Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кипр музыкасы мен музыкалық дәстүрлері
Music and musical traditions of Cyprus
Кипр музыкасы әртүрлі дәстүрлі, батыс классикалық және батыс халықтық жанрларды қамтиды. Кипрдің дәстүрлі музыкасы Грекияның дәстүрлі музыкасына ұқсас, түрік және араб әсерлерімен толы, және соста, сиртос, балос, тация, антихристос, арабие, каротсерис, синалик, чифтетели, зеимбекико және мандра билері сияқты билерді қамтиды.
The music of Cyprus includes a variety of traditional, Western classical and Western popular genres. Cypriot traditional music is similar to the traditional music of Greece with Turkish and Arab influences, and includes dances like sousta, syrtos, ballos, tatsia, antikristos, arabiye, karotseris, sinalik, chiftetteli, zeimbekiko and the mandra dance.
Ортағасырлық музыка
Кипр ортағасырлық дәуірге дейін көп рет қолы ауысты, және крест жорықтары кезінде христиандық пен Батыс Еуропа өркениетінің маңызды бекінісі болды. Аралдың Еуропаның мәдени астанасы ретіндегі шарықталуы 1359 жылдан 1432 жылға дейін созылды. Осы кезеңде Пьер I де Лузиньян үш жылдық сапармен Еуропаны аралап, Реймстегі Карл V-ті қатты әсер еткен музыканттар тобымен бірге болды, сол үшін ол оларға 80 франк алтын сыйлады. Кипрге қайтқанда Пьер I француздық Ars Nova-ны, кейіннен Ars Subtilior-ді әкелді. Француз музыканттары Кипрде бекініп, Никосия қаласы Ars Subtilior стилінің астанасына айналды. Янус I де Лузиньян Кипр музыкасының өзінің ерекше түріне дамуын көрді. Оның қызы Анна де Лузиньян Женева графы Людовикке үйленгеннен кейін 159 парақтан тұратын, діни және әлеуметтік сипаттағы екі жүзден астам полифониялық шығармалар жазылған қолжазбаны алып келді. Бұл қолжазба қазір Турин ұлттық кітапханасының қорында сақталуда.
Cyprus changed hands numerous times prior to the medieval era, and was an important outpost of Christianity and Western European civilization during the Crusades. The island's peak as a cultural capital of Europe occurred from 1359 to 1432. During that peak, Pierre I de Lusignan made a three year tour on Europe, bringing with him an entourage of musicians that impressed Charles V in Rheims so much that he donated 80 francs in gold to them. On his return to Cyprus, Pierre I brought with him the French Ars Nova and, later, the Ars Subtilior. French musicians became well established in Cyprus, and the city of Nicosia became a capital of the Ars Subtilior style. Janus I de Lusignan saw Cypriot music evolve into its own variety of music. His daughter, Anne de Lusignan, brought a manuscript after her marriage to Louis, Count of Geneva, which contained 159 folios with over two hundred polyphonic compositions, both sacred and secular. The manuscript is now a part of the collection of the National Library of Turin.
Қайта өрлеу дәуірінің музыкасы
Бұл дәуірдің маңызды тұлғасы – Иероним о Трагодист (гр. Ιερώνυμος Τραγωδιστής, Иероним әнші), шамамен 1550-1560 жылдары өркендеген, Джозеффо Зарлиноның кипрлік шәкірті. Ол, басқалармен бірге, ортағасырлық Византия әнінің қазіргі контрапункт ережелерімен сәйкес келуіне мүмкіндік беретін жүйе ұсынды. Оның қолжазбаларының бірі Лесбос аралындағы Сент-Игнатий монастыры кітапханасында сақтаулы.
A key figure of that era was Ieronimos o Tragodistis (Greek: Ιερώνυμος Τραγωδιστής, Hieronymus the Cantor), a Cypriot student of Gioseffo Zarlino, who flourished around 1550 1560 and, among others, proposed a system that enabled medieval Byzantine chant to correspond to the current contrapuntal practices via the cantus. One of his manuscripts is located in the library of Saint Ignatios Monastery in Lesbos.
Византия музыкасы
Аралдың музыкасына Византия музыкасы да әсер еткен. Афанасий Деметриадис, сондай-ақ Касаветис деп те белгілі, Константинополдің Экуменикалық Патриархы оның туысы Ерасим (1794–1797) болған кезде Константинополде кипрлік диякон қызметін атқарды. Өлімнің жастарды артық жақсы көруін айтатын, оның өзі жазып, музыкасын жазған зайырлы ән Никифорос Нафтуниярис жинағында сақталған. Мадитостың Хризантосы, Протопсалт Григорий және архивші Хурмузиос грек шіркеу музыкасының нотациясын реформалауға жауапты болды. Аталған жұмыстың мәні – византиялық музыкалық белгілерді қарапайымдау болды, себебі 19 ғасырдың басына қарай олар тым күрделі және техникалық болып кеткендіктен, оларды тек жоғары білікті әншілер ғана дұрыс түсіндіре алды.
The music of the island is influenced also by the Byzantine music. Athanasios Demetriadis, also known as Kasavetis, was a Cypriot deacon in Constantinople when Ecumenical Patriarch of Constantinople was his uncle Yerasimos (1794–1797). A secular song lamenting Death's preference for the young, written and set to music by him survives in a collection by Nikiforos Naftouniaris. Chrysanthos of Madytos, Gregory the Protopsaltes, and Chourmouzios the Archivist were responsible for a reform of the notation of Greek ecclesiastical music. Essentially, this work consisted of a simplification of the Byzantine musical symbols which, by the early 19th century, had become so complex and technical that only highly skilled chanters were able to interpret them correctly.
Дәстүрлі музыка
Кипрдің дәстүрлі музыкасы Грекияның дәстүрлі музыкасына ұқсас және тациа, соста, сиртос, балос, зеибекико, каротсерис, синалик, чифтеттели, арабки, мандра биі және карсилама топтарын қамтиды. Грекия мен Түркиядан айырмашылығы, Кипрде карсилама билерінің бес түрі бар, олардың әрқайсысы ерлер мен әйелдерге арналған, ал кейбіреулері стандартты 9/8 ырғағынан өзгеше. Бесінші карсилама биі ерлер мен әйелдер орындауында балос деп те аталады. Кипрдің дәстүрлі музыкасы – грек және түрік дәстүрлі музыкасы сияқты – модальды, Византия эхосы / түрік мақамының музыкалық жүйелеріне негізделген. Кипрдің дәстүрлі музыкасына жақын орналасқан араб елдерінің музыкасы да әсер етеді. Грек және түрік кипрліктерінің екеуі де скрипканы жетекші жеке аспап ретінде пайдаланады, ол лютнямен сүйемелденеді. Тамбуциа және питкиавлин де қолданылады. 20 ғасырдың басына дейін давул мен зурна (грек тілінде даули және зурнес) екі қауымдастықта да (әсіресе түрік кипрліктері) ауылдық мерекелер мен тойларда қолданылған, бірақ бұл аспаптар кейіннен грек кипрліктерінің музыкалық кеңістігінен шығарылды. Кипрде бұрын таралған тағы бір аспап – тамбура, ол Грекияда «пандура» немесе «трихорда» (үш тартылған ішегі бар аспап) деп белгілі. Грек кипрлік халық музыкасының белгілі орындаушыларына әншілер Теодулос Каллиникос, Михалис Ттерликкас, Христос Сиккис, Михалис Хаджимихаил және Илиас Кулумис кіреді. Чиатиста (кипрлік грекше: τσιαττιστά, «таяу [әні]») – крет мантинадасына ұқсас, сатира, махаббат, қайғы және т.б. сияқты түрлі тақырыптарды білдіру үшін импровизациялық антифондық ән өнері. Грек кипрлік халық музыкасы ең жақын Нисиотикамен (Эгей аралдарының халық музыкасы) және әсіресе Додеканес музыкасымен байланысты. Кипрдің дәстүрлі музыкасына Кіші Азия гректерінің музыкасы да зор ықпал еткен. Дәстүрлі музыканы басқа жанрлармен біріктіру немесе танымал ету әрекеттері 1970 жылдардан бері жүзеге асырылып келеді. Мысалы, Кипр мен Грекияда дәстүрлі кипрлік және эстрадалық музыканың танымал әншісі және композиторы Михалис Виоларис. Тағы бір мысал – Никосиядан шыққан Monsieur Doumani тобы, Кипрдің дәстүрлі музыкасын дамытуға және кипрлік халық әндерін жаңартуға бағытталған.
Traditional music on Cyprus is similar to the traditional music of Greece and includes dances like the tatsia, sousta, syrtos, ballos, zeibekiko, karotseris, sinalik, chiftetteli, arabkyes, mandra dance and the karsilama suites. Note that unlike Greece and Turkey, there are suites of five karsilama dances, different for men and women some of them other than the standard 9/8 rhythm. The fifth karsilama dance is also known as ballos for both men's and women's suites. Traditional Cypriot music – similar to Greek and Turkish traditional music – is modal, based on the musical systems of the Byzantine echos / Turkish makam. The traditional music of Cyprus is also influenced by the music of the surrounding Arab countries. Both Greek and Turkish Cypriots use the violin as the main solo instrument, accompanied by the lute. The tamboutsia and the pithkiavlin are also used. Until the beginning of the 20th century, the davul and the zurna (daouli and zournes in Greek) were used by both communities (although mostly by Turkish Cypriots) in village festivals and weddings, but these instruments were later excluded from the Greek Cypriot soundscape. Another instrument that was played earlier in Cyprus was tambouras, which is known in Greece as 'pandoura' or 'trichordo' (a three stringed instrument). Notable performers of Greek Cypriot folk music include singers Theodoulos Kallinikos, Michalis Tterlikkas, Christos Sikkis, Michalis Hadjimichail and Ilias Kouloumis. The chiatistá (Cypriot Greek: τσιαττιστά, "spite [song]") is improvised antiphonal singing akin to the Cretan mantinada, to express a range of themes be it satire, love, mourning etc. Greek Cypriot folk music is most closely related to the Nisiotika (the folk music of the Aegean Islands) and especially so to the music of the Dodecanese. The traditional music of Cyprus is also greatly influenced from the music of the Greeks of Asia Minor. Attempts to either popularize or fuse traditional music with other genres have taken place since the 1970s. For example, the famous singer and composer, in Cyprus and Greece, of traditional Cypriot and popular music is Mihalis Violaris. Another example includes Monsieur Doumani, a Cypriot band from Nicosia which focuses on developing Cypriot traditional music and reworking traditional Cypriot folk songs.
Бірінші кезең: 1970-1990 жылдар
Кипрдің рок және хэви-метал музыкасының тарихы 1974 жылғы соғыстан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1970 жылдардың аясында басталады. Бұл кезең Кипрдің бірінші рок дәуірі деп белгіленеді. Кипрдегі рок/металл сахнасының алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі – Kim Nicolaou, Kimstyle TR (TR – Teenage Revolution) тобының негізін қалаушы. Осы топ аралға алғаш рет тікелей эфирде рок-шоулар әкелді. Топтың тұңғыш поп/рок синглы "The Lady & The Parrot" деп аталды, ол Грекия мен Кипр стандарттары бойынша өте ерте шығып, сөздері қарапайым халыққа тиісті емес деп танылды. Сондықтан, CyBC телеарнасы оны көрсетуден тыйым салды, ал кеден қызметкерлері синглдің таспаларын өртеп жіберді. Бұл жастардың көптегенін топ құруға ынталандырды, нәтижесінде кинотеатрларда араларында жарыстар өтті. Kimstyle және Ким Николаудың Rock & Reggae шоуы (CyBC арнасында алғаш рет көрсетілген), кейіннен 1980 жылдардың ортасында Armageddon тобына әсер етті. Олардың дәстүрлі хэви-метал дыбысы аралдағы рок музыкасын жаңа деңгейге көтерді деп есептеледі. Бүгінгі күнге дейін ең ұзақ жұмыс істеп келе жатқан топ, жылдар бойы жоғары сапалы туындыларын шығарып, шетелге бірнеше рет сапар шегу арқылы Кипр металл сахнасымен байланыстырылып келеді. Қазіргі таңда олар металдың прогрессивті бағытына көбірек бет бұрды. 1990 жылдардың басында Godblood жергілікті Black metal сахнасын құрды, бастапқыда мектеп тобы ретінде жұмыс істеп, кейіннен "Throne Productions" атты шағын жазбалар компаниясын құрды. Топ таратылды, енді тек бірнеше адам ғана Кипрде грек сахнасының Rotting Christ тобы және 1990 жылдардың соңында Израильде өткен халықаралық фестивальдегі концерттерін еске алады. Heavy/Power metal жанрында Diphtheria және кейіннен Arryan Path сияқты жоғары сапалы топтар өмір сүрді. Сол кезеңде Regicide (Epidemic тобын қолдап) және Scotoma сияқты керемет тікелей концерттер ұсынған бірнеше Thrash metal тобы да белсенді болды. Нәтижесінде, 1990 жылдар сахна үшін өте жемісті кезең болды.
The history of Cyprus' rock and heavy metal music begins a few years after the war of 1974, during the late 1970s. This period is known as the First Rock Era of Cyprus. One of the pioneers of the rock/metal scene in Cyprus is Kim Nicolaou founder of the band known as Kimstyle TR (TR standing for Teenage Revolution). This band was the first to bring and introduce live rock shows to the Island. The band's first pop/rock single was called "The Lady & The Parrot" which was so ahead of its time, for the standards of Greece and Cyprus, that the lyrics were found offensive; therefore, it was banned by CyBC TV and copies of the single were burnt by the customs authorities. This spawned many teenagers to start forming bands & that brought competitions amongst them in the movie theatres. Kimstyle and Kim Nicolaou's Rock & Reggae show (first of its kind broadcast by CyBC), who later influenced the group Armageddon in the mid 1980s, with their traditional heavy metal sound are considered to have taken rock music on the Island one step further. The longest running band to date, they have managed to be synonymous to the Cyprus metal scene throughout the years, with quality releases and a few visits abroad. Nowadays, they have moved more into the progressive side of metal. In the early 1990s, Godblood started the local Black metal scene, acting firstly as a school band, and later on continuing with their small record label 'Throne Productions'. They have disbanded and only some can recall some shows they had in Cyprus with bands from the Greek scene like Rotting Christ and an international festival in Israel in the late 1990s. In Heavy/Power metal there were bands of great quality such as Diphtheria and later Arryan Path leading the genre. There were also a couple of active Thrash metal bands during that era giving great live shows such as Regicide (supporting Epidemic) and then Scotoma. Eventually, the 1990s were a very active period for the scene in general.
Әлемдік музыка
Кипрдегі ең танымал және табысты әлемдік музыка топтарының бірі – Monsieur Doumani. Топ 2012 жылы Никосияда құрылып, Grippy Grappa (2013) және Sikoses (2015) атты екі альбом шығарды. Топ Кипр фольклорлық музыкасының ерекшелігіне назар аударады, дәстүрлі әндерді жаңа аранжировкалармен, мелодиялармен, ырғақтармен және дыбыстармен байытып, өзіне тән стиль қалыптастырады. Топтың музыкасы – дәстүрлі элементтер мен қазіргі заманғы жанрлардың үйлесімі. Олардың репертуарында Кипр грек диалектінде жазылған, Кипр қоғамының қазіргі жағдайынан, соның ішінде аралды қамқорлыққа түсірген қаржылық дағдарыстан және сыбайлас жемқорлық саяси жүйеден шабыт алған авторлық композициялар да бар. Monsieur Doumani 2014 жылғы Songlines Music Awards жүлдесінде «Жылдың жаңа есімі» номинациясына ие болды және WOMAD Charlton Park 2014, Sommarscen Malmö, Songlines Encounters Festival сияқты әлемдік фестивальдерде өнер көрсетті.
One of the most successful and recognised world music groups in Cyprus is Monsieur Doumani. The group was formed in Nicosia in 2012 and has released two albums, Grippy Grappa (2013) and Sikoses (2015). The band focuses upon the unique character of Cypriot folkloric music, enriching traditional songs with new arrangements, melodies, rhythms and sounds and crafting a style distinctively their own. The band's music is a blend of the traditional element with modern genres. Their repertoire also includes their own compositions in the Cypriot Greek dialect, which are inspired by contemporary Cypriot society, as for example the recent financial crisis that hit the island and the corrupted political system. Monsieur Doumani was nominated for "Best Newcomer" in Songlines Music Awards 2014 and participated in acclaimed festivals around the globe such as WOMAD Charlton Park 2014, Sommarscen Malmö, Songlines Encounters Festival etc.
Электрондық/дүниелік музыка
2008 жылы «Микрос Космос» («кішкентай әлем») электрондық/әлемдік музыка тобы Кипрге келді және Никосияда алғашқы альбомын жазды. Олардың алғашқы өнер көрсетулері ноутбук пен дауыспен классикалық грек ребетикасының тікелей ремикстерінен тұрды, олар Нью-Йорк қаласының «Алтын фестивалінде» және АҚШ-тың басқа да жерлерінде таныстырылды. «Микрос Космос» тобының толыққанды түпнұсқа альбомы классикалық ребетикадан алыстап, минималды аранжировкаларға құштарлықпен және грек музыкасы тарихында сирек кездесетін лирикалық абстракциямен ерекшеленеді.
In 2008 the electronic/world music group Mikros Kosmos ("small world") arrived in Cyprus and recorded their first album in Nicosia. Their first performances presented live remixes for laptop and voice of classic Greek rebetika, with performances at New York City's Golden Festival and elsewhere in the United States. Mikros Kosmos's full length original album moves away from the classic rebetika with an affection for minimal arrangements and a lyrical abstraction which is uncommon in the history of Greek music.