Кіріспе
1328 жылы Шотландияның Тәуелсіздігі үшін бірінші соғысын аяқтаған бейбіт келісім – Единбург-Нортгемптон келісімі 1328 жылы Англия және Шотландия патшалықтары арасында жасалған бейбіт келісім болды. Ол 1296 жылы Шотландияға ағылшын басқыншылығымен басталган Шотландияның Тәуелсіздігі үшін бірінші соғысына нүкте қойды. Келісімге Шотландия королі Роберт Брюс 1328 жылдың 17 наурызында Эдинбургте қол қойды, ал Англия Парламенті 1 мамырда Нортгемптонда оны ратификациялады. Келісім шарттарында 20 000 фунт стерлингке ағылшын тәжі Шотландия Корольдігін толық тәуелсіз мемлекет деп мойындау көзделген. Роберт Брюс және оның мұрагерлері Шотландияның заңды билеушілері ретінде танылды; Шотландия мен Англия арасындағы шекара Александр III (1249–1286) тұсындағыдай белгіленді. Француз тілінде жазылған құжаттың екі данасының бірі Эдинбургтегі Шотландия Ұлттық мұрағатында сақтаулы. Дегенмен, бұл құжат Эдуард III және Роберт I-дің бірқатар келісімдері, нотариалдық құжаттары мен патенттерінде қамтылған толық бейбіт келісім емес. Олардың ешқайсысы сақталмағандықтан, бейбіт келісімнің барлық мәліметтері белгілі емес.
The Treaty of Edinburgh–Northampton was a peace treaty signed in 1328 between the Kingdoms of England and Scotland. It brought an end to the First War of Scottish Independence, which had begun with the English invasion of Scotland in 1296. The treaty was signed in Edinburgh by Robert the Bruce, King of Scots, on 17 March 1328, and was ratified by the Parliament of England meeting in Northampton on 1 May. The terms of the treaty stipulated that in exchange for £20,000 sterling, the English Crown would recognise:
The Kingdom of Scotland as fully independent;
Robert the Bruce, and his heirs and successors, as the rightful rulers of Scotland;
The border between Scotland and England as that recognised under the reign of Alexander III (1249–1286). One of two copies of the document, which was written in French, is held by the National Archives of Scotland in Edinburgh. However, the document does not constitute the entire peace treaty, which was contained in a number of indentures, notarial instruments and letters patent issued by Edward III and Robert I. Since none of them survives, not all details of the peace treaty are known.
Соғыс
Шотландияның тәуелсіздік соғыстарының себебі, түп қабатында, 1286 жылы Александр III-нің қайтысынан кейін шотланд тәжінің мұрагерлігіне байланысты туған беймәлімдік болды. Англияның Эдуард I-і бастапқыда 1292 жылы Шотландия королі болып тағайындалған Джон Баллиолдың талабын қолдады, бірақ соңында Шотландияға өз билігін орнатуға тырысты. Баллиол қуылғаннан және жер аударылғаннан кейін Роберт Брюс ағылшын лагерінен айырылып, Эдуардқа қарсы тұрып, тәжге өзінің қарсы талабын қойды. Роберт өзінің басты қарсыласы және туысын өлтіргеннен кейін өзін король деп жариялады және 1306 жылы тәж киді. 1314 жылы Баннокберн шайқасында Эдуард II басқарған ағылшындарды қатты жеңді. 1321 және 1324 жылдар аралығында бейбіт келіссөздер өтті. Ағылшындар Роберт Брюсті Шотландия королі ретінде мойындаудан бас тартқандықтан, үлкен прогресс болмады, бірақ 1323 жылы он үш жылға созылатын бітімге келісім жасалды. Эдуард II бұл бітімді сақтағанын мәлімдеді, бірақ ол ағылшын каперлеріне Шотландиямен сауда жасаған фламанд кемелеріне шабуыл жасауға рұқсат берді. Мысалы, каперлер құны 2000 фунт стерлинг болатын фламандтық «Пеларьом» кемесін басып алып, бортындағы барлық шотландтарды қырды. Роберт Брюс әділдік талап етті, бірақ нәтиже болмады, сондықтан ол Шотландия мен Франция арасындағы Ескі Одақты жаңартты, ол 1326 жылғы 26 сәуірде Франциядағы Корбейльде бекітілген Корбейль шартымен аяқталды. 1327 жылы шотландтар Солтүстік Англияға шапқындап, Дарем графтығындағы Уэрдейлдегі Стэнхоп паркі шайқасында ағылшындарды жеңді. Осыған дейін Брюс Ирландиядағы Ольстерге шапқан болатын.
Келіссөздер
Верадэйл жорығының сәтсіз аяқталуынан кейін, жесір королева Изабелла және Англияның кәмелетке толмаған Едуард III атынан Англияны басқаратын Март графы Мортимер бейбітшілікті жалғыз қалған мүмкіндік ретінде қарастыра бастады. 1327 жылдың қазан айында олар келіссөздер ашу үшін Шотландияға елшілер жіберді. 1328 жылдың 1 наурызында Йорк қаласында өткен парламентте Эдуард III келісімнің негізгі қағидаларын баяндайтын патенттік хаттарға қол қойды. 17 наурызда келіссөздер аяқталды және Эдинбургтегі Холируд аббаттығының Корольдік палатасында ресми шартқа қол қойылды. Шарт 3 мамырда Нортгемптон қаласындағы ағылшын парламентімен бекітілді.
Шарттары
Изабел мен Мортимер келісімшартта, олар кәмелетке толмаған король Эдуард III атынан Шотландияға қатысты барлық құқықтан бас тартатындарын келісті. Эдуард III-нің алты жасар әпкесі Джоанна Роберт Брюстің төрт жасар ұлы Дэвидке үйлендірілді, ал неке сол жылдың 17 шілдесінде өтті. 1328 жылғы 1 наурыздағы Эдуард III-нің келісімге дейінгі бас тартуында Эдуард, шотландтық Александр III билік еткен кездегідей, ағылшын-шотланд шекарасы сақталатынын және Шотландия, осылай анықталған, "біздің қадірлі одақтасымыз бен досымыз, ұлы ханзада, лорд Роберт, Құдайдың рақымымен Шотландияның дана патшасы және оның мұрагерлеріне тиесілі екенін, Англия патшалығынан толығымен бөлек, тұтас, еркін және мәңгілікке дейін, ешқандай бағыныштылық, қызмет, талап немесе алғы талапсыз" деп жазды. Қарсылығында, шотландтар Англияға 20 000 фунт стерлинг төлейді, ал Дэвид пен Джоанның некесі орын алмаса, тағы 100 000 фунт төлеуі мүмкін еді. Келісім келіссөздерінің бір бөлігі ретінде Эдуард III Тағдыр тасын Шотландияға қайтаруға келісті. Бұл келісімшартта көрсетілмеген, бірақ бір уақытта жасалған келісімнің бөлігі болды. Эдуард III 4 айдан кейін, 1 шілдеде Вестминстер аббатына патшалық жарлық шығарды, ол осы келісімді мойындады және Тасты анасына жеткізуге бұйырды, бірақ ол жеткізілмеді. Алайда, тарихшы Колм МакНами бұл туралы күмән келтіріп, "Скоун тасын Шотландияға қайтару керек болған, бірақ бұл туралы келісімге келгенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ" деп жазды. Соңында, 668 жыл өткен соң, ол 1996 жылдың 30 қарашасында Эдинбург қаласына жетіп, Шотландияға қайтарылды, сондай-ақ тас Ұлыбритания монархтарының болашақ тағына отыру рәсімі үшін Англияға тасымалданатыны туралы келісімге қол жеткізілді. 2022 жылдың қыркүйегінде BBC бұл Карл III-нің таққа отыруы үшін жасалатынын растады.
Әсерлер
Келісім тек бес жыл ғана сақталды. Көптеген ағылшын дворяндары үшін ол ұнамады, олар оны қорлаушылық деп қарады – оны "Намысты бейбітшілік" деп атады. Сондықтан, 1333 жылы Эдуард III жеке билігін бастағаннан кейін оны жойды, және Шотландияның екінші тәуелсіздік соғысы 1357 жылға дейін, тұрақты бейбітшілік орнағанша жалғасты.
Бастапқы нұсқасы
Бастапқы келісім француз тілінде жазылған, екі данасы – жоғарғы және төменгі – бір параққа (хирограф немесе индентура) түсірілген. Ағылшын және шотланд елшілері екі дананың бірдей екенін растағаннан кейін, олар толқынды сызықпен ортасынан екіге бөлінді, егер күмәнді туса, екі дананы бір-бірімен салыстыруға болатын болды. Патшалар келісімге қол қоймаған, бірақ құжаттың төменгі жағына ілінген таспаларға мөрлерін қойып, келісімдерін білдірді. (Бұл балауыз мөрлер уақытқа дейін жетпеді және таспалардан жоғалып кетті.) Екі түпнұсқаның төменгі данасы Эдинбургтегі Шотландия Ұлттық мұражайында сақтаулы. Дегенмен, бұл құжаттың ғана Эдуард III және Роберт I шығарған бірқатар келісімшарттар, нотариалдық құжаттар мен патенттерде жазылған толық бейбіт келісім еместігін естен шығармау керек. Бұл құжаттардың барлығы сақталмағандықтан, бейбіт келісімнің барлық толық мәліметтері белгілі емес.