Кіріспе

Филоксен Маббугтан (Сирия: ܐܟܣܢܝܐ ܡܒܘܓܝܐ, ) (523 жылы қайтыс болды), сондай-ақ Ксенаяс және Иераполистік Филоксен деп те белгілі, Византия кезеңіндегі сирия тіліндегі ең белгілі проза жазушыларының бірі және миафизизмнің ынталы жақтасы болды.

Ерте өмір

Ол 5 ғасырдың үшінші тоқсанында Тигр өзенінің шығысындағы Бет-Гармай ауданындағы Тахал ауылында дүниеге келді. Ол тумысынан Персияның бағыныштысы болған, бірақ оның белгілі өмірі Византия империясының аумағында өтті. Оның ата-анасы Медияның Екбатана қаласынан шыққан. Оның құл болғаны және крещениеден өтпегені туралы айтылатын мәлімдемелер оның теологиялық оппоненттерінің өлімінен кейін жасаған қастандық ойларынан туған болуы мүмкін. Ол Эдессада білім алған, мүмкін, кейіннен (489 жылы) несториандықпен байланысы болғандықтан Эдессадан қуылған танымал "парсы мектебінде". Оның анафорасы Мар Аддай және Мар Мари анафораларымен байланысты. Бұдан әрі, ол Шығыс Сириялық қағидасынан (сол кезде үлкен айырмашылық болмаған) шыққан және Батыс Сириялық қағидасына осы сияқты элементтерді енгізген.

Өмірбаян

Халкидон соборынан (451) кейінгі жылдар Сирия шіркеуі үшін қырағы кезең болды. Филоксен Миафизизмді жақтауымен тез көзге түсті. 485 жылы Антиохияның Халкидондық патриархы Каландион Миафизит Петр Фуллермен қуылғанда, Филоксен Мабуг епископы етіп тағайындалды. Ол, бауырсақтап айтқанда, епископтық қызметінің алғашқы жылдарында христиандық өмірге арналған он үш уағызын жазған болуы мүмкін.

Сирия тіліндегі Киелі кітап

Кейіннен ол Киелі кітаптың сириялық нұсқаларын қайта қарауға бел буды. 508 жылы өзінің хорбишопы Поликарптың көмегімен Филоксендік нұсқаны жасады, ол 6 ғасыр бойы сириялық миафизиттері үшін белгілі бір дәрежеде қабылданған Киелі кітап болды. Осы уақыт аралығында ол шіркеу қызметін жалғастырып, 498 жылдан 512 жылға дейін Антиохия патриархы болған және Халкидон кеңесінің қаулыларын қабылдаған Флавиан II-ге қарсы күресті. Император Анастасийдің қолдауымен миафизиттер 512 жылы Флавианды биліктен қуғызды және оның орнына өздерінің жақтасы Северусты тағайындады. Филоксеннің осы күреске қатысқаны туралы бізге Феофан Исповедник және Теодор Лектор сияқты қарсы жазушылардың аса сенімді емес мәліметтері жеткен. Біз 498 жылы ол Эдессада болғанын білеміз; 507 жылы немесе шамамен сол кезде, Теофанның сөзіне сүйенсек, император оны Константинопольге шақырды; және ол ақыры Сидонда өткен синодқа төрағалық етті, осы синод Флавианды Северуспен алмастыруға мүмкіндік берді. Бірақ бұл жеңіс ұзаққа соқпады. 518 жылы Анастасийдің орнын басып, Халкидондық сенімді ұстанған Юстин I 519 жылы Северус пен Филоксенді жер аударып жіберді. Филоксен Фракиядағы Филиппопольге, содан кейін Пафлагониядағы Ганграға айдалып, 523 жылы қаза тапты.

Жазбалар

Филоксеннің дау-дебаттағы зор күшімен қатар, ол ғалым, көркем жазушы және практикалық христиандықты қолдайтын адам ретінде есте қалды. Оның ғылыми еңбегінің ең маңызды ескерткіші – Киелі кітаптың Филоксен нұсқасынан – тек Ілшілер кітабы мен Ишая кітабының бір бөліктері сақталған (Райт, Сир. Әдеб. 14). Бұл Сирия тілінде бұрын болған Септуагинтаның одан да дәл аудармасын жасауға жасалған тытыру болды және Сириялық Миафизиттер арасында мойындалды, бірақ Теллалық Пауылдың Ескі өсиеттің және Харкелдік Томастың Жаңа өсиеттің (екеуі де 616/617 жылдары) тікелей аудармаларымен ығыстырылды, олардың соңғысы Филоксеннің еңбегіне негізделген. Оның жазған Ілшілер кітабына түсіндірмелерінің де бір бөліктері сақталған. Оның стильінің көркемдігі мен діни құлшынысы туралы бізді Е.А. Уоллис Бадж (Лондон, 1894) өңдеген және аударған христиандық өмір мен мінез-құлық туралы он үш уағызынан білеміз. Онда ол көбінесе діни пікірталасқа қатыспайды және сенім, қарапайымдық, Құдайдан қорқу, кедейлік, ашкөздік, тыйым салу және ұятсыздық тақырыптарын көрнекті үлгімен және рухта қарастырады. Оның ертерек отандасы Афратеске жақындығы тақырыптарды таңдауында да, оларды ұсыну тәсілінде де көрінеді. Оның Киелі кітаптан келтірген цитаталары Пешиттен алынған сияқты болғандықтан, ол уағыздарды Филоксен нұсқасын бастамас бұрын жазған болуы мүмкін. Филоксен көптеген даулы еңбектер мен кейбір діни рәсімдерге қатысты шығармалар да жазды. Оның көптеген хаттары сақталған, олардың кем дегенде екеуі жарияланды. Оның бірнеше еңбектері араб және эфиоп тілдеріне аударылды.