Кіріспе
Испан драматургі және романист Рамон Мария дель Валле Инклан и де ла Пенья (28 қазан 1866 жылы Испанияның Галисия аймағындағы Виланова-де-Аруса қаласында туған, 5 қаңтар 1936 жылы Сантьяго-де-Компостелада қайтыс болған) – испан драматургі, романист және 98-ші ұрпақтың өкілі. Оның туындылары 20 ғасырдың басында дәстүрлі испан театрын түбінен өзгерткен радикалды туындылар деп есептелді. Ол испан драматургиясының келешек буындарына үлкен әсер етті және Мадридтегі Ұлттық театр күніне арналған ескерткішпен құрметтелді.
Ramón María del Valle Inclán y de la Peña (born in Vilanova de Arousa, Galicia, Spain, on October 28, 1866, and died in Santiago de Compostela on January 5, 1936) was a Spanish dramatist, novelist, and member of the Spanish Generation of 98. His work was considered radical in its subversion of the traditional Spanish theatre in the early 20th century. He influenced later generations of Spanish dramatists and is honored on National Theatre Day with a statue in Madrid.
Өмірбаян
Рамон Мария дел Валле Инклан – Рамон Валле Инклан Бермудестің және Долорес де ла Пенья и Монтенегроның екінші ұлы. Бала кезінде ол Вилановада және А Побра-ду-Караминалда өмір сүрді, содан кейін орта мектепте оқу үшін Понтеведраға көшіп барды. 1888 жылы Сантьяго-де-Компостела университетінде заңгерлік мамандықты оқып, алғашқы «Бабел» атты әңгімесін «Café con gotas» журналында жариялады. Ол оқуын тастап, 1890 жылы Мадридке көшіп барды, онда ол El Globo, La Ilustración Ibérica немесе El Heraldo de Madrid сияқты түрлі мерзімді газеттерге жазды. 1892 жылы Мексикаға El Universal, El Correo Español және El Veracruza газеттеріне жазу үшін сапар шекті, келесі жылы Понтеведраға оралып, өзінің алғашқы кітабын жазды. 1895 жылы ол Мадридке қайта оралып, Білім және Көркемсурет министрлігінде қызмет етті. Мадридте ол Жозе Мария де Эса де Квейрос, Александр Дюма, Габриэль Д’Аннунцио, Жюль Барбей д’Ауревилли, Пол Алексис және Матильда Серао шығармаларын аударды. Экономикалық қиындықтарға қарамастан, ол Мадридтегі көптеген мәдени маңызды кофеханалардағы тертулияларда (әдеби жиналыстарда) есімін шығара бастады, мысалы, Кафе Гихон, және оның дэнди мінезі мен эксцентрикалық көрінісімен байқала бастады. Оның шаршаңқы мінезі әр түрлі жанжалдарға ұшырауға себеп болды. Себебі, ондай оқиғалардың бірі 1899 жылы Кафе де ла Монтаняда болған еді. Жазушы Мануэль Буэноның жазатайым соққысы оның бір манжеткасының қолына тиіп қалуына себеп болды. Оның жарасынан гангрена пайда болды, ал Валле Инкланның қолы кесілді. Сол 1899 жылы ол Рубен Дариомен танысып, екеуі жақсы достар болды. Сол кезде ол өзінің алғашқы театрлық пьесасы «Cenizas» (Күл) шығарды және өте өнімді әдеби кезеңді бастады. 1907 жылы актриса Жозефина Бланко Техеринаға үйленді. 1910 жылы ол алты ай бойы әртүрлі Латын Америка елдеріне (Аргентина, Чили, Парагвай, Уругвай және Боливия) сапар шекті. 1913 жылы Галисияға оралып, Камбадоста тұрып қалды. Екінші ұлының өлімінен кейін ол А-Побра-ду-Караминалға көшіп барды. 1916 жылы ол галисиан тілінде «Cantiga de vellas» (Кәрі әйелдердің әні) деген атаумен өлең жариялады, бұл оның галисиан әдебиетіндегі ең құнды үлесі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол одақтас әскерді қолдады, әр түрлі жағдайларда El Imparcial әскери тілшісі ретінде майданға барды. 1921 жылы республика президенті Альваро Обрегонның шақыруымен ол қайтадан Мексикаға барды. Ол жерде көптеген әдеби және мәдени іс-шараларға қатысып, Мексика революциясына бағынды. Испанияға қайтып келе жатқанда ол Гаванада екі апта, Нью-Йоркте екі апта болды. Сол жылы, 1921 жылы, ол Латын Америкасының Халықаралық зиялы қауымдастығының президенті болып тағайындалды. 1921 жылдың соңында Испанияға оралып, онда «Tirano Banderas» (Тиран Бандерас) шығармасын жаза бастады. 1922 жылы Мексика революциясының рухынан әлі де қызып, Мадридке оралды. 1924 жылдан бастап Мигель Примо де Ривераның диктатурасына қарсылық білдірді. Екінші испан республикасы басталғанда, ол Алехандро Леррудың Радикалдық партиясымен сайлауға қатысып, бірақ ол орынға ие бола алмады. 1932 жылы ол әйелімен ажырасып, Аранхуэс мұражайының директоры және Мадридтегі Атинео президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ, Екінші испан республикасы үкіметі оны Ұлттық көркемдік мұраның кураторы етіп тағайындады, бірақ оның басшылығымен сарайлар мен мұражайлардың нашар жағдайынан министрлікпен болған жанжалдар оның отставкаға кетуіне мәжбүр етті. 1933 жылы Италияның Рим қаласында Испания көркемсурет академиясының директоры болды. 1936 жылы 5 қаңтарда Испанияның Галисия штатындағы Сантьяго-де-Компостела қаласында қайтыс болды.
Шығармалары
Оның алғашқы жазбалары француз символизмі мен модернизміне сай келді; алайда, оның кейінгі дамуы туындыларын радикалды формальды тәжірибелерге жеткізді. Ол әдеби реализмді жек көріп, оның ең көрнекті испан өкілі Бенито Перес Галдосты ашық назарға алмады. Осы себепті оның саяси көзқарастары дәстүрлі абсолютизмнен (Испанияда Карлизм деп белгілі) анархизмге қарай өзгерді. Бұл да оған қиындықтар туғызды. Өмірі бойы ол богемиялық идеалдарына сай өмір сүруге тырысты және эстетикалық нанымдарына адал болды. Дегенмен, ол сериалды жарияланымдар үшін құпия түрде танымал романдар жазуға мәжбүр болды. Валле Инкланның «Құдай сөздері» (Divinas palabras) және «Богемия шамдары» (Luces de Bohemia) сияқты туындылары буржуазиялық драматургтердің жекқорлық, уағыздау және сезімталдық деп санайтын нәрселерін сынап, үстем таптардың көзқарастарын сатиралық тұрғыдан бейнелейді, сондай-ақ ер адамның ар-намысы, милитаризм, патриотизм және Корольге және Рим-католик шіркеуіне бағыну сияқты нақты ұғымдарды бағаналайды. Оның драмаларында Испанияның саяси тарихынан алынған кейіпкерлердің құрметсіз бейнелері бейнеленген, ал театрдың жайлылығын ұнатпай, оны қорлап, қарапайым, ұятсыз тіл мен жағымсыз суреттер қолданылды. Валле Инкланның пьесалары саяси жағынан да көтерілісшіл болды, сонымен қатар көптеген коммерциялық театрлардың мүмкіндіктерінен асып түсетін сахналық қойылымдар мен режиссура талап етілді, көбінесе күрделі арнайы эффектілер мен сахнаның жылдам, күрт өзгерістерін қамтыды. Осы себепті оның кейбір туындылары жабық драмалар деп есептеледі. Валье Инклан сонымен қатар «Тиран Бандерас» (Tirano Banderas) сияқты маңызды романдар жазды, ол латын американдық «диктатор» романына (мысалы, Аугусто Роа Бастостың «Мен, Жоғарғы») үлкен әсер етті, бірақ оны көптеген латын американдық авторлар құрметсіздікпен қабылдады. Мысалы, Руфино Бланко Фомбона осы романның «тамбуриннің Америкасы» («la América de pandereta») деп қысым көрсеткенін сынады, онда бір күні джунглиде, келесі күні Анд тауларында болуға болады. Кейбір сыншылар оны Джеймс Джойстың испан нұсқасы деп санайды, алайда аудармалардың жетіспеуіне байланысты оның туындылары ағылшын тілді әлемде кеңінен танымал емес, бірақ аудармалар жарияланған сайын оның беделі бірте-бірте артып келеді. Диего Мартинес Торрон осы еңбектің алғашқы түсіндірмелі басылымы El ruedo ibérico-ты зерттеді және жариялады, сондай-ақ осы еңбектің көптеген жарияланбаған қолжазбаларын жариялады.