Кіріспе

Шотланд генералы (1648–1689)

Джон Грэм, Клэрхаус 7-ші, 1-ші Данди виконты (21 шілде 1648 – 27 шілде 1689) – шотланд сарбазы және ақсүйек, тори және епископальдық. Ол 17 ғасырдың соңындағы діни аласапыран мен көтеріліс кезінде және одан кейін Оңтүстік-Батыс Шотландияда тәртіп сақтауға жауапты болды, содан кейін 1689 жылғы Якобит көтерілісіне жетекшілік етті. Кейін Шотландия армиясының генералы болған Клэрхаус 1688 жылғы революциядан кейін Шотландия королі VII Джеймске адал қызмет етті. Ол Якобиттердің мүддесін қолдайтын жоғарғы тайпаларды біріктірді және шайқаста қаза болса да, оларды Килликранки шайқасында жеңіске жеткізді. Бұл алғашқы Якобит көтерілісі сәтсіз аяқталды, бірақ Клэрхаус «Бонни Данди» деген лақап атып, Якобит қаһарманы атанды.

Өмір

Грэхам отбасы король Роберт III-нің екінші қызы, Мэри арқылы тегін алып келген. Джон Грэм, сэр Уильям Грэм мен леди Мадлен Карнегидің үлкен ұлы, Данди қаласының жанындағы Клэрхаус иелігін алған отбасының кіші тармағынан шыққан. Оның туған жылы нақты белгісіз, бірақ көбінесе 1648 жыл деп саналады. Оның екі қарындасы болды және ол кіші інісі Дэвидпен бірге Сент-Эндрюс университетінде оқып, 1661 жылы бітірді. Джеймс Грэммен, 1-ші Монтроз маркизімен, "Ұлы Монтроз" деп белгілі болғанмен, Уильям Грэм 1644-1645 жылдардағы оның жорығына қатыспады. 1652 жылы қайтыс болғаннан кейін Джон мен Дэвидтің қамқорлығына олардың аталары мен туыстары қарады. 1660 жылы олар "әкелерінің құқығы" арқасында Данди қаласының азаматтары тізіміне енді, ал Джон Грэм 1669 жылдың жазында ересек болғанда Клэрхаус иелігін мұраға алды.

1672 - 1678 жылдардағы франко-голланд соғысы кезінде қызмет

Үш патшалық соғыстарының нәтижесінде Шотландия мен Англияда көптеген адамдар тұрақты әскерлерді жеке бостандыққа және қоғамның өзіне қауіп ретінде қарастырды. Елде мүмкіндіктердің жоқтығы Клэрхауз сияқты әскери мансапқа ұмтылғандарды француздық Ирланд бригадасы немесе голландтық Шотланд бригадасы сияқты шетелдік қызметтегі бөлімшелерге қосылуға мәжбүр етті. Адамдардың адалдығы көбінесе дінге немесе жеке қарым-қатынастарға негізделді, ал офицерлер жиі әскерлер арасында ауысып тұратын. Мысалы, сол заманғы ең ұлы француз генералы саналған Маршал Турен (1611–1675) 1625–1630 жылдары голланд әскерінде қызмет еткен протестант болды, кейіннен сенімін өзгертті. 1672 жылы Франко-голланд соғысы басталғанда Англия Людовик XIV-нің Карл II-ге жасаған құпия төлемдерінің нәтижесінде Франциямен одақтасты. Клэрхаус 1673–1674 жылдары француздармен бірге қызмет еткен Монмут герцогының қолбасшылығындағы ағылшын-шотланд бригадасының бөлігі болған сэр Уильям Локхарттың шотланд полкінің капитаны болып тағайындалды. Католик Францияны протестанттық Нидерланд Республикасына қарсы қолдау Шотландияда, оның мәдени және экономикалық байланыстары тығыз болғандықтан, танылмады, ал Англия 1674 жылғы Вестминстер шартынан кейін соғыстан шықты. Көптеген шотланд бригадасының мүшелері, соның ішінде Клэрхаус та голландтықтарға қосылды. Клэрхаус 1674 жылы Сенеф шайқасында соғысты, онда ол жас Вильгельм Ораньеге көмектескен деген қаңқу айтылады, бірақ бұл күмәнді көрінеді. Тұрақты армия болмағандықтан, Шотланд бригадасы Карл II және Джеймс II үшін әскери мамандардың маңызды көзі болды, олар офицерлерді тағайындауды формалды түрде бақылады. Бірақ шындығында бұл келіссөздерді қажет етті, және бригада офицерлерінің көптегені саяси және діни қуғын-сүргіншілер болды, әсіресе 1679–81 жылдардағы Мұрагерлік дағдарысынан кейін. 1680 жылы Карл католик Дамбартон графының бригада командирі етіп тағайындалуын қалаған, бірақ Вильгельм бас тартты. Джеймс, әсіресе, Томас Бухан және Александр Кэннон сияқты әлеуетті жақтастардың мансабын қадағалады, олар да Шотланд бригадасының офицерлері болды және Килликранкиде Клэрхаус қаза болғаннан кейін оны алмастырды. 1678 жылдың басында Клэрхаус қызметтен кетіп, Шотландияға оралды; бірінің айтуынша, бұл тәртіптік бұзушылыққа байланысты болды, нәтижесінде оны жоғарылатудан бас тартты. Клэрхаус пен Куинсберри графы сияқты аймақтық билеушілер арасындағы шекаралық даулар оның сақтықпен әрекет етуін қажет етті; 1678 жылғы желтоқсанда дін қызметкерлері оған бұрынғы құқық бұзушылықтар үшін ешкімді ұстауға бұйрық бермегенін айтқанда наразылық білдірді. 1679 жылдың 3 мамырында Келісімшіл жауынгерлер архиепископ Джеймс Шарпты өлтірген кезде жағдай шиеленісті. 1679 жылдың 1 маусымында үлкен Келісімшіл жиын туралы хабар естіген Клэрхаус оны Лаудон төбесіне жақын жерде таба алды, бірақ "бізге көп пайдасы болмады; себебі біз оларды көргенде, олар ең қолайлы жерде, тек батпақтар мен көлдер арқылы ғана жететін жерде, шайқасқа дайын тұрғандарын көрдік. Олар уағыз айтпады. Олардың құрамында төрт батальон жаяу әскер, барлығы мылтықтармен және шанышқылармен жақсы қаруланған, және үш атты әскер дивизионы болды". 3 маусымда Клэрхаус және оның әскерлері Шотландиядағы ең мықты бекініс Стирлинг қамалына Монмуттың басшылығындағы күшейту күштерін күтіп бару үшін аттанды, оның құрамында отаршылдар мен екі драгун полкі болды. Ол Драмклог үшін айыптаудан құтылды, бірақ Монмутқа бағынышты болды; 22 маусымда тараптар Ботвелл бригадасының шайқасында қайта кездесті, бұл жолы Келісімшілдер жеңілді. Данди Эдинбургте өткізілетін Елі Конвенциясының кездесуін күтіп Шотландияға оралды және бірден Эдинбург қамалының губернаторы Гордон герцогінің король үшін оны ұстау туралы әлсіреген шешімін нығайтуға тырысты. Конвент жаулық танытып, ол Стирлингте Джеймс VII атынан бәсекелес конвент құру идеясын ойлап тапты, бірақ оның серіктестерінің тартыншақтығы бұл жобаны сәтсіз етті, ол одан бас тартты. Бұған дейін ол 1689 жылдың 18 наурызында Эдинбургтен өзінің басшылығына қатты берілген елу адал драгуннан тұратын ротаның басында кетті. Ол көп ұзамай-ақ, конгреске хабар жеткізілді, ол қамалдың тасына көтеріліп, Гордонмен кездесу өткізгенін байқады. Дунди Дудхопқа қайтты. 30 наурызда Конвентке қарусыз екенін және тұңғыш баласының тууын күтіп үйінде тыныш өмір сүріп жатқанын айтқан хатына қарамастан, ол елге опасыздық жасады деп жарияланды. Ол кепілдік немесе шартсыз босатуды ұсынды, ал сәуірдің екінші жартысында оны Дудхоуптан және Глен Огилвидегі резиденциясынан ұстауға тырысты, бірақ оның қозғалысының құпиясы мен жылдамдығы оны қуып жүргендерді алдады, ол солтүстікке кері шегінді. 1689 ж...

Келісімі бойынша тарихшылық

Ол қайтыс болғаннан кейін пресвитериан тарихшылары Дандиді "Қанды Клаверс" деп атады. Осы лақаптың Келісім дәстүріндегі әділдігіне қатысты заманауи дәлелдер көкейкесті. Келісімшілер туралы әңгімелер мен Келісімшілердің ескерткіштері Клэрхаусты осы қозғалыстың жақтастарының өліміне тікелей жауапты деп бағалайды. Дегенмен, Клэрхауздың өзінің хаттарында Келісімшілерге кеңшілікпен қарау ұсынылған, ал 1684 жылы ол белгілі бір Келісімшілер отбасына үйленді. Моубрей Уолтер Морристің "Клаверхаус" (1887) еңбегінде Дюмфрисшир аймағындағы Келісімшілерге жасалған қатыгездіктер көбінесе Лагтың Роберт Гриерсонына байланыстырылады. Керісінше, Мар графының полкіндегі Томас Бухан, Келісімшілерге қарсы қатал шаралар қолданылған "өлтіру уақыты" кезеңінде Шотландияның оңтүстік-батысында болғанда, пресвитериандық шежірешілер оның заң шегінде әрекет еткенін айтады. 1685 жылдың 1 мамырында Айрширдегі Мюркирк приходындағы Пристхиллдің Джон Брауны атып өлтіру жағдайында, Клэрхаус өзінің әскерлеріне қылмыстық дәлелдер негізінде Браунды дереу атып өлтіруге бұйрық берді.