Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пианинода қосымша соққысыз сымдарды пайдалану дыбысты байыту мақсатында жасалады. Аликотт сымдарын орнату – пианинода дыбысты жақсарту үшін қосымша, соққыға түспейтін сымдарды қолдану. Аликотт жүйелері пианиноның ең жоғары үш октавасының әрбір нотасында қосымша (төртінші) сымды пайдаланады. Бұл сым қалған үш сымнан сәл жоғары орналасқандықтан, оған балғамен соққы берілмейді. Қалыпты үш сымға балға тигенде, аликотт сымы резонансқа түседі. Аликотт сымдары аспаптың барлық тербеліс энергиясын кеңейтіп, ерекше күрделі және әдемі дыбыс тудырады.
Use of additional unstruck strings in a piano to enrich the tone
Aliquot stringing is the use of extra, un struck strings in a piano for the purpose of enriching the tone. Aliquot systems use an additional (hence fourth) string in each note of the top three piano octaves. This string is positioned slightly above the other three strings so that it is not struck by the hammer. Whenever the hammer strikes the three conventional strings, the aliquot string vibrates sympathetically. Aliquot stringing broadens the vibrational energy throughout the instrument, and creates an unusually complex and colorful tone.
Этимология
Аликота сөзі түпнұсқада латын тілінен шыққан, "кейбір, бірнеше" деген мағынаны білдіреді. Математикада аликвот – "нақты бөлік немесе бөлгіш" дегенді білдіреді, бұл аликвот талшығының ұзындығы, оныңмен үйлесімді тербелетін ұзын талшықтардың ұзындығын нақты бөліп көрсетеді.
The word aliquot ultimately comes from a Latin word meaning 'some, several'. In mathematics, aliquot means 'an exact part or divisor', reflecting the fact that the length of an aliquot string forms an exact division of the length of longer strings with which it vibrates sympathetically.
Тарих
Юлиус Блютнер 1873 жылы аликвоттық ілмек жүйесін ойлап тапты. Блютнердің аликвотты жүйесі жоғары үш пианино октавасының әр нотасында қосымша (яғни төртінші) ішекті пайдаланады. Бұл ішек басқа үш ішектен сәл жоғары орналасқандықтан, оған молоток соқпайды. Молоток үш негізгі ішекке соққанда, аликвотты ішек серпіліс арқылы тербеледі. Бұл ішек резонансы басқа да гармониялық түрде аликвотты ішектің биіктігімен байланысты ноталар ойнатылғанда да болады, бірақ тек байланысты ноталардың демпферлері көтерілген кезде ғана. Көптеген пианино шеберлері серпіліс арқылы пианиноның дыбысын байытады, бірақ дуплекс масштабтау деп аталатын басқа әдіс қолданады (пианино қараңыз). Қызығы, дуплекс масштабта қолданылатын ішектердің бөліктері кейде «аликвотты ішектер» деп аталады, ал дуплекс масштабта қолданылатын жанасу нүктелері аликвоттар деп аталады. Аликвотты ілмек және дуплекс масштаб, тіпті «аликвоттарды» қолданса да, бірдей емес. Шынайы аликвотты ішектер өздерінің негізгі биіктігінен бір октава жоғары реттелгендіктен, дыбыс тақтасына күшті серпіліс жібереді. Дуплекс масштабтау, әдетте, сөйлейтін ұзындығынан екі октава немесе одан да көп рет жоғары реттеледі, сондықтан бұлай болмайды. Аликвотты ішектер өте белсенді болғандықтан, оларға демпферлер қажет, әйтпесе олар бақылаусыз тербеліп, дыбысты бұрмалайды. Аликвотты ілмек аспаптың барлық тербеліс энергиясын кеңейтеді және ерекше күрделі және әдемі дыбыс жасайды. Бұл молотоктың үш ішегіне соққы беруінен және содан кейін энергияның бірден серпіліс ішегіне берілуінен туындайды. Танымал пианино сарапшысы Ларри Файн Блютнердің дыбысы «тазартылған» және «назды» екенін, әсіресе «үн деңгейі төмен болғанда» айтады. Алайда, Blüthner компаниясы аликвотты ілмектің әсері күшті ойнау кезінде де жақсы көрінеді деп мәлімдейді.
Julius Blüthner invented the aliquot stringing system in 1873. The Blüthner aliquot system uses an additional (hence fourth) string in each note of the top three piano octaves. This string is positioned slightly above the other three strings so that it is not struck by the hammer. Whenever the hammer strikes the three conventional strings, the aliquot string vibrates sympathetically. This string resonance also occurs when other notes are played that are harmonically related to the pitch of an aliquot string, though only when the related notes' dampers are raised. Many piano makers enrich the tone of the piano through sympathetic vibration, but use a different method known as duplex scaling (see piano). Confusingly, the portions of the strings used in duplex scaling are sometimes called "aliquot strings", and the contact points used in duplex scales are called aliquots. Aliquot stringing and the duplex scale, even if they use "aliquots", are not equivalent. Because they are tuned an octave above their constituent pitch, true aliquot strings transmit strong vibrations to the soundboard. Duplex scaling, which typically is tuned a double octave or more above the speaking length, does not. And because aliquot strings are so active, they require dampers or they would sustain uncontrollably and muddy the sound. Aliquot stringing broadens the vibrational energy throughout the instrument, and creates an unusually complex and colorful tone. This results from hammers striking their respective three strings, followed by an immediate transfer of energy into their sympathetic strings. The noted piano authority Larry Fine observes that the Blüthner tone is "refined" and "delicate", particularly "at a low level of volume". The Blüthner company, however, claims that the effect of aliquot stringing is equally apparent in loud playing.
Түндетілетін аликвоттар
Теодор Стейнвей және «Стейнвей және ұлдары» компаниясы 1872 жылы реттеуге болатын аликоттарды патенттеді. Пианиноның жоғарғы регистрінің көп бөлігінде, әрқашан оларды тиісті гармоникалармен резонансқа келтіретін орындарда – әдетте октавалар мен он екіншіліктерде екі еселенген – сөйлемейтін қысқа сымдар аликоттармен байланыстырылды. Бұл аспаптың жоғарғы регистрінің қуатын және сақталуын арттырды. Әр аликотты дұрыс орналастыру көп уақыт алғандықтан, Стейнвей жеке аликоттардан бас тартып, құйма металлдан жасалған үздіксіз тақталарды қолданды, олардың әрқайсысы дуплекс көпір нүктелерінің толық бөлігін құрады. Компания, дәл үлгіленген көпір және мұқият орналастырылған дуплекс тақтасы бар екенін сендіре отырып, аз қиындықпен бірдей нәтижеге қол жеткізілетініне сенді. 1854 жылы Бостонда құрылған «Мейсон және Хамлин» компаниясы жеке аликоттарды пайдалануды жалғастырды. Олар осы қысқа сымдарды аликоттармен реттеу, дуплекс тақтасымен қарағанда дәлдікке ие деп есептеді. Дуплекс тақтасының бекітілген нүктелерінде құю немесе көпір тіреуішінің орналасуындағы шағын өзгерістер дуплекс сымдарының ұзындығында ақауларға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ылғалдылықтың өзгеруі дуплекс шкалаларын сөйлейтін шкалаға қарағанда жылдам түрде дыбыс биіктігін өзгертуі мүмкін, сондықтан аликоттардың орналасуын түзету, дуплекс тақтасын қайта орналастырудан гөрі оңайырақ. Қазіргі заманғы фортепиано өндірушісі «Фазиоли» (Сациле, Италия) Стейнвейдің бастапқы идеяларын біріктіріп, құйма темірге бекітілген, жеке аликоттардың сырғанауына мүмкіндік беретін тот баспайтын болаттан жасалған жол жасады.
Theodore Steinway of Steinway & Sons patented tunable aliquots in 1872. Short lengths of non speaking wire were bridged by an aliquot throughout much of the upper range of the piano, always in locations that caused them to vibrate in conformity with their respective overtones—typically in doubled octaves and twelfths. This enhanced the power and sustain of the instrument's treble. Because it was time consuming to correctly position each aliquot, Steinway abandoned individual aliquots for continuous cast metal bars, each comprising an entire section of duplex bridge points. The company trusted that with an accurately templated bridge and carefully located duplex bar, the same result would be achieved with less fuss. Mason & Hamlin, established in Boston in 1854, continued to use individual aliquots. They felt that the tuning of these short lengths of string was more accurate with an aliquot than what could be attained with a duplex bar. With the fixed points of a duplex bar, small variations in casting or bridge pin positioning are liable to produce imperfections in the duplex string lengths. Furthermore, since variations in humidity can cause duplex scales to move in pitch more rapidly than the speaking scale, readjustments of aliquot positioning is more feasible than duplex bar re positioning. A modern piano manufacture, Fazioli (Sacile, Italy), has blended Steinway's original ideas by creating a stainless steel track, fixed to the cast iron plate, on which individual aliquots slide.
Басқа музыкалық аспаптар
Басқа да ішекті аспаптар жасаушылар кейде тембрді күшейту үшін шкала ұзындығының бөліктерін пайдаланады. Мұндай аспаптардың мысалдары – viola d'amore және ситар.
Makers of other string instruments sometimes use aliquot parts of the scale length to enhance the timbre. Examples of such instruments include the viola d'amore, and the sitar.