Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістандық ғалым және статистик (1893–1972)
Indian scientist and statistician (1893–1972)
Ерте өмір
Махаланобис 1893 жылғы 29 маусымда Калькуттада, Бенгал президенттігінде (қазіргі Батыс Бенгал) дүниеге келген. Махаланобис Бенгал президентінің (қазіргі Бангладеш) Дака қаласындағы Бикрампур аймағындағы жер иелері бар беделді бенгал брахман отбасына жататын. Оның атасы Гуручарран (1833–1916) 1854 жылы Калькуттаға көшіп келіп, 1860 жылы химия дүкенін ашып, бизнес құрды. Гуручарранға Нобель сыйлығының лауреаты, ақын Рабиндранат Тагордың әкесі Дебендранат Тагор (1817–1905) әсер етті. Гуручарран Брахмо Самадж сияқты әлеуметтік қозғалыстарға белсенді қатысып, оның қазынашысы және президенті болды. Оның 210 Корнуоллис көшесіндегі үйі Брахмо Самадждың орталығына айналды. Гуручарран жесір әйелге үйленді, бұл сол кездегі әлеуметтік дәстүрге қарсы қадам болды. Гуручарранның кіші ұлы Прабодх Чандра (1869–1942) П. С. Махаланобистің әкесі болды. 210 Корнуоллис көшесіндегі үйде туған Махаланобис зиялылар мен реформаторлармен қоршалған, әлеуметтік жағынан белсенді отбасында өсті. Махаланобис 1912 жылы физика мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін қорғады. 1913 жылы Лондон университетіне оқуға Англияға кетті. Пойызды қалып қойғаннан кейін, ол Кембридждегі Кингс колледжінде досымен бірге болды. Ол Кингс колледжінің капелласынан әсер алды, ал досының досы М. А. Кандет оған онда оқуға түсуге тырысуды ұсынды, ол да солай істеді. Ол Кингсте оқуда жақсы нәтижелер көрсетті, сонымен қатар кросс-кантри жүгіру мен өзенде қайықпен жүруге қызығушылық танытты. Ол Кембриджде оқыған кезінде математикалық гений Шриниваса Раманужанмен араласты. Физикадан Трипосты бітіргеннен кейін Махаланобис Кавендиш зертханасында К. Т. Р. Уилсонмен бірге жұмыс істеді. Ол қысқа үзіліс жасап, Үндістанға қайтып келді, онда оны Президент колледжінің директорына таныстырды және физика сабақтарын оқуға шақырды. 1959 жылы институт ұлттық маңызы бар институт және университет мәртебесі берілді.
Mahalanobis was born on 29 June, 1893, in Calcutta, Bengal Presidency (now West Bengal). Mahalanobis belonged to a prominent Bengali Brahmin family of landed gentry in Bikrampur, Dhaka, Bengal Presidency (now in Bangladesh). His grandfather Gurucharan (1833–1916) moved to Calcutta in 1854 and built up a business, starting a chemist shop in 1860. Gurucharan was influenced by Debendranath Tagore (1817–1905), father of the Nobel Prize winning poet, Rabindranath Tagore. Gurucharan was actively involved in social movements such as the Brahmo Samaj, acting as its treasurer and president. His house on 210 Cornwallis Street was the centre of the Brahmo Samaj. Gurucharan married a widow, an action against social traditions at that time. Gurucharan's younger son, Prabodh Chandra (1869–1942), was the father of P. C. Mahalanobis. Born in the house at 210 Cornwallis Street, Mahalanobis grew up in a socially active family surrounded by intellectuals and reformers. Mahalanobis received a Bachelor of Science degree with honours in physics in 1912. He left for England in 1913 to join the University of London. After missing a train, he stayed with a friend at King's College, Cambridge. He was impressed by King's College Chapel and his host's friend M. A. Candeth suggested that he could try joining there, which he did. He did well in his studies at King's, but also took an interest in cross country walking and punting on the river. He interacted with the mathematical genius Srinivasa Ramanujan during the latter's time at Cambridge. After his Tripos in physics, Mahalanobis worked with C. T. R. Wilson at the Cavendish Laboratory. He took a short break and went to India, where he was introduced to the Principal of Presidency College and was invited to take classes in physics. In 1959, the institute was declared as an institute of national importance and a Deemed university.
Махаланобис қашықтығы
Махаланобис қашықтығы – көп өлшемді өлшемдерге негізделген таралымнан нүкте қаншалықты алшақтауын анықтау үшін ең көп қолданылатын метрикалардың бірі. Ол кластерлік талдау және жіктеу салаларында кеңінен қолданылады. Оны алғаш рет 1930 жылы Махаланобис нәсілдік ұқсастық туралы зерттеулері аясында ұсынды. 1920 жылы Үндістан ғылыми конгресінің Нагпур сессиясында сол кездегі Үндістан зоологиялық зерттеу басқармасының директоры Нельсон Аннандейлмен болған кездесуі, Аннандейлдің Калькуттадағы англо-үндістердің антропометриялық өлшемдерін талдауын сұрауына әкелді. Махаланобис «Биометрика» журналында жарияланған антропометриялық зерттеулерге ықпал етіп, еуропалық және үнділік некелердің қалыптасуына қандай факторлар әсер ететінін анықтауды көздеді. Ол үнді тарапының нақты касталардан шыққан-шықпағанын тексеруді мақсат етті. Аннандейл жинаған деректерді және Герберт Рисли жасаған касталық өлшемдерді пайдаланып, үлгінің еуропалықтардың, негізінен Бенгалия және Пенджабтан келген адамдармен араласуын, бірақ Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциялардан немесе Чхота Нагпурдан емес екенін анықтады. Сондай-ақ, араласу көбінесе төменгі касталарға қарағанда жоғары касталарда жиі болатынын тұжырымдады. Бұл талдау 1922 жылы жарияланған оның алғашқы ғылыми мақаласында сипатталған. Осы зерттеулер барысында ол көптүрлі қашықтық өлшемін қолданып, популяцияларды салыстыру және топтастыру тәсілін тапты. Бұл өлшем, «D2» деп белгіленеді және қазір Махаланобис қашықтығы деп аталады, өлшемдер масштабына тәуелсіз.
Mahalanobis distance is one of the most widely used metrics to find how much a point diverges from a distribution, based on measurements in multiple dimensions. It is widely used in the field of cluster analysis and classification. It was first proposed by Mahalanobis in 1930 in context of his study on racial likeness. From a chance meeting with Nelson Annandale, then the director of the Zoological Survey of India, at the 1920 Nagpur session of the Indian Science Congress led to Annandale asking him to analyse anthropometric measurements of Anglo Indians in Calcutta. Mahalanobis had been influenced by the anthropometric studies published in the journal Biometrika and he chose to ask the questions on what factors influence the formation of European and Indian marriages. He wanted to examine if the Indian side came from any specific castes. He used the data collected by Annandale and the caste specific measurements made by Herbert Risley to come up with the conclusion that the sample represented a mix of Europeans mainly with people from Bengal and Punjab but not with those from the Northwest Frontier Provinces or from Chhota Nagpur. He also concluded that the intermixture more frequently involved the higher castes than the lower ones. This analysis was described by his first scientific article in 1922. During the course of these studies he found a way of comparing and grouping populations using a multivariate distance measure. This measure, denoted "D2" and now eponymously named Mahalanobis distance, is independent of measurement scale.
Үлгілік зерттеу
Оның ең маңызды үлесі ірі көлемді үлгілік сараптамаларға байланысты. Ол пилоттық сараптамалар тұжырымын енгізіп, үлгілеу әдістерінің пайдалылығын қолдады. Алғашқы сараптамалар 1937-1944 жылдар аралығында басталды және тұтынушылардың шығындары, шай ішу дағдылары, қоғамдық пікір, егістік алқаптары және өсімдік аурулары сияқты тақырыптарды қамтыды. Харольд Хотеллинг: «Менің білуімше, АҚШ-та немесе басқа елдерде профессор Махаланобис сипаттағандай дәлдікке жететін кездейсоқ үлгілеудің ешқандай әдісі әзірленбеген» деп жазды, ал сэр Р. А. Фишер «ISI үлгілік сараптамалар әдісін бастапқыда дамытуда көшбасшылықты алды, бұл әкімшілік үшін қолжетімді ең тиімді фактілерді анықтау процесі» деп мәлімдеді.
His most important contributions are related to large scale sample surveys. He introduced the concept of pilot surveys and advocated the usefulness of sampling methods. Early surveys began between 1937 and 1944 and included topics such as consumer expenditure, tea drinking habits, public opinion, crop acreage and plant disease. Harold Hotelling wrote: "No technique of random sample has, so far as I can find, been developed in the United States or elsewhere, which can compare in accuracy with that described by Professor Mahalanobis" and Sir R. A. Fisher commented that "The ISI has taken the lead in the original development of the technique of sample surveys, the most potent fact finding process available to the administration".
Кейінгі өмірі
Өмірінің соңғы жылдары Махаланобис жоспарлау комиссиясының мүшесі болды және жаңа тәуелсіз Үндістанның бес жылдық жоспарларын, екінші жоспардан бастап дамытуға зор үлес қосты. Екінші бесжылдық жоспарында ол екі секторлық модель негізінде индустрияландыруға басымдық берді. 1950 жылдары Махаланобис Үндістанға алғашқы цифрлық компьютерлерді әкелу кампаниясында шешуші рөл атқарды. Махаланобис мәдени өмірге де үнемі қызығушылық танытты және Рабиндранат Тагордың хатшысы болды (оның туралы ол Австралияның шығыс қоғамы журналында жазған), әсіресе Тагордың шетелдік сапарлары кезінде, сондай-ақ біраз уақыт бойы оның Вишва-Бхарати университетінде жұмыс істеді. Ол ғылымға қосқан үлесі мен елге көрсеткен қызметі үшін Үндістан үкіметінен елдегі екінші жоғары награда – «Падма Вибхушан» орденін алды. Махаланобис 1972 жылғы 28 маусымда, жетпіс тоғызыншы туған күніне бір күн қалғанда дүниеден өтті. Осы жасында да ол белсенді түрде ғылыми зерттеулермен айналысып, Үндістан статистика институтының хатшысы және директоры, сондай-ақ Үндістан үкіметі кабинетінің құрметті статистикалық кеңесшісі міндеттерін атқарды.
In later life, Mahalanobis was a member of the planning commission contributed prominently to newly independent India's five year plans starting from the second. In the second five year plan he emphasized industrialization on the basis of a two sector model. In the 1950s, Mahalanobis played a critical role in the campaign to bring India its first digital computers. Mahalanobis also had an abiding interest in cultural pursuits and served as secretary to Rabindranath Tagore (about whom he would write in the Journal of the Oriental Society of Australia), particularly during the latter's foreign travels, and also worked at his Visva Bharati University, for some time. He received India's second highest civilian award, the Padma Vibhushan from the Government of India for his contribution to science and services to the country. Mahalanobis died on 28 June 1972, a day before his seventy ninth birthday. Even at this age, he was still active doing research work and discharging his duties as the secretary and director of the Indian Statistical Institute and as the honorary statistical advisor to the Cabinet of the Government of India.
Танымал мәдениетте
Махаланобис 2015 жылғы «Инфинити білген адам» фильмінде Шриниваса Раманужанның өмірі туралы көрсетілген. Оны Шазад Латиф сомдады. Махаланобистің 125 жылдығына орай 2018 жылдың 29 маусымында Google doodle арқылы құрметтеді.
Mahalanobis appears in the 2015 movie The Man Who Knew Infinity about the life of Srinivasa Ramanujan. He is portrayed by Shazad Latif. Mahalanobis was honoured with a Google doodle on his 125th birthday on 29 June 2018.