгей әпкелері "Ценерентола" деп атаған Анжелина өз үйінде қызметші болып жұмыс істеуге мәжбүр болады. Ол бәсекелес қыздарының сұлулығы мен әшекейлеріне қарсы мейірімділігі үшін таңдалған қарапайым қызға үйленген патша туралы ән айтады ("Una volta c’era un rè"). Бір тіршілік көрінісі келді; оның қарындастары Клоринда мен Тисбе оны қуғысы келеді, бірақ Ценерентола оған нан мен кофе береді. Содан кейін ханзада Рамироның еліне келіп, ең әдемі қызды іздеп, үйленетінін жариялайды. Бөлме бос қалғанда Рамиро жалғыз кіреді, ол қарапайым киім киіп, қызметші болып көрінеді. "Тіршілік көрінісі" – шындығында оның ұстазы Алидоро – оған осы жерде көрінген жақсы жүректі жас әйел туралы айтады. Рамиро оны жасырын түрде табуға ниетті. Ценерентола қайтып келеді, ол және Рамиро бір-біріне тартылады (дуэт: "Un soave non so che"), бірақ ол кім екенін сұрағанда, ол қорқып қашады. Соңында "ханзада" келеді – оның орнына келген нағыз қызметшісі Дандини – және Магнифико, Клоринда мен Тисбе оны мақтауға асығады. Ол отбасын сол кешке балга шақырады, онда ол болашақ әйелін табуды жоспарлайды; Ценерентола оларға қосылуды сұрайды, бірақ Магнифико бас тартады (квинтет: "Signor, una parola"). Рамироның бұл қатыгездігі оның назарынан тыс қалмайды. Алидоро үйдегі үшінші қыз туралы білу үшін қайта оралады; Магнифико ол қайтыс болды деп мәлімдейді және егер ол өзін ашса, Ценерентоланы өлтірумен қорқытады. Алидоро Ценерентоламен жалғыз қалды, оны өзі балга алып баратынын уәде етеді және Құдай оның мейірімділігін сыйлайды ("Là del ciel nell’arcano profondo"). Ханзада мен оның қызметшісі Рамироның ауылдық үйіне біршама шатасып келді, өйткені Магнификоның ешбір қызы Алидоро сипаттаған лайықты болашақ әйелге ұқсамайды. Клоринда мен Тисбе келгенде, Дандини оларға бір сынақ ұсынады: ол "ханзада" үйленбесе, кез келген әпкеге өзінің "қызметшісін" сыйлайды. Әйелдер қызметшіге үйлену туралы ойға ашуланып, наразылық білдіреді. Содан кейін Алидоро Ценерентолаға ұқсайтын әдемі, бейтаныс әйелмен келеді. Олар жағдайды түсіне алмай, түске отырып, армандағандай сезінеді.

2-ші акті

Магнифико қызылардың қызық әйелмен бәсекелесуіне алаңдайды ("Sia qualunque delle figlie"), бірақ Ценерентола "принцке" қызықпайды, ол оның қызметшісіне ғашық болды дейді. Рамиро қуаныштан алға қадам басқанда, Ценерентола оған үйге баратынын және оның артынан барғанын қаламайтынын айтады. Егер ол шынымен де қызына қамқор болса, ол оны тауып, оған сәйкес келетін білезіктерден бірін береді. Патша дәл осылай етуге бел буады ("Sì, ritrovarla io giuro"). Осы арада Магнифико жамылған Дандиниге қарсы шығып, оның қыздарының біреуін таңдап алуын талап етеді. Дандини уақытты созады, бірақ ол шын мәнінде ханзада емес, қызметшісі екенін мойындауға мәжбүр болады ("Un segreto dimportanza"). Ашулы Магнифико мен оның қыздары үйге оралады, онда олар Cenerentola-ға, қайтадан жыртық киіп, оларға қызмет етуге бұйрық береді. Сыртта дауыл болып жатыр. Алидоро Рамироның күймесіне саботаж жасайды, сондықтан ол Магнификоның сарайының алдында бұзылып, ханзаданы ішке қашып кетуге мәжбүр етеді. Рамиро оң қолында Ценерентоланың білезігін таниды; басқалары жағдайға пікір білдіреді ("Siete voi?"). Рамиро Ценерентоланың қасарысқан отбасына қауіп төндірген кезде, ол одан оларды кешіруін сұрайды. Рамиро мен Сереңке үйленіп, үйлену тойын сарайда тойлайды. Магнифико жаңа ханшайымның ықыласына ие болуға тырысады, бірақ ол тек қана оның қызы ретінде мойындауды сұрайды. Ол өзінің туылған бақытсыздығы мен тағдырының кенеттен өзгеруін еске алады, содан кейін отбасын өткендегі барлық бақытсыздықтары үшін кешіреді, сонымен қатар оның оттың жанында қайғылы отыратын күндері аяқталды ("Nacqui all'affanno Non più mesta"). Барлығы оның таққа лайық екенін мойындайды.

Жазбалар

Жылдық тізім: Ченерантола, Клоринда, Тисбе, Дон Рамиро, Дандини, Дон МагнификоДирижер, Опера театры және оркестріҮлгі: 1953Марина де Габарайн, Алда Нони, Фернанда Кадони, Хуан Онсина, Сесто Брускантини, Ян УоллесВикторрио Гуи, Глиндборн фестивалі операсының оркестрі мен хорыCD: EMIОпера сериясыКат: 02884621963Джульетта Симионато, Дора Каррал, Мити Трукато Паче, Уго Бенелли, Сесто Брускантини, Паоло МонтарсолоОливеро Де Фабритиис, Маджо Музикале Фиорентиноның оркестрі мен хорыCD: DeccaGrand Opera сериясыКат: 433 030 21971Тереза Берганза, Маргерита Гуглиеми, Лаура Заннини, Луиджи Алва, Ренато Капекки, Паоло МонтарсолоКлаудио Аббадо, Шотландия операсының хоры – Лондон симфониялық оркестріCD: DGКат: 423 861 21976Лучия Валентини Террани, Маргерита Гуглиеми, Лаура Заннини, Луиджи Алва, Энцо Дара, Паоло МонтарсолоКлаудио Аббадо, Театро алла Скала ди Милано оркестрі мен хоры(Ковент-Гарденде, Лондон, қойылымның аудио жазбасы)CD: GalaКат: 100.5441977 Бьянка Мария Касони, Джованна ди Рокко, Тереза Роккино, Уго Бенелли, Сесто Брускантини, Альфредо МариоттиПьеро Беллуджи, Берлин мемлекеттік операсының хоры – Берлин радио симфониялық оркестріCD: AcantaКат: LC 48831980 Сюзанна Марсе, Джанна Роланди, Розмари Френи, Рокуэлл Блейк, Алан Титус, Джеймс БиллингсБрайан Салески, Нью-Йорк қалалық операсының оркестрі мен хорыDVD: Premiere OperaКат: 68251981 Фредерика фон Штаде, Маргерита Гуглиельми, Лаура Заннини, Франсиско Арайза, Клаудио Десдери, Паоло МонтарсолоКлаудио Аббадо, Театро алла Скала оркестрі мен хорыРежиссер: Жан Пьер ПоннельDVD: DGКат: 073 40961983 Кэтлин Кульманн, Марта Таддеи, Лаура Заннини, Лоуренс Дейл, Альберто Ринальди, Клаудио ДесдериДонато Ренцетти, Глиндборн фестивалі операсының оркестрі мен хоры – Лондон филармониялық оркестрі(Глидборнда, Англия, қойылымның бейне жазбасы)DVD: KulturКат: 1987 Агнес Бальтса, Кэрол Мэлоун, Фелисити Палмер, Франсиско Арайза, Симоне Алаимо, Руджеро РаймондиНевилл Марринер, Амброзиан операсының хоры – Сент-Мартин академиясыCD: DeccaКат: 470 580 21988 Энн Мюррей, Анджела Деннинг, Дафне Эвангелатос, Франсиско Арайза, Жино Куилико, Вальтер БерриРиккардо Чайлли, Вена мемлекеттік операсының оркестрі мен хоры – Вена филармониясы(Зальцбург фестиваліндегі қойылымның бейне жазбасы)DVD: ORF & RM ArtsКат: ID9238RADVD1993 Чечилия Бартоли, Фернанда Коста, Глория Бандителли, Уильям Маттеуцци, Алессандро Корбелли, Энцо ДараРиккардо Чайлли, Театро Комунале ди Болоньяның оркестрі мен хорыCD: Decca RecordsКат: 436 909 21995 Чечилия Бартоли, Лаура Кнуп, Джилл Гроув, Рауль Хименес, Алессандро Корбелли, Энцо ДараБруно Кампанелла, Хьюстон Гранд Операсының оркестрі мен хоры – Хьюстон симфониясы(Техас штаты, Хьюстон қаласындағы Уортам театр орталығынан тікелей қойылымның бейне жазбасы)DVD: DeccaКат: 071 444 91995 Дженнифер Лармор, Аделини Скарабелли, Лаура Польверелли, Рауль Хименес, Жино КуиликоАлессандро Корбелли Карло Рицци, Корольдік опера театрының оркестрі мен Ковент-Гарден операсының хорыCD: TeldecКат: LC 60191996 Дженнифер Лармор, Жаннетт Фишер, Клэр Ларшер, Рокуэлл Блейк, Алессандро Корбелли, Карлос Шауссон Маурицио Бенини, L'Opéra National de Paris оркестрі мен хоры(Париждегі Пале Гарньедегі қойылымның бейне жазбасы, сәуір)DVD: EncoreКат: DVD 32652004 Джойс ДиДонато, Патриция Чигна, Мартина Борст, Хосе Мануэль Запата, Паоло Бордогна, Бруно ПратикоАльберто Зедда, Südwestfunk оркестрі (Кайзерслаутерн) және Прага камералық хоры(Россини Уайлдбад фестиваліндегі қойылымның жазбасы, 13 қараша)CD: Naxos RecordsКат: 8.660191 922007 Джойс ДиДонато, Кристина Обрегон, Итсаро Менчака, Хуан Диего Флорес, Давид Менендес, Бруно Де Симоне Патрик Саммерс, Театро Лисеу (Барселона) оркестрі мен хоры(Барселона қаласындағы Театро Лисеудағы қойылымның (немесе қойылымдардың) бейне жазбасы, желтоқсан)DVD: DeccaКат: 074 3305 және 074 3333 (Blu ray)2009 Элина Гаранча, Рашель Дуркин, Патриция Рислі, Лоуренс Браунли, Симоне Альбергини, Алессандро КорбеллиМаурицио Бенини, Метрополитен операсының оркестрі мен хоры(Метте мамыр айындағы қойылымда жасалған аудио және бейне жазбалары)CD: Celestial AudioКат: CA 908;DVD: DGCat: 073 47772020 Серена Мальфи, Дамиана Мицци, Аннунциата Вестри, Хуан Франсиско Гателл, Вито Прианте, Алессандро КорбеллиАлехо Перес, Рим операсының оркестрі мен хоры, Эмма Данте, режиссерDVD: C Major Cat:752408