Иоанн Тзец, византийский поэт (1110-1180). Сохранил древнегреч. литературу, автор "Книги Историй" & комментариев к "Илиаде", "Одиссее". Византия, поэзия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Византиялық ақын және жазушы (шамамен 1110–1180 жж.)
Byzantine poet and writer (c.1110–1180)
Иоанн Цецес (Ἰωάννης Τζέτζης (Iōánnēs Tzétzēs); шамамен 1110, Константинополь – 1180, Константинополь) – 12 ғасырда Константинопольде өмір сүрген византиялық ақын және грамматик. Ол ежелгі грек әдебиеті мен ғылымының көптеген құнды мәліметтерін сақтап қалуға үлкен үлес қосты. Оның көптеген еңбектерінің ішінде ең маңыздысы – «Тарихтар кітабы», сондай-ақ «Мыңдар» (Чилиадес) деп белгілі. Бұл еңбек – басқа еш жерде кездеспейтін білімді қамтитын ұзақ поэма және Цецестің өзінің хаттарына түсініктеме қызметін аткарады. Оның тағы екі маңызды еңбегі – «Илиада» мен «Одиссея» бойынша «Аллегориялар», бұл Гомердің теологиясын түсіндіретін ұзақ дидактикалық өлеңдер.
John Tzetzes (Ἰωάννης Τζέτζης (Iōánnēs Tzétzēs); c. 1110, Constantinople – 1180, Constantinople) was a Byzantine poet and grammarian who lived at Constantinople in the 12th century. He is known for making significant contributions in preserving much valuable information from ancient Greek literature and scholarship. Of his numerous works, the most important one is the Book of Histories, also known as Chiliades ("Thousands"). The work is a long poem containing knowledge that is unavailable elsewhere and serves as commentary on Tzetzes' own letters. Two of his other important works are the Allegoriai on the Iliad and the Odyssey, which are long didactic poems containing interpretations of Homeric theology.
Өмірбаян
Тзетс өзін әкесінің тарапынан таза грек, ал анасының тарапынан жартылай ибериялық (грузин) деп сипаттады. Еңбектерінде Тзетс өзінің әжесінің Грузияның Багратид әулетінен шыққан Мария Алания ханшайымының туысы екенін айтады, ол онымен бірге Константинопольге келді және кейіннен себаст Константин Керулариостың екінші әйелі, мегас дронгарий және патриарх Михаил Керулариостың немересі болды. Бір кезде провинциялық әкімнің хатшысы болып жұмыс істеді, содан кейін ұстаздықпен және жазумен айналысып, күнкөрісін тапты. Бұл әдеби, тарихи, теологиялық және антиквариаттық жинақ 12-ші ғасырдың ортасындағы Константинопольдің рухани әлемінің маңызды суретін ұсынады, сонымен қатар 200-ден астам ежелгі авторлардың фрагменттерін сақтайды, олардың көптеген еңбектері жоғалып кеткен. Кейін автор проза мен өлеңдегі түсіндірмелермен қайта жаңартылған басылымды шығарды (ред. Т. Киесслинг, 1826; көздері туралы C. Хардер, De J. T. historiarum fontibus quaestiones selectae, diss., Kiel, 1886 қараңыз). Тзетс Гомердің «Илиадасын» Париждің тууынан басталып, ахейлердің үйлеріне оралуына дейін жалғастыратын шығармамен толықтырды. «Гомерлік аллегориялар», «саяси» өлеңмен жазылған және бастапқыда неміс императоршасы Иренге, содан кейін Константин Котерцеске арналған, – бұл екі дидактикалық өлең, біріншісі «Илиадаға», екіншісі «Одиссеяға» негізделген, онда Гомер және гомерлік теология баяндалады, содан кейін үш түрлі аллегория арқылы түсіндіріледі: эвхемеристік (πρακτική), анагогикалық (ψυχική) және физикалық (στοιχειακή). Бұл шығармалар 2015 және 2019 жылдары Адам Дж. Голдвин мен Димитра Коккини тарапынан ағылшын тіліне аударылды. «Антегомерикада» Тзетс Гомердің «Илиада» шығармасынан бұрынғы оқиғаларды еске түсіреді. Бұл еңбекке «Илиада» оқиғаларын қамтитын «Гомерика» және «Илиада мен Одиссея» арасындағы оқиғаларды баяндайтын «Постхомерика» кітабы ілесіп шығады. Қазіргі уақытта олардың барлығы ағылшын тілінде қолжетімді. Тзетс сонымен қатар бірқатар грек авторларына түсініктемелер жазды, олардың ең маңыздысы – эллиндік ақын Ликофронның жасырын Кассандра немесе Александрасын түсіндіру, көбінесе «Ликофрон туралы» деп аталады (K. O. Мюллер редакциялаған, 1811), оның жазылуында оның інісі Исаак қатысқан. Сондай-ақ, сәттілік пен білімділердің қайғылы тағдырын бейнелейтін иамбикалық өлеңдегі драмалық эскиз туралы, сондай-ақ император Мануил I Комненнің өлімі туралы иамбикалық өлең, әр жолдың басында алдыңғы жолдың соңғы сөзі қайталанады (екеуі де Пьетро Матранга, Anecdota Graeca 1850). Тзетстің басқа еңбектері үшін J. А. Фабрициус, Bibliotheca graeca (ред. Харльс), xi.228, және Карл Крумбахер, Geschichte der byz. Litt. (2-ші басылым, 1897); Г. Харттың монографиясы, «De Tzetzarum nomine, vitis, scriptis», Яхнның Jahrbucher für classische Philologie. Қосымша том XII (Лейпциг, 1881) қараңыз.
Tzetzes described himself as pure Greek on his father's side and part Iberian (Georgian) on his mother's side. In his works, Tzetzes states that his grandmother was a relative of the Georgian Bagratid princess Maria of Alania who came to Constantinople with her and later became the second wife of the sebastos Constantine Keroularios, megas droungarios and nephew of the patriarch Michael Keroularios. He worked as a secretary to a provincial governor for a time and later began to earn a living by teaching and writing. This collection of literary, historical, theological, and antiquarian miscellanies provides an important snapshot of the intellectual world of Constantinople in the mid 12th century, and also preserves fragments of more than 200 ancient authors, including many whose works have been lost. The author subsequently brought out a revised edition with marginal notes in prose and verse (ed. T. Kiessling, 1826; on the sources see C. Harder, De J. T. historiarum fontibus quaestiones selectae, diss., Kiel, 1886). Tzetzes supplemented Homer's Iliad by a work that begins with the birth of Paris and continues the tale to the Achaeans' return home. The Homeric Allegories, in "political" verse and dedicated initially to the German born empress Irene and then to Constantine Cotertzes, are two didactic poems, the first based on the Iliad and the second based on the Odyssey, in which Homer and the Homeric theology are set forth and then explained by means of three kinds of allegory: euhemeristic (πρακτική), anagogic (ψυχική) and physic (στοιχειακή). These works were translated into English in 2015 and 2019 by Adam J. Goldwyn and Dimitra Kokkini. In the Antehomerica, Tzetzes recalls the events taking place before Homer's Iliad. This work was followed by the Homerica, covering the events of the Iliad, and the Posthomerica, reporting the events taking place between the Iliad and the Odyssey. All three are currently available in English translations. Tzetzes also wrote commentaries on a number of Greek authors, the most important of which is that elucidating the obscure Cassandra or Alexandra of the Hellenistic poet Lycophron, usually called "On Lycophron" (edited by K. O. Müller, 1811), in the production of which his brother Isaac is generally associated with him. Mention may also be made of a dramatic sketch in iambic verse, in which the caprices of fortune and the wretched lot of the learned are described; and of an iambic poem on the death of the emperor Manuel I Komnenos, noticeable for introducing at the beginning of each line the last word of the line preceding it (both in Pietro Matranga, Anecdota Graeca 1850). For the other works of Tzetzes see J. A. Fabricius, Bibliotheca graeca (ed. Harles), xi.228, and Karl Krumbacher, Geschichte der byz. Litt. (2nd ed., 1897); monograph by G. Hart, "De Tzetzarum nomine, vitis, scriptis," in Jahn's Jahrbucher für classische Philologie. Supplementband xii (Leipzig, 1881).