Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Византиялық архиепископ Теофилакт (болжамша 1055 – 1107 жылдардан кейін) – Охрид архиепископы және Киелі кітапқа түсіндірме жазған византиялық дін қызметкері.
Byzantine archbishop
Theophylact (, ; around 1055after 1107) was a Byzantine Archbishop of Ohrid and commentator on the Bible.
Өмір
Теофилак 11 ғасырдың ортасында Евбеядағы Еврип қаласында (Халкис) дүниеге келді, ол кезде Византия империясының (қазіргі Грекия) құрамында болған. Константинопольде диякон болып қызмет етіп, ғалым ретінде жоғары беделге ие болды. Император Михаил VII-нің ұлы Константин Дукастың тәрбиешісі болды және оның үшін «Принцтердің тәрбиесі» атты еңбегін жазды. Шамамен 1078 жылы Болгария провинциясына көшіп, Ахрида (қазіргі Охрид) архиепискобы болды. Охрид – Византиялықтар алпыс жыл бұрын қайта басып алған Болгарияның астаналарының бірі еді. Византия империясының шетіндегі, жаулап алынған аймақтағы осы қиын қызметте ол келесі жиырма жыл бойы адалдықпен және ынтамен пасторлық міндеттерін орындады. Тәрбиесі мен көзқарасы бойынша византиялық болғанымен, ол Болгария шіркеуінің мүддесі мен автономиясын (яғни Константинополь патриархатынан тәуелсіздігін) қорғаған белсенді архипастыр болды. Архиепископтығын паулициандар мен богомилдердің (Шығыс православие шіркеуі еретик деп санайтын) ілімдерінен қорғау үшін талмай еңбек етті. Еңбектерін көрген болгар халқы оған құрмет пен сүйіспеншілікпен қарады. Хаттарында болгарлардың қарапайым мінез-құлқына наразылық білдіріп, қызметінен босатылуды сұрады, бірақ көрінері, нәтижеге қол жеткізбеді. «Охридтен жазған хаттары Болгарияның экономикалық, әлеуметтік және саяси тарихы, сондай-ақ Византияның просопографиясы үшін құнды дереккөз болып табылады. Олар Теофилақтың «варварлық» ортасына қатысты жиі айтатын шағымдарына толы, бірақ шындығында ол жергілікті мәдениеттің дамуына белсенді қатысып, Тибериополистің 15 шейітіне арналған мақтау және Охридтік Клименттің өмірбаянын жазды». Сондай-ақ (хаттарында) Византия империясы мен печенегтер, мадьярлар және нормандар арасындағы үздіксіз соғыстардың елдің көптеген азық-түлігін жойғанын және көптеген адамдардың қалалардан орманға қашуға мәжбүр болғанын баяндады. 11 ғасырда Охрид архиепискобы Теофилак печенегтер туралы былай деп жазды: «Олардың шабуылы молнияның соққысына ұқсайды, ал кері шегінуі бірден қиын да, жеңіл де болады: ол соғыс олжаларының ауырлығынан қиын, ал жылдамдықтан жеңіл. [ ] Өздеріне жер болмағандықтан, олар басқа елдерді тоналайды. Бейбіт өмір олар үшін бақытсыздық, ал соғысқа себеп болатын жағдай туғанда олар қуанады. [ ] Олардың саны санауға келмейді». Оның өлімі 1107 жылдан кейін болды. Қазіргі Сербия, Болгария, Грекия және Ресейдің Шығыс православие шіркеулері оны қасиетті деп санайды және оны желтоқсанның 31-інде Охридтің Теофилакты (Θεοφύλακτος Αχρίδος) ретінде еске алады.
Theophylact was born in the mid 11th century at Euripus (Chalcis) in Euboea, at the time part of the Byzantine Empire (now Greece). He became a deacon at Constantinople, attained a high reputation as a scholar, and became the tutor of Constantine Doukas, son of the Emperor Michael VII, for whom he wrote The Education of Princes. In about 1078 he moved to the Province of Bulgaria where he became the archbishop of Achrida (modern Ohrid). Ohrid was one of the capital cities of Bulgaria that had been re conquered by the Byzantines sixty years earlier. In this demanding position in a conquered territory on the outskirts of the Byzantine Empire, he conscientiously and energetically carried out his pastoral duties over the course of the next twenty years. Although a Byzantine by upbringing and outlook, he was a diligent archpastor of the Bulgarian Church, defending its interests and autonomy (i. e. its independence from the Patriarchate of Constantinople). He acted vigorously to protect his archbishopric from the teachings of the Paulicians and Bogomils (considered heretics by the Eastern Orthodox Church). He won the respect and love of the Bulgarian people who witnessed his labors on their behalf. In his Letters he complains much about the rude manners of the Bulgarians, and he sought to be relieved of his office, but apparently without success. "His letters from Ohrid are a valuable source for the economic, social, and political history of Bulgaria as well as Byzantine prosopography. They are filled with conventional complaints concerning Theophylact's 'barbarian' surroundings, whereas in fact he was deeply involved in local cultural development, producing an encomium of 15 martyrs of Tiberioupolis and a vita of Clement of Ohrid." He also wrote (in his Letters) accounts of how the constant wars between the Byzantine Empire and the Pechenegs, Magyars and Normans had destroyed most of the food of the land and caused many people to flee to the forests from the towns. In the 11th century, archbishop Theophylact of Ohrid wrote the following about Pechenegs: "Their advance is like a strike of a lightning, the retreat is both tough and light: It is tough because of the war trophies that they carry, and light since it is so fast. [ ] They rob other countries since they do not have their own. Peaceful life is a misfortune for them, they are happy when they have a pretext for war. [ ] Their number is countless." His death took place after 1107. The present day Eastern Orthodox Churches of Serbia, Bulgaria, Greece, and Russia consider him to be a saint, and commemorate him on December 31 as Theophylact of Ohrid (Θεοφύλακτος Αχρίδος, ).
Шығармалары
Оның Евангелиелер, Елшілердің істері, Пауылдың хаттары және Кіші пайғамбарларға жасаған түсініктемелері Гризостомның түсініктемелеріне негізделген. Оның басқа да қолда бар еңбектерінің ішінде 130 хат, түрлі уағыздар мен сөздер, Охридтік Клименттің «Толық» деп белгілі өмірбаяны және басқа да шағын шығармалар бар. Оның грек және латын тілдеріндегі жазбаларының толық жинағына алғы сөзді JFBM de Rossi жазған (4 том, Венеция). Бұл басылымды Жак Поль Минье «Patrologia Graeca» жинағының 123–126 томдарында (1869) қайта басып шығарды. Батыстың белгілі христиан теологы, қасиетті Тома Аквинский, Теофилақтың жазбаларынан үзінділерді өзінің «Catena Aurea» кітабына қосты, ол – төрт Евангелиеге шіркеу әулиелерінің жасаған түсініктемелерінің жинағы. 16 ғасырдың басында оның Киелі кітапқа жасаған түсініктемелері Дезидерий Эразмның «Novum Testamentum» және «Annotationes» еңбектеріне маңызды ықпал етті, бірақ Эразм оны жаңа өнімдерінің алғашқы басылымдарында қателікпен «Vulgarius» деп атады. Теофилақтың Евангелиелерге жасаған түсініктемелері 1542 жылы Римде түпнұсқа грек тілінде жарық көрді, ал 1520 жылдары католик (Порсена) және протестант (Эколампадиус) аудармашылары оны латын тіліне аударған. Теофилақтың түсініктемелерінің қазіргі заманғы аудармалары қазіргі грек, орыс, серб, болгар және румын тілдерінде қолжетімді, бұл оның экзегетикалық еңбегінің православие шіркеуінде және одан тыс жерлерде кең таралғанын көрсетеді. 20 ғасырдағы Охрид епископы Николай Велимирович Теофилақтың «Төрт Евангелие және Жаңа өсімдіктің басқа да кітаптарына жасаған түсініктемелері қасиетті Иоанн Златоусттан кейінгі ең ұлы еңбектер, және олар бүгінгі күнге дейін оқылып, зор пайда әкеледі» деп жазды.
His commentaries on the Gospels, Acts, the Pauline epistles and the Minor prophets are founded on those of Chrysostom. His other extant works include 130 letters and various homilies and orations, the Life of Clement of Ohrid known as Comprehensive, and other minor pieces. A careful edition of nearly all his writings, in Greek and Latin, with a preliminary dissertation, was published by JFBM de Rossi (4 vols. fol., Venice). The edition was reprinted by Jacques Paul Migne in the Patrologia Graeca vols. 123–6 (1869). St Thomas Aquinas, the celebrated western Christian theologian, included parts of Theophylact's writings in his Catena Aurea, which is a collection of commentary on the four Gospels by the Church Fathers. In the early 16th century, his Scripture commentaries had an important influence on the Novum Testamentum and Annotationes of Desiderius Erasmus, though Erasmus mistakenly referred to him as "Vulgarius" in early editions of his New Testament. Theophylact's commentaries on the Gospels were published in the original Greek in Rome in 1542, and had been published in Latin by both Catholic (Porsena) and Protestant (Oecolampadius) translators in the 1520s. Contemporary translations of Theophylact's commentaries are available in modern Greek, Russian, Serbian, Bulgarian, and Romanian, reflecting the wide influence of his exegetical work within the Orthodox Church, and beyond. A twentieth century Bishop of Ohrid, Nikolaj Velimirović, wrote that Theophylact's "commentaries on the Four Gospels and other books of the New Testament are the finest works of their sort after St. John Chrysostom, and are read to this day with great benefit."