Кіріспе

Испан жазушысы Рамон Гомес де ла Серна и Пуиг (3 шілде 1888 – 13 қаңтар 1963), Мадридте дүниеге келген, испан жазушысы, драматург және авангардтық қайраткер. Ол сюрреалистік кино режиссері Луис Бунюелге зор ықпал етті. Рамон Гомес де ла Серна ең алдымен "Грегерия" арқылы танымал болды, ол комедиядағы біржол қатар өлең түріне ұқсас. Грегерия жаңа және көбінесе қызықты перспективаны ұсынуға қабілетті. Серна барлық әдеби жанрларда 90-нан астам туынды жариялады. 1933 жылы ол Буэнос-Айрес қаласына шақырылды. Испания азаматтық соғысы мен одан кейінгі Испания мемлекеті кезеңінде өмірінің соңына дейін сонда тұрды.

Өмірбаян

Жоғарғы орта таптық отбасында дүниеге келген Гомес де ла Серна әкесінің заң және саясат саласындағы ұсынысын қабылдамай, тез арада богемиялық буржуазиялық суретшінің шеткерлеу өмір салтын қабылдады. 1908-1912 жылдар аралығында әкесі қаржылаған Prometeo журналында жазды. 1909 жылдың сәуір айында Гомес де ла Серна испан тіліне өзі аударған журналда футуризм манифестін жариялады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гомес Мадрид орталығында құрған әдеби тертулиясының негізін қалап, Испания авангарды жазуының бас серкесі болды. Бұл Роджер Шаттук "банкет жылдары" деп атаған Испанияның ең танымал үлесі еді. Бірақ өзін-өзі жарнамалаған авангардтық қимыл-қозғалыстардың артында Гомес ғана емес, экстравагантты қоғамдық бейне жасады, сонымен қатар Шаттук анықтаған "білімділіктің теріске шығарылуына" балама ретінде, әлемді қарастырудың ерекше жаңаша тәсілін қабылдау үшін ойлаудың дәстүрлі жолдарынан саналы түрде бас тартты. Бұл жас ақындардың 1927 жылғы буынына әсер етті (Луис Сернуда түсіндіргендей). 1914-1918 жылдар аралығында жарық көрген алты керемет кітабы – El Rastro (Балбазар), El Doctor Inverosímil (Сыбайлас дәрігер), Greguerías (Грегериялар), Senos (Кеуделер), Pombo (Помбо) және El circo (Цирк) – оның негізгі ерекшеліктерін көрсетеді: қысқа прозалық өлеңдердің жаңа фрагментарлық жанрын іздеу (оларға greguerías деген шартты атау берді), күнделікті қарапайым заттарды дәріптеу, эротизмге баса назар аудару, өзін-өзі көрсету және өнерге толыққанды берілу, ойыншылдық юмор, ойлы діни мистицизм және, ең бастысы, бейнеге табыну, әсіресе тапқыр, таңғажайып бейнелер. Бұл оның барлық шығармаларында, әсіресе оның көптеген, өте ерекше және мәтіндік тұрғыдан ләззат беретін романдарының ішінде көптеп кездеседі, мысалы, алғашқы шынайы романы La viuda blanca y negra (Қара және ақ жесір), 1921 жылы жазылған, ерте феминист жазушы Кармен де Бургоспен қарым-қатынасынан шабыттанды. Шын мәнінде, greguerías алғаш рет Валерий Ларбоның назарын аударды, ол 1920 жылдары оны француз тіліне аударды. Испанияда оның шығармалары көбінесе дау тудырып, кейде жаушылық тудырса да, оның ең көрнекті қорғаушыларының бірі Хосе Ортега и Гассет болды. Кейіннен негізгі ағымдағы испанистикадағы ресми пікір Гоместің еңбегін жоғары бағаланған деп есептеді. Гоместің Республика кезіндегі белсенділіксіздігі, содан кейін азамат соғысы басталғанда Буэнос-Айрестегі жас еврей әйелінің пәтеріне өзінен-өзі шұғыл түрде көшкеннен кейін Франконы қолдау туралы мәлімдемесі остракизмге және назардан тыс қалуға әкелді. ХХ ғасырдағы испан тіліндегі ең түпнұсқалық шығармаларын жазғанына қарамастан – экзистенциалдық сюрреалистік романы El hombre perdido (Жоғалған адам) (1947) және оның автобиографиясы Automoribundia (Автоморибунд) [1948] – оның жер аударылудағы өмірі өкінішті оқшаулану мен кедейліктің күшеюімен өтті, оларға оның артында қалдырғандығы туралы білімі көмектеспеді (және 1947 жылы испан мемлекетіне сыйға тартқан) Гутьер Сольрезананың "Помбо Тертулия" картинасы (қазір Мадридтің Реина София мұражайында) және Диего Ривераның 1915 жылы салған оның кубистік портреті (азамат соғысы кезінде жоғалды, бірақ қайта табылды деген хабар бар). 1963 жылдың 13 қаңтарында Гомес табиғи себептерден қайтыс болды. Бір досының хатына жазғанда, ол өлімінің жақындап қалғанын мойындап, оны қуана қарсы алғанын айтты. Гоместің беделі төмендесе де, екі көрнекті тұлға өздерінің құрметтерін білдірді: Октавио Паз 1967 жылы Papeles de Son Armadans-қа жазған хатында: "Мен үшін ол – ұлы испан жазушысы: Жазушы, немесе дұрыс айтқанда, Жазу. Мен Ларбоның құрметіне, оның фанатизміне ортақтасамын: мен оны оқып шығу үшін испан тілін үйренген болар еді", ал Пабло Неруда Рамонның "Obras selectas" (Таңдалған шығармалар) (1971) кітабына жазған алғы сөзінде "барлық елдердегі сюрреализмнің басты тұлғасы – Рамон болды" деп мәлімдеді. Оның шығармалары 20 томдық болып жарық көрді, оны Иоана Злотеску редакциялаған Círculo de Lectores/Galaxia Gutenberg (Барселона) басып шығарды.

Цитаталар

Алан Хойлдың осы мақаласының бұрынғы нұсқасы алғаш рет «Marginals and Megalomaniacs» атты Aura: A Journal of the Avant Garde журналының 3-ші нөмірінде (1995 жылғы жаз), 51–53 беттерде, Джерри Стаббс пен Эндрю Хассидің редакциясымен Манчестер университетінің Француз тілі кафедрасында жарияланған болатын.