Кіріспе

Хорватияның Корнат архипелагы, сонымен қатар Стоморски аралдары деп те аталады, Далмацияның солтүстік бөлігінде, Задардан оңтүстікке және Шибеникке батысқа қарай, Шибеник-Книн округінде орналасқан. 89 аралдан тұратын, кейбіреулері үлкен, кейбіреулері кішкентай, шамамен 15000 км² теңіз аумағында Корнати Жерорта теңізіндегі ең тығыз архипелаг болып табылады. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай (Балабра аралынан Самоградқа дейін) және солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай (Гангарольдан Манаға дейін) созылып жатыр. Архипелагтың атауы ең ірі аралдың – Корнат атының көпше түрі.

Елді мекен

Корнатиде тұрақты елді мекендер жоқ. Врулье, Кравьячица, Лавса және тағы да басқа жақсы қорғалған шағын шығанақтардағы қарапайым үйлерді материктегі жер иелері уақытша паналау үшін пайдаланады. Көптеген жер иелері Муртер және Дуги-Оток аралдарынан.

Климат

Қаңтар айының орташа температурасы , шілдеде ; қыс айларында теңіздің орташа температурасы және жаз айларында .

География

Географиялық тұрғыдан Корнат аралдарын екі негізгі топқа бөлуге болады: Горнжи Корнат немесе Жоғарғы Корнат, құрлыққа жақын орналасқан, ал Донжи Корнат немесе Төменгі Корнат, олардың көпшілігі оңтүстік-батысқа қарай ашық теңізге қарап жатыр. Горнжи Корнати деп аталатын аралдарға ең солтүстік Сит аралы және оны қоршаған кішкентай аралдар кіреді, олар оңтүстікке қарай Жуттан және оның төңірегіндегі аралдардан арнамен бөлінген. Жут – бұл аралдардың ең үлкені және ең көп тілімделгені.

Ұлттық парк

1980 жылы 140-қа жуық арал, аралшалар және рифтерден тұратын Корнати архипелагының ең оңтүстігіндегі 89-ы ұлттық парк деп жарияланды, Nacionalni Park Kornati, аралдарды және оларды қоршаған теңізді қорғайды. Ұлттық парктің аумағы көбінесе Доньи Корнатимен сәйкес келеді, оған Корнат аралы және оның маңындағы аралшалар кіреді, олар Пишкера аралы мен оның маңындағы аралшалардан арнамен бөлінген. Ұлттық паркте 109 арал бар, олардың 76-сы 1 гектардан кіші. Корнатидің жалпы жер бетінің 85 пайызы тасты, ал тек 5 пайызы ғана өңделген. Корнати аралдарындағы ең маңызды жерлер: Мала Проверса шағын арнасы, овал пішіндес Талжурич аралы, Шпинута шығанағы, Стивина шығанағы, төртінші ірі Леврнака аралы, екінші ірі карст аймағы Тарач, Свершата Вела аралы, Мана аралы, Пишкера аралы, Панитула Вела аралы, көркем Лавса шығанағы, демалыс орны Равни Жакан аралы, Смоквица Вела аралы, Опат түбегі, Самоград аралы, теңіз фаунасы үшін Пурара қорығы, Вргада және Гангарол аралдары. Хорват тілінде "Бабина Гузица" және "Курба Вела" аралдарының аттары "жамбас" және "жезөкەسшілік" дегенді білдіреді, бұл Корнати архипелагындағы көптеген әдепсіз атаулардың ресми түрде берілуіне түсінік беруге мүмкіндік береді. 19 ғасырдың соңында австриялық топографтар архипелақты тіркеуге келгенде, олардың жергілікті жетекшілері әртүрлі жерлерге әдепсіз атаулар қойып, оларды қысымға алды. Корнат, жалпы ауданы шамамен 2200 км², аралдардың ең үлкені және парктің жер ауданының үштен екі бөлігін құрайды. Аралдың ұзындығы болса да, ені 800 метрден аспайды. Парк сол аттас аралда орналасқан Муртер қаласынан басқарылады, ол Тисно қаласындағы көтергіш көпір арқылы материкке қосылған.

Геология

Корнат аралдарындағы жер бедерінің көп бөлігі карсттық әктас болып табылады, ол қашық геологиялық өткенде теңіз шөгінділерінен пайда болған. Аралдардағы тастарда көптеген қаңылтырлар мен балықтардың қазба қалдықтары кездеседі. Аймақта карсттың барлық типік формаларының мысалдары бар: атмосфераның әсерінен пайда болған ерекше пішіндер, зерттелмеген үңгірлер, жалпақ тас беттер және, ең бастысы, жартастар. Карсттық тау жыныстары кезекті, жылдам суды сіңіріп, құрғақ болады, сондықтан Корнат аралдары да солай. Көптеген су жинағыштар адамдар мен малға сумен қамтамасыз етеді. Корнат аралдарында адамның қоныстануы неолит дәуіріне дейін жетеді, ал Корнат аралында иллириялық елді мекендердің қалдықтары табылды. Бай римдіктердің болғанын римдік виллалардың мозаикалық едендері растайды, ал Корнат аралында 6-шы ғасырда салынған шағын мұнара – Торета орналасқан. Пишкер аралы да орта ғасырларда қоныстанған және балық сақтау орны ретінде пайдаланылған. Стражище, Тарач және Леврнака, Лавсадағы археологиялық қазбалар рим дәуірінде Корнатта өмірдің белсенді болғанын көрсетеді. Көптеген ғимараттар бар және тас карьерлердің болғаны белгілі. Ұзақ Венециялық билік кезінде аралдар Венеция флотын жабдықтау үшін қолданылды. Орманды кесу және одан кейінгі эрозия, сондай-ақ қой мен ешкінің шамадан тыс жайылуы, олардың пайдасы үшін бұталардың мезгіл-мезгіл өртелуі жануарлар дүниесін кедейтіп, аралдарды халықтан босатты, олар 19-шы ғасырдың соңында Муртер тұрғындары сатып алды.

Фауна

Теңіз шаяндарынан басқа, ең көп кездесетін жануарлар – кейбір кесірткелер мен сақиналы жыландар, 69 түрлі көбелек, сондай-ақ қосмекенділер мен кеміргіштер бар. Жергілікті ихтиологиялық фауна да сирек. Теңіз жануарларына келетін болсақ, Корнат аралдары Адриатика мен Жерорта теңізіне тән, бірақ су астындағы бедер, ағыстар және осы лабиринттегі теңіздің ерекшеліктеріне байланысты, балдырлар, кораллдар мен губкалар сияқты ерекшеліктері де бар. Бұрын бұл теңіз губка аулаушылар үшін Адриатикадағы ең бай теңіз болған. Корнат аралдарында сирек кездесетін Pinna nobilis моллюскісі тіршілік етеді және заңмен қорғалады. Ұлттық саябақ құрлықты ғана емес, теңізді де қамтиды. Балық аулау өте шектеулі, бұл балықтың көптеп ауланған топтарының қайта жаңартуына мүмкіндік береді. Дәстүр бойынша, осы аралдарда бұрын Жерорта теңізінің монах-төбелегі (Monachus albiventur) мекендеген. Вела Курканың ең оңтүстік нүктесінің (Мендо) атауы осы құрылымы құрып бара жатқан түрмен байланысты.