Кіріспе
Кезек аралдарының әрқайсысының сот округінде бас судья Гернси және Джерси аралдарының сот округтерінде бас судья болып табылады, сонымен қатар заң шығарушы органның төрағасы қызметін атқарады және рәсімдік және атқарушы функцияларды жүзеге асырады. Аралдар 13 ғасырда екі юрисдикцияға бөлінгеннен бері әр сот округінің өз сот орындаушысы болған. Сот орындаушылары мен сот орындаушыларының орынбасарлары Әділет министрінің кеңесі бойынша Монарх тағайындайды (аралдардың үкіметтері немесе заң шығарушы органдары емес) және зейнет жасына дейін (Гернсиде – 65 жас, Джерсиде – 70 жас) қызмет ете алады.
The Bailiff is the chief justice in each of the Channel Island bailiwicks of Guernsey and Jersey, also serving as president of the legislature and having ceremonial and executive functions. Each bailiwick has possessed its own bailiff since the islands were divided into two jurisdictions in the 13th century. The bailiffs and deputy bailiffs are appointed by the Crown on the advice of the Secretary of State for Justice (not by the governments or legislatures of the islands) and may hold office until retirement age (65 in Guernsey, 70 in Jersey).
Атауы
1212 жылдан кейін Англия королі Канал аралдарындағы тәждің істерін басқару үшін күзетші тағайындады. Осы кезде, кейінгі ғасырларда қалыптасқандай, Warden/Governor және Bailiff арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ. 1218 жылы кеңсе иесі Филипп де Обинье өзінің лауазымын ballivus insularum деп атады, ballivus – бұл лордтың мүддесін қорғайтын адамды білдіретін латынша термин. Осы мағынада ballivus ағылшын тіліндегі ‘Warden’ сөзімен аударылуы мүмкін, және бұл лауазым қазіргі уақытта осылай аталады, ал 1259 жылдан кейін ресми түрде мойындалды. Күзетші әдетте аралда болмайтын, тек үш жыл сайынғы сот отырысына ғана келіп тұратын. Сондықтан, күзетшінің күнделікті міндеттерін арал тұрғындарынан құралған, ballivi деп аталған орынбасарлар тобы орындаған. Бір немесе бірнеше ballivi. 13 ғасырдың соңына қарай, қазіргі Bailiff лауазымы осы ballivus лауазымынан пайда болды. Гернсиде 6-баптың бұзылуы болды, онда Bailiff немесе Bailiff-тің орынбасары заң жобасы талқыланып жатқан кезде Гернси штатының төрағасы ретінде отырды, содан кейін осы заңға қатысты іс бойынша Гернси Корольдік сотының судьясы ретінде отырды. Сот, Bailiff-тің «субъективті түрде әділ емес» екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін атап өтіп, осы жағдайдың «жалғыз фактісі» Bailiff-тің бейтараптығына күмән тудыруға қабілетті екенін мәлімдеді. Bailiff аралдың азаматтық басшысы болып қалады, сондай-ақ сот жүйесінің басшысы және Тәуелсіздік Штатының төрағасы. Bailiff ex officio, Апелляциялық соттың судьясы және оның төрағасы. Bailiff Гернсиді аралда және одан тыс жерде қоғамдық басшы ретінде көрсетеді, саяси сипаттағы емес жағдайларда және Гернси халқының атынан аралға келген Корольдік отбасының мүшелерін және қонақтарды қарсы алады. Джерси Апелляциялық сотының мүшесі ретінде тағайындалуы мүмкін.
Джерсидің сот орындаушысы
Джерсидің сот орындаушысы (Jèrriais: Bailli d'Jèrri) – аралдың бас судьясы және Штаттар жиналысының төрағасы. Сот орындаушысы лауазымы 1259 жылғы Париж шартынан кейін құрылды, онда Англия королі Генрих III Нормандия герцогтығының барлық жеріне, бірақ Канал аралдарына деген құқығынан бас тартты. Аралдарды Англия Корольдігіне қосып алмастан, оның атынан аралды басқару үшін уәкіл (қазіргі вице-губернатор) және сот орындаушысы тағайындалды.
Тарихи дамуы
Джерси штаттарының бастауы – Король сотына заңнамалық мәселелер бойынша кеңес беру үшін приход өкілдерін (коннетабельдер мен пасторларды) шақыру. Осылайша Джерси штаттары ерекше бітімталдыққа ие болды. Ол 16 ғасырда құрылғанмен, отырыстардың алғашқы жеке хаттамалары 17 ғасырда ғана сақталған. Бастапқыда Король соты, сот орындаушысының төрағалығымен, аралдың заңын ғана емес, оны жазумен де айналысты. Тәж тағайындаған сот орындаушысы ықпалды тұлға болғандықтан, лауазым қамқорлыққа ие болды. 1660 жылдардан бастап, Джордж Картереттің кезінен бастап, сот орындаушысы лауазымы де Картерет отбасының саяси иелігіне айналды және бұл лауазым, іс жүзінде, мұрагерлік болып табылды, бірақ де Картерет сот орындаушыларының көпшілігі, мысалы, Гранвилл графы Англияда саяси мансапты ұдайы іздеді. Осы кезеңде, лауазымнан тыс сот орындаушылары, өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін сот орындаушысының орынбасарын тағайындады. 1750 жылы Шарль Лемприер сот орындаушысының лейтенанты болып тағайындалды және Лемприер отбасының мүшелерін сайлау және тағайындау арқылы билік базасын құруға кірісті. Әлсіз лейтенант-губернаторлардың қатарынан кейін Лемприерге автократиялық режим орнатуға мүмкіндік берді, бұл штаттарды Король сотына бағынышты етіп, таңдап алынған адвокаттар арқылы қарсыластардың құқықтық көмек алу мүмкіндігін жоққа шығарды. Астық тапшылығы халықтың наразылығын тудырып, Король сотын тонауға әкеп соқты. Сот орындаушысы мен присяжныйлар Элизабет қамалына сиынып, патшаға петиция жіберді. 1770 жылы голландиялық полковник Бентинк реформаны бақылау үшін губернатордың орынбасары болып тағайындалды. 1771 жылы Джерсиде ешқандай заң Джерси штаттарының бекітілуісіз қабылдана алмайды деп белгіленді. Осы уақыттан бастап сот орындаушысы Король сотының төрағасы ретінде емес, штаттардың төрағасы ретінде Джерсидегі басты билікке ие болды. Шарлоттар партиясы (Лемприердің консервативті жақтастары, штаттар Король сотының келісімінсіз заң қабылдай алмайды деп мәлімдеген) Маготтармен сайлауда қарсы тұрды, ал 1790 жылға қарай прогрессивті Маготтар Король сотында да, штаттарда да көпшілікке ие болды. 1826 жылы Томас Ле Бретонның тағайындалуымен ұзақ жылдар бойы лауазымнан тыс сот орындаушыларының дәуірі аяқталды. Жан Хаммондтың (1858–1880 жылдардағы сот орындаушысы) кезінде бұл лауазым саяси жағынан бейтарап, бірақ әкешелік билікке ие президенттік лауазым ретінде қалыптасты. 1857 жылы штаттарға депутаттардың енгізілуі заң шығару жиналысының демократиялық салмағын арттырды, бірақ сот орындаушысы әлі де сот төрешілігінің үкіметін басқарды. 1887 жылы жанындағы жерде штаттар үшін арнайы палата салынғанға дейін штаттар Король сотын пікірталас палатасы ретінде пайдалануды жалғастырды. 19 және 20 ғасырлардағы демократиялану процесі саяси ықпалдың орталығын штаттардың сайланған мүшелеріне ауыстырды. 1921 жылы губернаторлар, сот орындаушылары және присяжныйлар Ассамблеясының мүліктік және қаржылық өкілеттіктері Джерси штаттарына берілді, бұл ассамблеяны тек лицензиялық орын ретінде әрекет етуге қалдырды. Штаттардың енді салықтарды алу билігіне ие болғандықтан және 1928 жылғы табыс салығы заңының қабылдануымен заң шығарушылар бюджетті сот орындаушысынан тәуелсіз бақылай бастады. 1935 жылы тағайындалған Александр Кутанше 1936 жылғы сот орындаушысы туралы заң қабылданғанға дейін тағайындалған соңғы сот орындаушысы болды. Ол өмір бойы тағайындалған соңғы сот орындаушысы болды және ол Джерси штаттарымен кеңеспей, тек тәждің өкілеттігімен тағайындалған соңғы сот орындаушысы болды. 1940–1945 жылдардағы неміс оккупациясы кезінде орталықтандырылған басқару қажеттілігі сот орындаушысын сот төрешілігінің өмірін сақтауға тырысу кезінде басшылыққа алғанмен, 1948 жылғы конституциялық реформалар заң шығарушы және сот жүйесін анық ажыратты. Саяси басшылық енді сенаторларға, таза саяси жоғары тұрған сайланған өкілдер ретінде тиесілі болды. 1958 жылы сот орындаушысының орынбасары лауазымы сот орындаушысының жұмыс жүктемесін бөлу үшін енгізілді, орынбасар сот орындаушысы, әдетте, сот орындаушысының зейнетке шығуы немесе қайтысымен оны ауыстыратын болды. Король сотының комиссиясы (орындықта отырған судьялар) сот орындаушысының заң шығару процесіне қатысқан заңға негізделген іс бойынша отырысқа қатыспауын қамтамасыз етеді. Джерси штатының 2005 жылғы заңы штаттық палатада дауыс тең болған жағдайда сот орындаушысының шешуші дауысын жойды. 2005 жылғы заңмен сондай-ақ бас министр басшылығымен министрлік жүйе енгізілді, бұл сот орындаушысын атқарушы шешімдерді қабылдаудан одан әрі алшақтатты.
Ұсынылған реформалар
Сот орындаушысының лауазымы бас судья, заң шығарушы органның төрағасы және азаматтық функцияларды біріктіру мәселесі ұзақ жылдар бойы пікірталас тудырып келеді. 1947 жылғы Канал аралдарындағы жоспарланған реформалар жөніндегі Тайлық Кеңесі комитетінің баяндамасында «Бейлифтің қазіргі функцияларында өзгеріс жасамау керек» деп ұсынылған. Дегенмен, Клотье комитеті мен Карсвелл сараптамасы реформаларды қажет деп атады. Джерси штаты Карсвелл баяндамасының осы бөлігін қабылдаған жоқ. Көптеген белгілі арал тұрғындары ешқандай өзгерістің қажетті немесе ыңғайлы емес деп санайды.