Ажырасудан кейін бала тәрбиесі: Ортақ ата-аналық жауапкершілік
Shared parenting
Ажырасқаннан кейін баланың күтімі: тең үлестірілген ата-аналық құқықтар, баламен бірдей уақыт өткізу, тұру орынының бөлісуі. Баланы екі ата-анасынан да айырмау қағидаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бала күтімі туралы келісім
Child custody arrangement
Ортақ тәрбие, ортақ тұру орны, бірлескен тұру орны, ортақ күтім, бірлескен физикалық күтім, тең ата-аналық уақыт (ТАУ) – ажырасу немесе бөлек тұру жағдайындағы бала күтімі туралы келісім, онда екі ата-ана балаларын тәрбиелеу жауапкершілігін тең немесе теңге жуық уақытпен бөліседі. Ортақ тәрбие режимі балалардың екі ата-анасымен де жақын қарым-қатынаста болуға құқылы және осыдан пайда көреді деген идеяға негізделген, сондай-ақ ешбір бала ата-анасынан бөлінуі тиіс емес. Ортақ тәрбие термині ажырасу, бөлек тұру немесе ата-аналар бірге тұрмаған жағдайларда қолданылады; ал ортақ табыс/ортақ тәрбие некесі – бұл серіктестер бала тәрбиесі, ақша табу, үй шаруалары және демалыс уақытын барлық төрт сала бойынша шамамен тең бөлісетін неке. Ортақ тәрбие – балаларының кейбірі анасымен, ал бірі немесе бірнеше бауырлары әкесімен тұратын бөлінген күтімнен өзгеше. «Құс ұясы» күтімі – бұл ортақ тәрбиенің ерекше, бірақ көбірек кездесетін түрі, онда бала әрқашан бір үйде тұрады, ал екі ата-ана сол үйде баламен кезектесіп тұрады. Оның ұзақ мерзімді қолданылуы үш тұрғын үйді қажет ететіндіктен қымбатқа түсуі мүмкін, көбінесе ата-аналардың бірі басқа жерде қолайлы үй тапқанға дейін уақытша ортақ тәрбие келісімі ретінде қолданылады.
Shared parenting, shared residence, joint residence, shared custody, joint physical custody, equal parenting time (EPT) is a child custody arrangement after divorce or separation, in which both parents share the responsibility of raising their child(ren), with equal or close to equal parenting time. A regime of shared parenting is based on the idea that children have the right to and benefit from a close relationship with both their parents, and that no child should be separated from a parent. The term Shared Parenting is applied in cases of divorce, separation or when parents do not live together; in contrast, a shared earning/shared parenting marriage is a marriage where the partners choose to share the work of child raising, earning money, house chores and recreation time in nearly equal fashion across all four domains. Shared parenting is different from split custody, where some children live primarily with their mother while one or more of their siblings live primarily with their father. Bird's nest custody is an unusual but increasingly common form of shared parenting where the child always lives in the same home, while the two parents take turns living with the child in that home. Its long term use can be expensive as it requires three residences, and it is most commonly used as a temporary shared parenting arrangement until one parent has found a suitable home elsewhere.
Жиілігі
Ата-аналар арасындағы ортақ тәрбие немесе тең уақытты тәрбиелеу (ТҰТ) соңғы он жылда едәуір танымал болды. Мысалы, 2022 жылы Испанияда «Заңдық реформалардың нәтижесінде Испанияда балаларды тең уақытты тәрбиелеу туралы заңдар барлық ажырасулардың шамамен 40%-на қолданылады». Ортақ тәрбиелеу жиілігі елдер арасында әртүрлі, ең көп кездесетін аймақ – Скандинавия. 2005/06 жылдары 34 батыс елде жүргізілген салыстырмалы сараптамада 11-15 жастағы балалардың ортақ тәрбиеде өмір сүру үлесі Швецияда (17%), одан кейін Исландияда (11%), Бельгияда (11%), Данияда (10%), Италияда (9%) және Норвегияда (9%) ең жоғары болды. Украина, Польша, Хорватия, Түркия, Нидерланды және Румынияда бұл көрсеткіш 2% немесе одан азды құрады. Ағылшын тілді елдердің ішінде Канада мен Ұлыбританияда 7%, ал АҚШ пен Ирландияда 5% болды. Ортақ тәрбиелеу танымал болып келеді және әсіресе Скандинавияда кең таралған.
The popularity of shared parenting, or equal parenting time (EPT), has increasead greatly in the past ten years. In Spain in 2022, for instance, 'Due to legal reforms, equal parenting time (EPT) laws in Spain now apply to approximately 40% of all divorces.' The frequency of shared parenting versus sole custody varies across countries, being most common in Scandinavia. In a comparative survey of 34 western countries conducted in 2005/06, the proportion of 11 15 year old children living in a shared parenting arrangement versus sole custody was highest in Sweden (17%), followed by Iceland (11%), Belgium (11%), Denmark (10%), Italy (9%) and Norway (9%). Ukraine, Poland, Croatia, Turkey, the Netherlands and Romania all had 2% or less. Among the English speaking countries, Canada and the United Kingdom had 7% while the United States and Ireland had 5%. Shared parenting is increasing in popularity and it is particularly common in Scandinavia.
Ғылыми зерттеулер
Эпидемиологиялық зерттеулер балаларды бірлесіп тәрбиелеудің әсерін анықтау үшін қима және бойлық зерттеулердің екеуін де пайдаланды. Олардың қорытындысы бойынша, бірлескен тәрбиеленумен қамтылған балалардың физикалық, психикалық, әлеуметтік және академиялық көрсеткіштері негізгі тәрбиеленумен қамтылған балаларға қарағанда жақсы. Бұл нәтижелер барлық жас топтарына қатысты, ата-аналардың қарым-қатынасы достық немесе шиеленісті болған жағдайда да, сондай-ақ социоэкономикалық факторларды ескере отырып түзетілгеннен кейін де сақталады. Швецияда бірлескен тәрбиелеуді ерте қабылдауы және денсаулық сақтау саласындағы толыққанды деректерінің болуы осы мәселе бойынша ірі зерттеулер жүргізілуіне мүмкіндік берді. 12 және 15 жастағы 50 000-нан астам баланың бірлескен немесе жеке тәрбиеленуін салыстырған ірі қима зерттеуде доктор Малин Бергстрём бірлескен тәрбиеленумен қамтылған балалардың физикалық денсаулығы, психологиялық жай-күйі, көңіл-күйі мен эмоциялары, өзіне қатысты көзқарасы, тәуелсіздігі, ата-аналармен қарым-қатынасы, материалдық жағдайы, құрбылармен қарым-қатынасы, мектепке қанағаттандығы және әлеуметтік қабылдануы жақсы екенін анықтады. Бергстрём осы қима зерттеуден алынған деректерді пайдалана отырып, назарды жинақтау, ұйқы, бас ауруы, асқазан ауруы, кернеу, аппетит жоқтығы, қайғы және бас айналу сияқты психосоматикалық проблемаларға бағытталған қосымша зерттеу жүргізді. Ол ұлдар мен қыздардың екеуі де жеке тәрбиеленуге қарағанда бірлескен тәрбиеленуде жақсы жағдайға ие екенін анықтады. Екі зерттеуде де таңдалған социоэкономикалық факторлар ескерілді. 60 сандық зерттеуді қарап шығу нәтижесінде 34 зерттеуде бірлескен тәрбиеленумен қамтылған балалардың әл-ауқаттың барлық өлшемдері бойынша жақсы көрсеткіштерге ие болғаны анықталды, ең бастысы – отбасылық қарым-қатынастар, физикалық денсаулық, жасөспірімдердің мінез-құлқы және психикалық денсаулық. 14 зерттеуде барлық өлшемдер бойынша жақсы немесе тең нәтижелер алынды, 6 зерттеуде барлық өлшемдер бойынша тең нәтижелер, ал 6 зерттеуде бір өлшем бойынша нашар нәтижелер, ал қалған өлшемдер бойынша тең немесе жақсы нәтижелер тіркелді. Нәтижелер социоэкономикалық факторлар мен ата-аналар арасындағы қақтығыс деңгейін ескере отырып түзетілген зерттеулердің ішкі тобы үшін де ұқсас болды. Ең аз айырмашылықты көрсеткен фактор – оқу жетістігі, онда 10 зерттеудің тек 3-і ғана бірлескен тәрбиелеудің артықшылығын көрсетті.
Epidemiological studies on the effect of shared parenting on children has been conducted using both cross sectional and longitudinal study designs. Their conclusions are that children with a shared parenting arrangement have better physical, mental, social and academic outcomes compared to children in a primary parenting arrangement. These finding holds for all age groups, whether the parents have an amicable or high conflict relationship, and after adjusting for socio economic variables. With its early adoption of shared parenting and excellent health data, the largest studies on shared parenting have been conducted in Sweden. In a large cross sectional study comparing over 50,000 children, ages 12 and 15, living in either a shared or sole custody arrangement, Dr. Malin Bergström found that children with shared parenting had better outcomes for physical health, psychological well being, moods and emotions, self perception, autonomy, parental relations, material outcomes, peer relations, school satisfaction and social acceptance. Using data from the same cross sectional survey, Bergström did a follow up study focusing on psychosomatic problems of concentration, sleeping, headaches, stomach aches, tenseness, lack of appetite, sadness and dizziness. They found that both boys and girls did better living in a shared parenting versus sole custody arrangement. Both studies adjusted for selected socio economic variables. A review of 60 quantitative research studies found that in 34 of the studies, children in a shared parenting arrangement had better outcomes on all measured variables for well being, most notably for their family relationships, physical health, adolescent behavior and mental health. In 14 studies, they had better or equal outcomes on all measures, in 6 studies that had equal outcomes on all measures, and in 6 studies that had worse outcomes on one measure and equal or better outcomes on the remaining measures. The results were similar for the subset of studies that adjusted for socio economic variables and the level of conflict between parents. The variable with the smallest difference was academic achievement, for which only 3 out 10 studies showed an advantage for shared parenting.
Ата-аналық жәрдемақы
Баланың ең жақсы мүддесіне орай, ортақ тәрбиелеудің басты аргументтері баланың күнделікті өмірінде екі ата-анамен де жақын байланыста болуына негізделген, бірақ ата-аналар үшін де маңызды артықшылықтар бар. Көптеген ата-аналар балаларымен уақыт өткізуді ұнатады, ал ортақ тәрбиелеу арқасында екі ата-ана да өмірінде осы қуанышқа ие болады. Екі ата-ана да баласыз уақыт алып, жұмыс істеуге немесе демалуға мүмкіндік алады, бұл үшін бала күтімімен айналысатын жеке тәрбиешіні жалдаудың қажеті болмайды. Сонымен қатар, екі ата-ана да мансаптық даму және өсу үшін тең мүмкіндіктерге ие болады. Шындығында, кейбіреулер ортақ тәрбиелеу – гендерлік еңбекақы айырмашылығын қысқарту жөніндегі күш-жігердің маңызды бір бөлігі деп санайды.
While the primary arguments for shared parenting is based on the child's best interest of having close contact with both parents in their daily life, there are also important advantages to the parents. Most parents enjoy spending time with their children, and with shared parenting, both parents have that joy in their life. Both parents also get child free time to work or play without having to hire a baby sitter, which a sole custodial parent must do. Moreover, both parents get the same opportunity for career development and advancement. In fact, some argue that shared parenting is one critical component in the efforts to reduce the gender pay gap.
Сын
Ортақ ата-аналық тәрбиеге қатысты алғашқы сын (i) балаларға бір ғана негізгі байланыс нысаны қажет, (ii) баланың дамуы екі үй арасында жиі ауысудан зардап шегеді және (iii) қолданыстағы жағдайды бұзуға болмайды деген тұжырымдарға негізделген. Ғылыми зерттеулер осы тұжырымдарды қолдай да, жоққа да шығарады. Ата-ананың мінез-темпераменті, қоршаған орта факторлары және генетикалық факторлар сияқты балаға тән ерекшеліктерді, нақты ата-аналық стиль баланың байланыс теориясына қалай әсер ететінін анықтауға тырысқанда ескеру маңызды. Екінші толқын сын ортақ ата-аналық тәрбие ата-аналар арасындағы қақтығысты күшейтеді және ортақ ата-аналық тәрбие тек жақсы қарым-қатынастағы ата-аналарға ғана қолайлы деген пікірді айтты. Тағы да зерттеулер осы сынды қолдай да, қарсы да дәлелдер тапты. Ғылымның көрсетуінше, кез келген ата-аналық стильдің қолайлылығы әрбір жағдай бойынша жеке қарастырылуы керек. Психикалық аурулары, мінез-құлқының бұзылуы, зорлық-зомбылық тарихы немесе есірткіге тәуелділігі бар ата-аналар үшін ортақ ата-аналық тәрбие дұрыс таңдау болмауы мүмкін. Адамдар арасындағы зорлық-зомбылыққа бейім жұптар да ортақ ата-ана болуға лайық емес. Үшінші толқын сын ортақ ата-аналық тәрбиенің қамқорлық шарасы ретінде қолданылуы мүмкін екенін мойындайды, бірақ отбасылық құқықта ешқандай алдын ала болжамдар болмауы керек, әрбір қамқорлық туралы шешім судьяның баланың мүддесін бағалауына негізделуі тиіс деп мәлімдейді.
Early criticism of shared parenting was based upon the assumptions (i) that children need one single primary attachment figure to bond with, (ii) that child development suffer from frequent moves back and forth between two households, and (iii) that one should not disrupt the status quo. Scientific research finds support for and against these assumptions. It is important that child specific factors like parental temperament, environmental factors, and genetic factors are considered before attempting to determine how a specific parenting style will affect a child's Attachment Theory. A second wave of criticism argued that shared parenting increases parental conflict and that shared parenting is only suitable for parents who get along well as co parents. Once more, research has found support for and against this criticism. The science suggests the appropriateness of any parenting style must be decided on a case by case basis. Parents with mental illness, personality disorder, history of abuse, or history of substance abuse may make shared parenting a poor choice. Couples at high risk for interpersonal violence also do not make good shared parenting candidates. A third wave of criticism acknowledges that shared parenting could be an appropriate custodial arrangement but argued that there should be no presumptions in family law, with each custody decision made based upon a judge's assessment of the best interest of a child.
Заңнама
Кейбір заң шығарушы органдар ортақ ата-аналық қамқорлыққа қатысты заңда, көптеген қамқорлық істерінде ортақ ата-аналық қамқорлықты басымдықпен қарастыратын, бірақ ортақ ата-аналық қамқорлық балалардың ең жақсы мүддесіне қайшы келетінін дәлелдейтін жағдайларда – мысалы, ата-ананың балаға зорлық-зомбылық жасауы немесе оны тастап кетуі сияқты жағдайларда – сотқа баламалы шаралар белгілеуге мүмкіндік беретін заңдық болжамды орнатты. Канада мен Америка Құрама Штаттарында ортақ ата-аналық қамқорлықты қолдау мақсатындағы заң жобалары енгізілді.
Some legislatures have established a legal rebuttable presumption for shared parenting which favors shared parenting in most custody cases while allowing the court to order alternative arrangements based upon evidence that shared parenting would not be in the best interest of the children, such as in cases of parental child abuse or neglect. Bills promoting shared parenting have been introduced in Canada and the United States.
Италия
2006 жылы Италияда ажырасып бара жатқан жұбайлар үшін ортақ қамқорлықты стандартты жағдай еткен заң қабылданды. Осы заңның әсерін зерттеу нәтижесінде ортақ қамқорлыққа басымдық беру қамқорлыққа қатысты сот дауларының ұзақтығы мен күрделілігін арттырғаны анықталды, бірақ ата-аналар мүлікті бөлісу кезінде екінші ата-анадан қамқорлықты "қайтарып алу" үшін ұступтар жасады деген деректерге қол жеткізілмеді.
In 2006, Italy passed a law that made joint custody the default arrangement for separating couples. A study of the effect of the law suggested that the joint custody presumption increased the duration and complexity of custody litigation, but that it did not find evidence that parents were making concessions on the division of assets to "buy back" custody from the other parent.
Америка Құрама Штаттары
2018 жылы Кентукки штаты ортақ ата-ана болуға қатысты заңды болжамды орнатушы алғашқы юрисдикция болды, Палата 81-2 дауыспен, ал Сенат 38-0 дауыспен мақұлдағаннан кейін, және заң жобасына губернатор Мэтт Бевин қол қойғаннан кейін. Осыған ұқсас заңдар Миннесота мен Флориданың екі палатасы тарапынан да қабылданды, бірақ губернаторлар вето құқығын қолданды. Кейбір отбасылық құқық мамандары мен штаттық адвокаттар алқалары бірлескен ата-ана болудың болжамдарына қарсы шықты. Мысалы, ортақ қорғаншылыққа қатысты болжам балаларға тиімдірек келісіммен белгіленген қорғаншылық шарттарына кедергі келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық білдірілді, сондай-ақ, ортақ қорғаншылық артық қаржылық қиындықтарға тап болған немесе оның салдарынан жанжалға түскен жұптарға дұрыс емес таңдалып берілуі мүмкін.
In 2018, Kentucky became the first jurisdiction to establish a legal presumption for shared parenting, after the house voted 81 2 and the senate voted 38–0 in favor, and after the bill was signed by governor Matt Bevin. Similar laws were passed by both chambers in Minnesota and Florida, but vetoed by the governors. Some family lawyers and state bar associations have argued against a presumption of joint parenting. For example, concerns have been expressed that a presumption for joint custody might get in the way of negotiated custody outcomes that are better suited to the children, and joint custody might be inappropriately imposed upon couples who suffer unnecessary financial burdens or conflict as a result.