Психологиядағы көзқарас тұжырымдамасы

Кіріспе

Психология және коммуникация зерттеулеріндегі ұғым. Көзқарас – «ойдың нысанына жасалған жиынтық бағалау». Көзқарас нысаны адамның ажырата алатын немесе есінде сақтайтын кез келген нәрсе болуы мүмкін. Көзқарасқа сенімдер (когниция), эмоционалдық жауаптар (аффект) және мінез-құлық тенденциялары (ниеттер, мотивациялар) кіреді. Классикалық анықтама бойынша көзқарас тұрақты болады, ал қазіргі заманғы түсіндірулерде көзқарас жағдайларға, контекстке немесе көңіл-күйге байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Әртүрлі зерттеушілер көзқарасты әртүрлі жолдармен анықтағанымен және бірдей ұғымдар үшін әртүрлі терминдерді немесе әртүрлі ұғымдар үшін бірдей терминдерді қолдануы мүмкін, эмпирикалық зерттеулерден екі маңызды көзқарас функциясы анықталды. Жеке адамдар үшін көзқарас – бұл күрделі немесе түсініксіз ақпаратты ұйымдастыруға көмектесетін және нақты бағалауларды немесе мінез-құлықты бағыттайтын когнитивтік схема. Көбірек абстрактілі тұрғыдан алғанда, көзқарас жоғары психологиялық қажеттіліктерге қызмет етеді: экспрессивті немесе символдық функциялар (құндылықтарды бекіту), әлеуметтік жекелікті сақтау және эмоцияларды реттеу. Көзқарас жеке, қарым-қатынастағы және қоғамдық деңгейлерде мінез-құлыққа әсер етеді. > Көзқарас күрделі және өмірлік тәжірибе мен әлеуметтендіру арқылы қалыптасады. Көзқарас зерттеуіндегі негізгі тақырыптар – көзқарас күші, көзқарас өзгерісі және көзқарас-мінез-құлық байланысы. Көзқарасқа зерттеулерге ондаған жылдар бойы қызығушылық таныту жеке және әлеуметтік мақсаттарға ұмтылудан туындайды, мысалы, темекі шегуді азайтуға бағытталған қоғамдық денсаулық сақтау кампаниялары.

Анықтамалар

Психологиялық мағынасы бар, әрекетке дайындықтың ішкі күйі ретіндегі көзқарас термині 19 ғасырда ғана қолданыла бастады. Американдық Психологиялық Ассоциациясы (АПА) көзқарасқа «бір нысанға, адамға, топқа, мәселеге немесе ұғымға қатысты, теріс пен оң аралығындағы өлшемде салыстырмалы түрде тұрақты және жалпы бағалау» деп анықтама береді. Көзқарастар нысаналы объектілерге қорытынды баға беруді қамтамасыз етеді және көбінесе осы объектілермен байланысты нақты сенімдерге, эмоцияларға және бұрынғы тәжірибелерге негізделген деп есептеледі. 20 ғасырдың көп бөлігінде көзқарастарды эмпирикалық зерттеу әлеуметтік психологияның негізгі саласы болды. Көзқарастар әсерлі ақпараттан (сезімдер), танымдық ақпараттан (сенімдер) және мінез-құлықтық ақпараттан (тәжірибелер) туындауы мүмкін, көбінесе олар келешектегі мінез-құлықты болжайды. Мысалы, Элис Игли мен Шелли Чайкен көзқарасты «бір нысанға қатысты белгілі бір дәрежеде жақсылыққа немесе жамандыққа бағалау арқылы білдірілетін психологиялық бейімділік» деп анықтайды. Көзқарасты нысанға қатысты әсер деп анықтау жиі кездессе де, әсер (яғни, жеке эмоциялар немесе жалпы күйзеліс) көбінесе көзқарас нысанын қалыптастыру үшін қолданылатын бағалау құрылымы ретінде қарастырылады. Көзқарас нысаналы объектілерге назар аударуға, ақпаратты кодтау үшін санаттарды пайдалануға және көзқарасқа қатысты ақпаратты түсіндіруге, бағалауға және еске түсіруге әсер етуі мүмкін. Бұл әсерлер күшті көзқарастар үшін күштірек болады, олар қолжетімді және толыққанды қолдау біліміне негізделген. Ықпалдың ұзақтығы мен күші эвристиканың тұрақтылығынан туындаған күшке байланысты. Әлеуметтанулық көзқарас көзқарастарды құндылықтар мен идеологиялар тұжырымдарымен байланыстырады, бұл жоғары деңгейдегі талдаулар бойынша ой мен іс-әрекет арасындағы қарым-қатынасты түсіндіреді. Құндылықтар – адамдардың мінез-құлқына бағыт беру үшін қолданатын әлеуметтік мақсаттар. Мәдениеттер аралық зерттеулер мәдени айырмашылықтарды құндылықтардағы айырмашылықтар тұрғысынан түсінуге тырысады. Мысалы, жекешілдік-ұжымдық өлшемдері Батыс және Шығыс қоғамдарының жеке және топтық мақсаттарға берілген басымдықта түбегейлі ерекшеленетінін көрсетеді. Идеологиялар – өзара байланысты көзқарастар мен құндылықтарды түсінуге тырысатын және моральдық үкімдердің негізін құрайтын жалпыланған көзқарастарды білдіреді. Көзқарасқа қатысты қазіргі заманғы көзқарастардың көпшілігі адамдардың бір нысанға қатысты оң және теріс сенімдерді немесе сезімдерді бірдей ұстауы арқылы қайшылықты немесе екіұшты болуы мүмкін екенін мойындайды. Сонымен қатар, көзқарас өлшемдері ниеттерді қамтуы мүмкін, бірақ мінез-құлықты әрқашан болжап отырмайды. Ашық өлшемдер – саналы деңгейдегі көзқарастар, олар әдейі қалыптасады және өздігінен хабарлау оңай. Жасырын өлшемдер – санасыз деңгейдегі көзқарастар, олар санадан тыс жұмыс істейді. Адамның мінез-құлқына ашық және жасырын көзқарастардың екеуі де әсер ете алады. Алайда, жасырын көзқарастар талаптар өте жоғары болғанда және адам стресске ұшырағанда немесе алаңдағанда мінез-құлыққа әсер етуі ықтимал.

The term attitude with the psychological meaning of an internal state of preparedness for action was not used until the 19th century. The American Psychological Association (APA) defines attitude as "a relatively enduring and general evaluation of an object, person, group, issue, or concept on a dimension ranging from negative to positive. Attitudes provide summary evaluations of target objects and are often assumed to be derived from specific beliefs, emotions, and past behaviors associated with those objects." For much of the 20th century, the empirical study of attitudes was at the core of social psychology. Attitudes can be derived from affective information (feelings), cognitive information (beliefs), and behavioral information (experiences), often predicting subsequent behavior. Alice H. Eagly and Shelly Chaiken, for example, define an attitude as "a psychological tendency that is expressed by evaluating a particular entity with some degree of favor or disfavor." Though it is sometimes common to define an attitude as affect toward an object, affect (i. e., discrete emotions or overall arousal) is generally understood as an evaluative structure used to form an attitude object. Attitude may influence the attention to attitude objects, the use of categories for encoding information and the interpretation, judgement and recall of attitude relevant information. These influences tend to be more powerful for strong attitudes which are accessible and based on elaborate supportive knowledge structure. The durability and impact of influence depend upon the strength formed from the consistency of heuristics. A sociological approach relates attitudes to concepts of values and ideologies that conceptualize the relationship of thought to action at higher levels of analysis. Values represent the social goals which are used by individuals to orient their behaviors. Cross cultural studies seek to understand cultural differences in terms of differences in values. For example, the individualism collectivism dimension suggests that Western and Eastern societies differ fundamentally in the priority given to individual vs. group goals. Ideologies represent more generalized orientations that seek to make sense of related attitudes and values, and are the basis for moral judgements. Most contemporary perspectives on attitudes permit that people can also be conflicted or ambivalent toward an object by holding both positive and negative beliefs or feelings toward the same object. Additionally, measures of attitude may include intentions, but are not always predictive of behaviors. Explicit measures are of attitudes at the conscious level that are deliberately formed and easy to self report. Implicit measures are of attitudes at an unconscious level, that function out of awareness. Both explicit and implicit attitudes can shape an individual's behavior. Implicit attitudes, however, are most likely to affect behavior when the demands are steep and an individual feels stressed or distracted.

Өлшем

Көзқарас – жасырын психологиялық құрылым, сондықтан оны тек жанама жолмен өлшеуге болады. Көбінесе қолданылатын өлшемдерге Ликерт шкалалары жатады, олар бірқатар нанымдарға қатысты келісімді немесе келіспеуді тіркейді. Нақты және жасырын дихотомияға сәйкес, көзқарастарды әртүрлі өлшемдер арқылы зерттеуге болады.

Айқын

Нақты өлшемдер көбінесе өздік баяндамаларға немесе оңай байқалатын мінез-құлыққа сүйенеді. Олар көбінесе екіполярлы шкалаларды қамтиды (мысалы, жақсы-жаман, жағымды-жағымсыз, қолдау-қарсылық және т.б.). Нақты өлшемдерді белгілі бір топтарға тікелей сипаттамалар беру арқылы да қолдануға болады. Жақында алынған ақпаратқа жауап ретінде қалыптасқан нақты көзқарастар мен автоматты бағалаулар, ерте әлеуметтендіру тәжірибесі арқылы қалыптасқан психикалық байланыстарды көрсетеді деп есептелді. Бұл байланыстар қалыптасқаннан кейін өте тұрақты және өзгертуге төзімді, сондай-ақ контекст пен уақытқа қарай өзгермейді. Сондықтан, контекстік факторлардың ықпалы адамның "шынайы" және тұрақты бағалау қабілетін анықтауды қиындатады деп саналды, сонымен қатар болашақ мінез-құлықты болжау мүмкіндігін шектейді.

Жағдайсыз

Имплицитті өлшемдер саналы түрде бағытталмайды және автоматты болады деп есептеледі, бұл имплицитті өлшемдерді эксплицитті өлшемдерге қарағанда (мысалы, өзіндік баяндамалар) жарамдырақ және сенімдірек етеді. Мысалы, адамдар белгілі бір көзқарастарға ие болуды әлеуметтік тұрғыдан қабылдануы тиіс деп ойлауы мүмкін. Мұның бір мысалы, адамдарда жасырын преюдистік көзқарастар болуы мүмкін, бірақ олар аз преюдистілік көрсететін эксплицитті көзқарастарды білдіруі мүмкін. Имплицитті өлшемдер осы жағдайларды түсінуге көмектеседі және адамның өзі білмейтін немесе көрсеткісі келмейтін көзқарастарын қарастырады. Сондықтан, имплицитті өлшемдер көбінесе көзқарасқа жанама өлшемге сүйенеді. Мысалы, Имплицитті ассоциация тесті (IAT) мақсатты ұғым мен атрибут элементі арасындағы байланысты, екі жауап пернесінің әрқайсысы екі мағынаға ие болғанда, адамның оларды тексеру уақытының жылдамдығын ескере отырып зерттейді. Қатысушының не істеп жатқанын мұқият қарауға уақыты жетпегендіктен, олар ішкі пернелерге сәйкес жауап береді. Бұл алдын ала әсерлену адамның белгілі бір объектіге қатысты көзқарасын көрсетеді. Адамдар көбінесе әлеуметтік жағынан жағымсыз деп саналатын жауаптар беруге құлықсыз болады, сондықтан олар өздерінің көзқарастары қандай болуы керек деп ойлайтынын, олардың қандай екенін білетінін емес, баяндауға бейім. Одан да қиыны, адамдар өздерінің преюдистік көзқарастары бар екенін тіпті саналы түрде білмей қалуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда ғалымдар осы бейсаналық преюдистіліктен сақтану үшін бірнеше өлшемдерді әзірледі.

Қалыптасуышілік және қатынасаралық құрылымдар

Сонымен қатар, ішкі және сыртқы көзқарас құрылымына қызығушылық зор, яғни көзқарас қалай қалыптасады (күтулер мен құндылықтар) және әртүрлі көзқарастар бір-бірімен қалай байланысады. Ішкі көзқарас құрылымдары – бұл негізгі көзқарастардың өзара сәйкестігі. Бұл әртүрлі көзқарастарды бір-бірімен және құндылықтар немесе идеология сияқты терең психологиялық құрылымдармен байланыстырады. Сыртқы көзқарас құрылымдары, ішкі көзқарас құрылымдарынан өзгеше, бір желідегі екі немесе одан көп көзқарастардың байланысының күшін қамтиды. Дегенмен, эмпирикалық зерттеулер нақты бір көзқарасқа байланысты ойлар, эмоциялар және мінез-құлық ниеттері арасындағы айқын ерекшеліктерді растамайды. Көзқарасқа қатысты үш компонентті модельге сын – оның танымдық, эмоционалдық және мінез-құлықтық байланыстарының үйлесімді болуын талап етуі, бірақ бұл орынсыз болуы мүмкін. Сондықтан, кейбір көзқарас тұжырымдары танымдық және мінез-құлық компоненттерін әсердің туындысы, ал мінез-құлықты – негізгі сенімдердің туындысы деп қарастырады. "Танымдық компонент – бұл бір объектіге байланысты сенімдер, ойлар және қасиеттер". "Эмоционалдық компонент – бұл көзқарас объектісімен байланысты сезімдер мен эмоциялар". "Мінез-құлық компоненті – бұл көзқарас объектісіне қатысты мінез-құлық немесе тәжірибе". Көзқарасқа қатысты ықпалды модель – көп компонентті модель, онда көзқарас – объектіні бағалау, ол эмоционалдық (көңіл-күй мен сезімдерге қатысты), мінез-құлықтық және танымдық компоненттерді қамтиды (ABC моделі). Көзқарастың эмоционалдық компоненті – көзқарас объектісімен байланысты сезімдер немесе эмоциялар. Эмоционалдық жауаптар көзқарасқа түрлі жолдармен әсер етеді. Мысалы, көптеген адамдар құмырсқалардан қорқады. Осылайша, бұл теріс эмоционалдық жауап адамның құмырсқаларға деген жағымсыз көзқарасына әкелуі мүмкін. Көзқарастың мінез-құлық компоненті – көзқарас адамның қалай әрекет ететініне немесе мінез-құлық танытуына қалай әсер ететінін көрсетеді. Көзқарастың танымдық компоненті – адамның бір объектімен байланыстыратын сенімдеріне, ойларына және қасиеттеріне қатысты. Көп жағдайда адамның көзқарасы оның бір объектіге байланысты жағымды немесе жағымсыз атрибуттарды қабылдауына негізделуі мүмкін. Адамға, орынға немесе объектіге жағымды немесе жағымсыз атрибуттарды тағайындау нәтижесінде, адамдар оларға қатысты жағымды немесе жағымсыз мінез-құлық танытуы мүмкін.

There is also considerable interest in intra attitudinal and inter attitudinal structure, which is how an attitude is made (expectancy and value) and how different attitudes relate to one another. Intra attitudinal structures are how underlying attitudes are consistent with one another. This connects different attitudes to one another and to more underlying psychological structures, such as values or ideology. Unlike intra attitudinal structures, inter attitudinal structures involve the strength of relations of more than one attitude within a network. Empirical research, however, fails to support clear distinctions between thoughts, emotions, and behavioral intentions associated with a particular attitude. A criticism of the tripartite view of attitudes is that it requires cognitive, affective, and behavioral associations of an attitude to be consistent, but this may be implausible. Thus some views of attitude structure see the cognitive and behavioral components as derivative of affect or affect and behavior as derivative of underlying beliefs. "The cognitive component refers to the beliefs, thoughts, and attributes associated with an object". "The affective component refers to feelings or emotions linked to an attitude object". "The behavioral component refers to behaviors or experiences regarding an attitude object". An influential model of attitude is the multi component model, where attitudes are evaluations of an object that have affective (relating to moods and feelings), behavioral, and cognitive components (the ABC model). The affective component of attitudes refers to feelings or emotions linked to an attitude object. Affective responses influence attitudes in a number of ways. For example, many people are afraid or scared of spiders. So this negative affective response is likely to cause someone to have a negative attitude towards spiders. The behavioral component of attitudes refers to the way an attitude influences how a person acts or behaves. The cognitive component of attitudes refers to the beliefs, thoughts, and attributes that a person associates with an object. Many times a person's attitude might be based on the negative and positive attributes they associate with an object. As a result of assigning negative or positive attributes to a person, place, or object, individuals may behave negatively or positively towards them.

Нанымдар

Сенімдер – бұл әлем туралы танымдық күйлер – бір объектінің белгілі бір қасиетке ие екендігі немесе бір әрекеттің белгілі бір нәтижеге алып келетіні туралы субъективті ықтималдықтар. Сенімдер ашық және нақты түрде жалған болуы мүмкін. Мысалы, сауалнамалар көрсеткендей, АҚШ ересектердің үштен бірі вакциналар аутизмге себеп болатынына сенеді, ғылыми зерттеулердің көп бөлігі керісінше дәлелдейді. Мұндай сенімдердің берік ұсталатыны және өзгертуге өте төзімді екені анықталды. Көзқарасқа әсер ететін тағы бір маңызды фактор – символдық өзара әрекеттесу, олар күшті символдармен толы және таңдаулы қабылдауға әкелетін эмоционалдық зарядқа ие. Әсер ету теориялары бойынша, саясатта табысты әсер ететін адамдар өздерінің хабарларын қабылдаушыларын қайта-қайта процестең арқылы таңдаулы қабылдауға немесе көзқарастың поляризациялануына, соның салдарынан қарсы кандидатқа қарсы болуға көндіреді. Олар хабар қабылдаушылардың міндеттемесіз күйде екенін, мұндай пікірдің қабылдануы мүмкін емес екенін және оның моральдық негізі жоқ екенін дәлелдейді, сондықтан олар тек әсерлі хабарды ықтималдық аясына енгізуі керек. Көзқарастардың нақты құрылымы туралы пікірталасқа қарамастан, көзқарастар белгілі бір объектіні оңнан теріске қарай бағалаудан гөрі көбірек нәрсені көрсетеді деген көптеген дәлелдер бар.

Әдеп-тұрыс

Психологияда көзқарастың мінез-құлыққа тигізетін әсері зерттеулері кеңейіп келеді. Ицек Аджен осы саладағы екі маңызды теориялық бағытты зерттеуге жетекшілік етті және дамытуға көмектесті: ақылға қонымды әрекет теориясы және оның теориялық жалғасы, жоспарланған мінез-құлық теориясы. Екі теория да көзқарас пен мінез-құлық арасындағы байланысты басқарылатын және ойластырылған процесс ретінде түсіндіруге мүмкіндік береді.

Дәлелді іс-әрекет теориясы

Ақылы әрекет теориясы (TRA) – мінез-құлық ниетін болжау үшін жасалған модель, ол көзқарас пен мінез-құлықтың болжамдарын қамтиды. Ақылы әрекет теориясын Мартин Фишбейн мен Ицек Аджен жасаған, бұл теория бұрынғы зерттеулерден туындады, ол бастапқыда көзқарас теориясы ретінде қалыптасып, көзқарас пен мінез-құлықты зерттеуге әкелді. Теория 1975 жылы Мартин Фишбейн мен Ицек Аджен ұсынған ақылы әрекет теориясынан дамыды. Ақылы әрекет теориясы өз кезегінде оқыту теориясы, күтілетін құндылық теориясы, дәйектілік теориясы және себеп-салдар теориясы сияқты әр түрлі көзқарас теорияларына негізделген. Ақылы әрекет теориясына сәйкес, егер адамдар ұсынылған мінез-құлықты жағымды (көзқарас) деп бағаласа және олардың маңызды адамдары олардың осы мінез-құлықты орындауын қалайды деп ойласа (субъективті норма), онда олардың ниеті (мотивациясы) артады және олар оны істеуі мүмкін. Көптеген зерттеулерде көзқарас пен субъективті нормалардың мінез-құлық ниетімен, содан кейін мінез-құлықпен тығыз байланысы расталды. Жоспарланған мінез-құлық теориясы ақылы әрекет теориясымен бірдей компоненттерді қамтиды, бірақ адамның бақылауынан тыс кедергілерді ескеру үшін мінез-құлықты бақылау компонентін қосады.

Мотивация және мүмкіндіктер (MODE)

Рассел Х. Фацио "Мотивация және мүмкіндік детерминанттар ретінде" немесе MODE деп аталатын баламалы теорияны ұсынды. Фационың пікірінше, ойластыру процесі жүзеге асуы үшін адамдар өз көзқарастары мен одан кейінгі мінез-құлқы туралы ойлануға ынталануы керек. Қысқасы, көзқарас автоматты түрде белсендірілген кезде, адам дұрыс емес шешім қабылдамау үшін мотивацияланған болуы керек, сонымен қатар өз көзқарасы мен мінез-құлқы туралы ойлануға мүмкіндік керек. MODE (мотивация және мүмкіндік мінез-құлық пен көзқарас арасындағы қатынастың детерминанттары ретінде) моделі Фациомен әзірленді. MODE моделі – көзқарасты бағалау теориясы, ол көзқарастың мінез-құлық нәтижелерін болжауға және түсіндіруге тырысады. Екеуі де қатар болғанда, мінез-құлық әдейі болады. Біреуі болмағанда, мінез-құлыққа әсері спонтанды болады. Адамның көзқарасы нақты және жасырын түрде өлшенуі мүмкін. Модельге сәйкес, көзқарас белсендірілуі және, демек, таңдамалы қабылдау болуы көзқарасқа қолжетімділікке байланысты. Көзқарасқа оңай қолжетімділік жағдайында, мінез-құлық ахуылында белсендірілуі және, демек, қабылдау мен мінез-құлыққа әсер етуі ықтимал.

Мінез-құлық ниеті мен нақты мінез-құлық арасындағы жоғары байланысқа қарсы пікір де айтылды, себебі кейбір зерттеулердің нәтижелері көрсеткендей, жағдайлық шектеулерге байланысты мінез-құлық ниеті әрқашан нақты мінез-құлыққа алып келмейді. Атап айтқанда, мінез-құлықтың мақсаты мінез-құлықты толық бақылай алмайтын жағдайда мінез-құлықтың жалғыз детерминанты бола алмайтындықтан, Аджен "қабылданған мінез-құлықты бақылау" деген жаңа компонентті қосып, жоспарланған мінез-құлық теориясын енгізді. Осылайша ол қисынды әрекет теориясын мінез-құлық ниеті мен нақты мінез-құлықты болжау үшін еріксіз мінез-құлықты қамтуға кеңейтті.

Пайдалылық

Адамдар өте пайдалы және жазадан сақтайтын көзқарастарды қабылдайды. Яғни, адамның жеке мүддесіне қызмет ететін кез келген көзқарас пайдалы функция атқарады деп есептеледі. Мысалы, пәтер иесі мүлік салығын төлейді. Егер бұл "мүлік салығының өсуі жаман" деген көзқарасқа әкелсе, онда бұл көзқарас пайдалы функцияны атқарады.

Білім

Бірнеше зерттеулер білімнің артуы мінез-құлыққа ықпал ететін көзқарастардың күшеюімен байланысты екенін көрсетті. Білімнің негізі маңызды құндылықтар мен жалпы қағидаларға негізделген. Көзқарастар нәрселерді үйлесімді және түсінікті ету арқылы осы мақсатқа жетеді. Нәтижесінде, адамдар өз дүниетанымындағы тұрақтылық және мағына сезімін сақтай алады. Мысалы: Мен өзімді жақсы адам деп есептеймін. Мен жақсы адамдарға жақсы нәрселер болатынына сенемін. Бобқа жаман нәрсе оқиды. Демек, Боб жақсы адам емес деп ойлаймын. Егер адам білімнің бір ғана өлшеміне сүйенсе және ол өлшем оның мінез-құлық мақсатына тікелей қатысты болмаса, онда ол адам бұл көзқарас дұрыс емес деп қорытынды жасауы мүмкін. Оқу адамның ұстанымының көп бөлігін түсіндіре алады. Көзқарас қалыптасуды зерттеу – адамдардың адамдарға, орындарға немесе заттарға қатысты бағалауларын зерттеу. Классикалық шарттау, инструменталды шарттау және әлеуметтік оқыту теориялары көзқарас қалыптасуына жауапты. Жеке тұлғадан айырмашылығы, көзқарастар тәжірибеге байланысты өзгеруі мүмкін. Сонымен қатар, «көзқарас» нысандарына ұшырау адамның көзқарасын қалыптастыруға әсер етуі мүмкін. Бұл тұжырым қарапайым әсер ету эффектісі ретінде қарастырылды. Роберт Зайонц адамдардың «көзқарас нысандарына» жиірек ұшырағанда оларға оң көзқарас танытуға бейім екенін көрсетті. Жеке тұлғаның бір стимулға қайта-қайта ұшырауы оның оған деген көзқарасын арттыру үшін жеткілікті жағдай болып табылады. 1993 жылы Тессер мұрагерлік факторлар көзқарастарға әсер етуі мүмкін екенін, бірақ олардың бұл әсері тікелей емес екенін айтты. Мысалы, сенімдер мен құндылықтардың үйлесімді болуын талап ететін тұтастық теориялары. Кез келген мұрагерлік сияқты, белгілі бір қасиеттің генетикалық негізі бар-жоғын анықтау үшін егіздерді зерттеу қолданылады. Мұндай теорияның ең танымал мысалы – Леон Фестингермен байланысты Диссонанс азайту теориясы, ол көзқарас компоненттерінің (сенім мен мінез-құлықты қоса алғанда) келіспеушілік тудырған жағдайда, адам оларды үйлесімді ету үшін біреуін екіншісіне бейімдеуі мүмкін екенін түсіндіреді (мысалы, мінез-құлыққа сәйкес сенімді өзгерту). Басқа теорияларға 1958 жылы Хайдер ұсынған тепе-теңдік теориясы және Дарил Бем ұсынған өзіндік қабылдау теориясы жатады.

Several studies have shown that knowledge increases are associated with heightened attitudes that influence behavior. The framework for knowledge is based on significant values and general principles. Attitudes achieve this goal by making things fit together and make sense. As a result, people can maintain a sense of stability and meaning within their worldview. For example:
I believe that I am a good person. I believe that good things happen to good people. Something bad happens to Bob. So, I believe Bob must not be a good person. When a person is relying on a single dimension of knowledge and that dimension is not directly related to their behavior goal, that person might conclude that the attitude is wrong. learning can account for most of the attitudes a person holds. The study of attitude formation is the study of how people form evaluations of persons, places or things. Theories of classical conditioning, instrumental conditioning and social learning are mainly responsible for formation of attitude. Unlike personality, attitudes are expected to change as a function of experience. In addition, exposure to the 'attitude' objects may have an effect on how a person forms his or her attitude. This concept was seen as the mere exposure effect. Robert Zajonc showed that people were more likely to have a positive attitude on 'attitude objects' when they were exposed to it frequently than if they were not. Mere repeated exposure of the individual to a stimulus is a sufficient condition for the enhancement of his attitude toward it. Tesser in 1993 argued that hereditary variables may affect attitudes but believes that they do so indirectly. For example, consistency theories, which imply that beliefs and values must be consistent. As with any type of heritability, to determine if a particular trait has a basis in genetics, twin studies are used. The most famous example of such a theory is Dissonance reduction theory, associated with Leon Festinger, which explains that when the components of an attitude (including belief and behavior) are at odds an individual may adjust one to match the other (for example, adjusting a belief to match a behavior). Other theories include balance theory, originally proposed by Heider in 1958, and the self perception theory, originally proposed by Daryl Bem.

Өзгерістер

Көзқарастарды ынандыру және убеждение арқылы өзгертуге болады, ал көзқарас өзгерісін зерттеудің маңызды саласы – коммуникацияға жауаптарға бағытталған. Хабардың убеждениеге жеткізу қабілетіне әсер ететін факторларды тәжірибелік зерттеу:

Мақсаттың ерекшеліктері: Бұл хабарды қабылдайтын және өңдейтін адамға қатысты сипаттамалар. Мұндай қасиеттердің бірі – интеллект. Көбінесе, интеллектуалды деңгейі жоғары адамдар бір жақты хабарларға оңай көнбейді. Бұл санаттағы тағы бір айнымалы фактор – өзіне сенімділік. Өзіне сенімділігі жоғары адамдарды оңай убедить етілмейді деп есептелгенімен, өзіне сенімділік пен убеждениеге бейімділік арасындағы қарым-қатынас қисық сызықты екенін көрсететін деректер бар. Орташа деңгейде өзіне сенімді адамдар жоғары және төмен өзіне сенімділік деңгейі бар адамдарға қарағанда оңай убеждениеге түседі. Көздің ерекшеліктері: Көздің негізгі ерекшеліктері – сарапшылық, сенімділік және жеке қарым-қатынастағы тартымдылық. Хабардың сенімділігі бұл жерде маңызды айнымалы болып табылады; егер адам денсаулық туралы есепті оқып, оның кәсіби медициналық журналдан келгенін сенсе, оны танымал газеттен келгенін сенгенге қарағанда оңай убедить етілмек. Кейбір психологтар бұл ұзақ мерзімді әсер бола ма, жоқ па деп пікірталас жүргізеді, ал Ховланд пен Вайс хабардың сенімді көзден келгенін айтудың әсері бірнеше аптадан кейін жоғалып кететінін анықтады (осыны «ұйқыдағы әсер» деп атайды). Ұйқыдағы әсердің болуы да күмәнді. Адамдар хабарды естімес бұрын оның көзін білсе, оларға хабарды айтып, содан кейін оның көзін айтуға қарағанда ұйқыдағы әсердің пайда болу ықтималдығы төмен. Хабардың ерекшеліктері: Хабардың мәні убеждениеде маңызды рөл атқарады. Кейде жағдайдың екі жағын да ұсыну көзқарасты өзгертуге көмектеседі. Адамдар хабарды өңдеуге ынталанбаған кезде, убеждениеге бағытталған хабарда ұсынылған аргументтердің саны көзқарастың өзгеруіне әсер етеді, сондықтан аргументтердің саны көп болса, көзқарастың өзгеруі күшейеді.

Сезімдер мен көзқарастың өзгеруі

Эмоция – сенімділік, әлеуметтік ықпал және көзқарас өзгертудің маңызды құралы. Көптеген көзқарас зерттеулері эмоционалдық немесе сезімдік компоненттердің маңыздылығын баса көрсетті. Эмоция, қандай да бір мәселе немесе жағдай туралы ойлау процесімен тығыз байланысты жұмыс істейді. Эмоционалдық шақырулар жарнамада, денсаулық сақтау кампанияларында және саяси хабарламаларда жиі кездеседі. Соңғы мысалдарға темекі шегуге қарсы денсаулық сақтау кампаниялары және терроризм қорқынышын күшейткен саяси жарнамалар жатады. Көзқарастар мен көзқарас нысандары – танымдық, сезімдік және танымдық компоненттердің нәтижесі. Көзқарастар – мидың ассоциативтік желілерінің бір бөлігі, ұзақ мерзімді есте сақтауда орналасқан, сезімдік және танымдық түйіндерден тұратын құрылымдар. Сезімдік түйінді белсендіру арқылы көзқарас өзгертуге мүмкіндік туады, бірақ сезімдік және танымдық компоненттер әдетте өзара байланысты болады. Адам көзқарастың дұрыстығы арқылы өз көзқарасын өзгерте алады, бұл оның көзқарасының дұрыстығына және нақтылығына деген сенім деңгейіне байланысты. Жалпы алғанда, сенім деңгейі жоғары болған сайын, адам айналасындағылардың да осы көзқарасты бөлісуі керек деп санайды. Басқа адамдардың осы көзқарасты қолдайтынын және оның әлеуметтік жағынан қабылданатынын білгенде, көзқарастың дұрыстығының маңыздылығы одан да айқын болады. Біздің көзқарасымыз мінез-құлқымызға және біздің айналамыздағыларға қалай қарайтынымызға үлкен әсер етеді. Басым сезімдік желілерде, сендіруге және көзқарас өзгертуге қарсылық көрсетуде танымдық қарсы аргументтерді келтіру қиынға түседі. Көзқарас айқындығы – белгілі бір көзқарасқа қатысты сенімділік немесе белгісіздік сезімі, бұл сезім сол көзқарастың мәселеге немесе нәрсеге қатысты айқындалуы арқылы күшейеді. Басқа әдістерге түсініктерді немесе желілік карталарды құру, сондай-ақ эрада алғашқы сигналдарды немесе сөздік ишараларды пайдалану жатады.