Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ведалардағы архаикалық тіл (б.з.д. 2-мыңжылдық)
Archaic language in the Vedas (2nd millennium BCE)
Веда санскриті, сондай-ақ Веда тілі деп те аталады, Үнді-Еуропа тілдер отбасының Үнді-Арийлік кіші тобының ежелгі тілі. Ол Ведалар мен б.з.д. 2-мыңжылдықтың ортасынан б.з.д. 1-мыңжылдықтың ортасына дейін жинақталған туысқан әдебиеттерде кездеседі. Бұл тіл ауызша сақталып келген, жазудың пайда болуына бірнеше ғасыр бұрын туған. Веда санскритіндегі кең көлемді ежелгі әдебиет қазіргі заманға дейін жеткен, және бұл Прото-Индоевропалық және Прото-Индоирандық тарихын қайта құру үшін маңызды ақпарат көзі болып табылады. Веда санскриті және оның туысқан тілі – авеста тілі, өте мұқият тыңдалғанда бір-бірін түсінуге болады, бірақ көптеген сөздер түсініксіз болып қалады және әртүрліше айтылады.
Vedic Sanskrit, also simply referred as the Vedic language, is an ancient language of the Indo Aryan subgroup of the Indo European language family. It is attested in the Vedas and related literature compiled over the period of the mid 2nd to mid 1st millennium BCE. It is orally preserved, predating the advent of writing by several centuries. Extensive ancient literature in the Vedic Sanskrit language has survived into the modern era, and this has been a major source of information for reconstructing Proto Indo European and Proto Indo Iranian history. Vedic Sanskrit and its sister language, Avestan, are mutually intelligible with very careful listening, although multiple words remain unintelligible and have different pronunciations.
Тарихқа дейінгі шығу
Прото-индо-иран тілінің прото-иран және прото-индо-арий тілдеріне бөлінуі лингвистикалық негізде шамамен б.з.б. 1800 жылға дейін не оған дейін болған деп есептеледі. Ригведаның ең көне әнұранының жазылған мерзімі ең болмағанда шамалы, көбінесе шамамен б.з.б. 1500 жылға жуық деп бағаланады. Аско Парпола (1988) және Дж. П. Мэллори (1998) индо-арий тілінің иран тілінен бөліну орнын Бактрия-Маргиана археологиялық кешенінің (BMAC) қола дәуірі мәдениетіне жатқызады. Парпола (1999) модельді кеңейтіп, "прото-ригведалық" индо-арийлердің шамамен б.з.б. 1700 жылдары BMAC-қа енгенін айтады. Ол шамамен б.з.б. 1900 жылдан бастап кеш Хараппа мәдениетінде ерте индо-арийлердің болғанын және Пәнжабқа "прото-ригведалық" (прото-дард) тілінің шамамен б.з.б. 1700 жылдары Гандхара зират мәдениетімен байланысты енгенін болжайды. Бұл модельге сәйкес, үлкен индо-арий тобындағы ригведа тілі дард тілдерінің тікелей атасы болып табылады. Алғашқы веда санскрит тілі Панини сипаттаған тілмен, яғни классикалық санскрит тілімен салыстырғанда әлдеқайда біртекті емес болды. Индуизмнің алғашқы Упанишадтары мен кейінгі веда әдебиетіндегі тіл классикалық санскритке жақындады. Веда санскрит тілінің кейінгі түрінің классикалық санскрит түріне ресмиленуі Панинидің "Аштадхьяи", Патанджалидің "Махабхасиясы" және Патанджалидің жұмысына дейінгі Катьяянаның түсіндірмелерімен байланысты. Үндістанның жергілікті билеушілерінің ең ерте эпиграфикалық жазбалары пракрит тілінде жазылған. Бастапқыда бүкіл Үндістанның эпиграфикалық тілі негізінен пракрит болған, ал санскрит тілі алғаш рет Солтүстік Үндістанның б.з.б. 1-ғасырының екінші жартысынан бастап жазылған жазуларында кездеседі. Санскрит тілі біртіндеп пракрит тілін елдің барлық аймақтарындағы үнді эпиграфиясы саласынан ығыстырды.
The separation of Proto Indo Iranian language into Proto Iranian and Proto Indo Aryan is estimated, on linguistic grounds, to have occurred around or before 1800 BCE. The date of composition of the oldest hymns of the Rigveda is vague at best, generally estimated to roughly 1500 BCE. Both Asko Parpola (1988) and J. P. Mallory (1998) place the locus of the division of Indo Aryan from Iranian in the Bronze Age culture of the Bactria–Margiana Archaeological Complex (BMAC). Parpola (1999) elaborates the model and has "Proto Rigvedic" Indo Aryans intrude the BMAC around 1700 BCE. He assumes early Indo Aryan presence in the Late Harappan horizon from about 1900 BCE, and "Proto Rigvedic" (Proto Dardic) intrusion to Punjab as corresponding to the Gandhara grave culture from about 1700 BCE. According to this model, Rigvedic within the larger Indo Aryan group is the direct ancestor of the Dardic languages. The early Vedic Sanskrit language was far less homogeneous compared to the language described by Pāṇini, that is, Classic Sanskrit. The language in the early Upanishads of Hinduism and the late Vedic literature approaches Classical Sanskrit. The formalization of the late form of Vedic Sanskrit language into the Classical Sanskrit form is credited to Pāṇini's Aṣṭādhyāyī, along with Patanjali's Mahabhasya and Katyayana's commentary that preceded Patanjali's work. The earliest epigraphic records of the indigenous rulers of India are written in the Prakrit language. Originally the epigraphic language of the whole of India was mainly Prakrit and Sanskrit is first noticed in the inscriptions of North India from about the second half of the 1st century B. C. Sanskrit gradually ousted Prakrit from the field of Indian epigraphy in all parts of the country.
Рг-ведалық
Рг·веданың Веда санскритындағы көптеген сөздердің көне авеста тілімен туыстығы немесе тікелей сәйкестігі бар, бірақ бұл сөздер Ригведадан кейінгі үнді мәтіндерінде кездеспейді. Рг·веда мәтіні шамамен б.з.д. 12 ғасырға дейін толыққан болуы керек. Б.з.д. 1200 жылға дейінгі қабаттар Веда санскритінің біртіндеп өзгеруін көрсетеді, бірақ Ригведадан кейінгі кезеңде осы көне сәйкестіктер мен тіл білімінің жоғалуы байқалады.
Many words in the Vedic Sanskrit of the Ṛg·veda have cognates or direct correspondences with the ancient Avestan language, but these do not appear in post Rigvedic Indian texts. The text of the Ṛg·veda must have been essentially complete by around the 12th century BCE. The pre 1200 BCE layers mark a gradual change in Vedic Sanskrit, but there is disappearance of these archaic correspondences and linguistics in the post Rigvedic period.