Майкл Каллен: Жаңа Зеландия саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері (1945–2021)

Сер Майкл Джон Каллен (5 ақпан 1945 – 19 тамыз 2021) – Жаңа Зеландия саясаткері. Ол Жаңа Зеландияның 16-шы премьер-министрінің орынбасары, сондай-ақ қаржы министрі, жоғары білім министрі және бас прокурор қызметтерін атқарды. 1996 жылдан 2008 жылдың қараша айына дейін Еңбек партиясының жетекші орынбасары болды, содан кейін жалпы сайлаудағы жеңілістен кейін отставкаға кетті. 2009 жылдың сәуірінде парламенттен кетіп, 2009 жылдың 1 қарашасынан бастап Жаңа Зеландия поштасының төрағасының орынбасары, ал 2010 жылдың 1 қарашасынан бастап 2016 жылға дейін төраға болды. 2020 жылдың 6 наурызында ол Көлдер және Бай-Оф-Пленти аудандық денсаулық сақтау кеңестерінен кеткенін хабарлады. Осымен бірге ол 4-ші сатыдағы ұсақ жасушалы өкпелік қатерлі ісігіне шалдыққандығын және оның бауырына тарағанын мәлімдеді.

Ерте өмір және білім

Каллен 1945 жылдың 5 ақпанында Солтүстік Лондонның Энфилд қаласында Айви Мей Калленнің (туған тегі Тейлор) және Джон Джозеф Томас Калленнің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі көзілдірік қаңқаларын жасаған, ал анасы хатшы болған. Ол Батыс Грин және кейін Солтүстік Харрингей мектептерінде оқыды (екеуі де Харрингейде), соңғысы анасының әжесі мен атасының үйіне жақын орналасқан. 1953 жылы әкесінің анасы қайтыс болғаннан кейін отбасы шағын мұра алды және Лондонның басқа жеріне жақсырақ үйге көшуді ойлады, бірақ оның орнына Жаңа Зеландияға көшуді шешті. 1955 жылы отбасы Тоттенхэмнен Жаңа Зеландияға эмиграциялады, онда достары оған "Пом" деген лақап ат қойды, ал Каллен Крайстчерчтегі Крайстс колледжінде стипендия бойынша орта мектепті бітірді. Ол Кентербери университетінде тарихты оқып, 1965 жылы бакалавр, ал 1968 жылы магистр дәрежесін алды. Ұлт Достастығының стипендиясын алғаннан кейін ол Эдинбург университетінде әлеуметтік және экономикалық тарихтан докторлық диссертациясын қорғады. Ол отбасында университетте оқыған алғашқы адам болды. Оның студенттерінің бірі болашақ депутат Майкл Лоуз болды, оны ол "өте жақсы студент, бірақ тіпті сол кезде де бірдеңе дұрыс емес екенін сезіндіңіз" деді. Парламенттегі алғашқы жылдары ол бұрынғы қызмет салаларынан (әлеуметтік көмек және қаржы) әдейі сақтанды, сол салаларда "шешімге келуден" қашықтау үшін.

Төртінші лейбористік үкімет

1984 жылы Лейбористер партиясы үкіметке келгенде, Каллен аға қамшы болып тағайындалды. Экономика саласындағы білімі арқасында Каллен қаржы министрі Роджер Дугласқа қатысты туындаған дау-дамаylarға белсенді қатысты. Дуглас сауданы либералдауды, мемлекеттік мүлікті сатуды және салықты күрт төмендетуді қолдады. Бұл мақсаттар Лейбористер партиясының дәстүрлі саясатына қайшы келіп, партия мүшелері мен халықтың наразылығын тудырды. Премьер-министр Дэвид Ланге Дугластың үкімет саясатына тигізетін ықпалын шектеуге тырысқанда, Каллен Ланге тарапынан қолдау көрсетті. 1987 жылы Лейбористер партиясы қайта сайланғаннан кейін Каллен қаржы министрінің орынбасары (Лангенің радикалды Дугласқа қарсы саясатты теңдестіру әрекеті) және әлеуметтік қамтамасыз ету министрі болып тағайындалды. Тағы екі қаржы министрінің орынбасары (Дэвид Батчер және Питер Нилсон) болды, олар екеуі де Дугластың реформаларын қолдады, сондықтан Калленнің қаржы саясатын жұмсарту мүмкіндігі шектеулі болды. Олардың арасында Каллен ең тәжірибелісі болып есептелді және Дуглас парламенттік мәжілістерге қатыса алмаған кезде оның міндеттерін орындады. Ол Маори халқына қатысты әлеуметтік көмек көрсету жүйесін қайта ұйымдастыруды көздейтін «Puao te Ata tu» есебін жүзеге асырды және «Балалар, жастар және олардың отбасылары» заңын қабылдады. Каллен кабинетке жоғары деңгейге көтерілгеннен кейін көп ұзамай әкесі ауыр және ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды, некесі ажырасып, күйікбасы өлді, бұл оны отставкаға кету туралы ойлануға итермеледі: «Кабинеттен кетуді ойладым, бірақ мен Хелен [Кларк] мен Дэвид [Ланге] үшін орында болуым керек еді және біз әлеуметтік саясатты көптеген саясатты жүзеге асырып жатқан Роджерномдарға жоғалтпауымызға көз жеткіздік». Келесі жылы ол Дэвид Кейгиллдің орнына көлеңкелі қаржы министрі болып тағайындалды, Каллен жаңа құрылған Альянс партиясының өсуін тежеуге көмектесу үшін қаржылық тұрғыдан орташа болып саналды (бұл партия көбінесе Лейбористер партиясының наразыларынан құралған). 1993 жылғы сайлауда Лейбористер партиясы тартысты жеңіліске ұшырағаннан кейін Хелен Кларк партия төрағасы болып сайланды. Сонымен қатар, Каллен оның орынбасары болуға кандидат болды, бірақ Кейгилл одан 23 дауысқа қарсы 21 дауыспен жеңіліп қалды. Лейбористер партиясының сайлаудағы жағдайы жақсарғанға дейін Каллен Кларкты партия төрағасы лауазымынан ортақтасқан әрекетке де қатысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Көп ұзамай, 1996 жылы Кейгилл саясаттан кетуге шешім қабылдағанда, Каллен қарсылықсыз орынбасар лауазымын иеленді. Каллен өзінің екінші орындағы лауазымына қанағаттанғанын айтты, өзінің мінезіне сәйкес, ол «екінші орында тұратын адам» екенін мәлімдеді. Көптеген сарапшылар оның күші басшылық емес, басқаруда жатыр деп келіседі.

When Labour entered government in 1984, Cullen became Senior Whip. Due to his knowledge of economics, Cullen became increasingly involved in the disputes surrounding the Minister of Finance, Roger Douglas, who supported the liberalisation of trade and the sale of state assets plus deep tax cuts. These goals, which were against traditional Labour policies, angered both party members and the public. When the Prime Minister, David Lange, attempted to limit the influence Douglas had on the government's direction, Cullen became involved on Lange's side. After Labour's re election in 1987, Cullen was made Associate Minister of Finance (an attempt by Lange to provide an anti reform counterbalance to the radical Douglas) and Minister of Social Welfare. There were two other associate finance ministers (David Butcher and Peter Neilson) both of whom were on side with Douglas' reforms so Cullen's ability to temper financial policies were minimal. Of the three he was the more senior and deputised for Douglas when he was unable to attend parliamentary sessions. He implemented the Puao te Ata tu report which reorganised the administration of welfare provisions in relation to Māori and passed the Children, Young Persons, and Their Families Act. Soon after Cullen had been elevated to Cabinet, his father died following a long and painful illness, his marriage ended, and his dog died prompting him to ponder resigning; "I seriously considered quitting from Cabinet, but the least I could do was stay there for Helen [Clark] and David [Lange] and make sure we didn't lose social policy to the Rogernomes who were driving so much of the policy." The following year he replaced David Caygill as Shadow Minister of Finance, Cullen being seen as more fiscally moderate to help blunt the growth of the newly formed Alliance party (which was made up largely of Labour dissidents). After Labour's narrow defeat at the 1993 election, Helen Clark won the leadership of the party. At the same time Cullen ran to replace her as deputy leader, but was defeated by Caygill by the narrow margin of 23 votes to 21. Before Labour's position in the polls improved, Cullen was also involved in an attempt to oust Clark as party leader, which was not successful. Soon after, when Caygill decided to retire from politics in 1996, Cullen took the deputy leader's post unopposed as well. Cullen has claimed to be happy with his position as second, saying that in terms of personality, he is "a number two sort of person". Many commentators agree, believing that Cullen's strength lies more in administration than leadership.

Бесінші лейбористік үкімет

1999 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауына дейін Каллен және оның отбасы Нейпир қаласына көшіп келді. Бұл оны алдағы сайлауда Дунедин Оңтүстік сайлау округінде Еңбек партиясының үміткерлігінен бас тартуға мәжбүр етті, себебі Нейпирде отбасылық ошақ құру, сонымен қатар Дунединде сайлау жұмыстарын және Веллингтонда парламенттік мәселелермен айналысу қиын болар еді. 1999 жылы Еңбек партиясының депутаты Джефф Брейбрук зейнетке шығу ниетін білдіргеннен кейін, Каллен Брейбруктың Нейпир сайлау округі үшін бақ сынауға қызығушылық танытты. Бірақ Брейбрук шешімін кері қайтарғаннан кейін, Каллен 1999 жылғы сайлауға тек тізім бойынша кандидат ретінде қатысуға бел буды. Партия басшысының орынбасары ретінде Калленге Еңбек партиясы тізімінде екінші орын кепілденді. 1999 жылғы сайлауда Еңбек партиясының жеңісі Калленнің Парламентке тізім бойынша оңай өтуіне және Қаржы министрі болуына мүмкіндік берді. Қаржы министрі ретінде Каллен қатарынан тоғыз жыл бюджеттің оң баланста болуын қамтамасыз етті, бұл 1940 жылдардан бері кез келген қаржы министрінің үздіксіз рекордты көрсеткіші еді. 2008 жылы үкімет жеңіліске ұшырағаннан кейін, оның ізбасары Билл Инглиш Еңбек партиясының үкіметін мақтап, журналистерге Жаңа Зеландия Калленнің бюджеттерінің арқасында жаһандық қаржы дағдарысына қарсы "жаңбырлы күнге жинақталған қоры" болғандықтан, "жақсы жағдайда" бастағанын айтты. 2005 жылы Хелен Кларк Маргарет Уилсонның Парламент спикері болып сайлануынан кейін Калленді Бас прокурор лауазымына тағайындады. Оның тағайындалуына қатысты дау туды, себебі ол заңгер емес еді (бұрын бұл лауазымды тек бір ғана заңгер емес адам иеленген) және ол бұрын сот жүйесін, соның ішінде Бас судья Дам Сиан Элиасты сынаған болатын. Оның бұл лауазымдағы өкілеттігі 2005 жылғы жалпы сайлаудан кейін аяқталды. Алайда, 2006 жылдың наурыз айында Дэвид Паркердің отставкаға кетуімен, Каллен қайтадан бұл лауазымды иеленді. Ол Еңбек партиясының ең шебер парламенттік дебатшыларының бірі ретінде танымал, сонымен қатар кейде "тізімді" юморымен де көзге түсетін.

2006 жылғы бюджет

Каллен 2006 жылы жетінші бюджетін ұсынды. Калленнің басшылық қағидасы, оның айтуынша, "Көтеріліс кезінде жұмсаған ақымақ, құлдырау кезінде мүсіркеуге тиіс болады".

2008 жылғы бюджет

Жаңа Зеландия экономикасы 2007 жылдың желтоқсанында рецессияға түсті. Осы жағдайда 2008 жылдың мамыр айында Калленнің соңғы бюджеті ұсынылды. Ол алғашқы 9 500 долларлық табысқа салынатын табыс салығын 15%-дан 12,5%-ға және компания салығын 30%-дан 29%-ға төмендетті. Фил Гофф жаңа басшы болып сайланды, ал Аннет Кинг оның орынбасары болды. Гофф Калленді Парламенттегі көлеңкелік жетекші және Уайтанги шарты бойынша келіссөздер жөніндегі өкіл етіп тағайындады. 2009 жылы Парламенттен кеткеннен кейін, партия тізімі бойынша депутаттық орынға Дэмиен О'Коннор келді.

Саяси көзқарастар

Каллен социал-демократ ретінде танылды. 2004 жылы Каллен Жаңа Зеландия монархиясын қолдайтынын мәлімдеп, өзін «қазіргі таңда кабинеттегі белгілі бір монархист» деп сипаттады. Бірақ 2010 жылы ол бұл ұстанымынан бас тартып, королеваның билігі аяқталғаннан кейін Жаңа Зеландия республикаға қарай жылжуы керек деген пікірде болды. Каллен Жаңа Зеландияда азаматтық одақтарды заңдастырған 2004 жылғы Азаматтық одақ туралы заң жобасының үшінші оқылысы үшін дауыс берді. 2020 жылы ол Өмір соңы таңдау туралы заң жобасын қолдағанын жариялады. Қаржы министрі қызметін атқарган кезінде ол «саяси қатер» деп есептегендіктен, капиталға салық салуға қарсы болды. Бірақ Жасинда Ардерн тағайындаған Салық жұмыс тобының төрағасы ретінде 2019 жылы оны ұсынды. Каллен өз көзқарасын өзгертті және бұл салықты Жаңа Зеландиядағы теңсіздікті азайту үшін қажет деп санады.

Постсаясат

Парламенттен кеткеннен кейін Каллен бірқатар қоғамдық қызметтер атқарды, оның ішінде Конституциялық консультативтік кеңесте, Салық жұмыс тобында жұмыс істеді және Жаңа Зеландия почтасы мен Жер сілкінісі комиссиясы басқармаларына төрағалық етті. 2019 жылғы жергілікті сайлаулардан кейін ол Плэнти шығанағының аудандық денсаулық сақтау кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Сондай-ақ ол зейнетақымен қамсыздандыру бизнесі Lifetime Income басқармасына қосылды. 2020 жылдың наурызында Каллен өзіне IV сатыдағы ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігі диагнозы қойылғанын хабарлағаннан кейін көптеген қоғамдық қызметтерінен қанағаттанды. Оның "Еңбекті үнемдеу" атты естеліктері 2021 жылдың маусым айында жарық көрді. 2021 жылдың 19 тамызында 76 жасында Вакатане қаласында қайтыс болды.

Құрметтер мен марапаттар

1990 жылы Калленге Жаңа Зеландияның 1990 жылды еске алу медалі табысталды. 2009 жылдың 16 желтоқсанында Каллен Отаго университетінен "Отагодағы ғылыми қызметі мен құрметті және өте ықпалды саясаткер ретіндегі еңбегі" үшін құрметті заң докторы дәрежесін алды. 2012 жылғы Королеваның туған күні мен Алмаз мерейтойында Каллен Жаңа Зеландияның Еңбегі үшін орденінің серігі атағымен марапатталды.