Кіріспе
Христиан әйел-әулие және шейіт Аполлония ("Αγία Απολλωνία, ") – Дециус мұңдауларынан бұрын Александрияда христиандарға қарсы жергілікті көтеріліс кезінде азап көрген бойжеткендер тобының бірі. Діни дәстүр бойынша, оны азаптау кезінде барлық тістері зорлықпен жұлып алынған немесе сындырылған. Осы себепті ол тіс дәрігерлерінің және тіс ауыруымен немесе басқа да тіс проблемаларымен күресетіндердің қамқоршысы саналады. Француз сарай суретшісі Жехан Фуке "Аполлонияның шейіт болуы" картинасында Аполлонияның азапталуын бейнелеген.
Saint Apollonia ('Αγία Απολλωνία, ) was one of a group of virgin martyrs who suffered in Alexandria during a local uprising against the Christians prior to the persecution of Decius. According to church tradition, her torture included having all of her teeth violently pulled out or shattered. For this reason, she is popularly regarded as the patroness of dentistry and those suffering from toothache or other dental problems. French court painter Jehan Fouquet painted the scene of St. Apollonia's torture in The Martyrdom of St. Apollonia.
Шейіт болу
Дін тарихшылары император Филипптің өмірінің соңғы жылдарында (244–249 жж.) Римнің құрылған күнінің мыңжылдығын тойлауға байланысты (дәстүрлі түрде б.з.д. 753 ж., шамамен 248 ж.) ресми түрде тіркелмеген тойларда Александрия халқының ашуы зор болғанын айтады. Бір ақын апатты болжағанда, олар христиандарға қарсы қанды зұлсалыс жасады, ал билік оларды қорғауға тырыспады. Александрия епископы Дионисий (247–265) Антиохия епискобы Фабийге жолдаған хатында халқының қыналыстарын баяндайды. Дионисий Метр мен Квинта атты бір ер және әйелдің ұсталғанын және өлтірілгенін, сондай-ақ бірнеше христиандардың үйлерінің тоналанғанын сипаттағаннан кейін былай дейді: «Сол кезде Аполлония, партхенос пресбитис (көбінесе диаконисса деген мағынаны білдіреді) зор құрметке ие болды. Олар оны да ұстап алып, қайталап соққылармен барлық тістерін сындырды. Содан кейін олар қала қақпасының сыртында ағаш үйіп, егер ол олардың айтқанын қайталамайынша, тірідей өртеп жібереміз деп қорқытты (яғни Мәсіхке қарсы сөздер айтса немесе жазыққы сыйынып, жаңа тәңірлерге сиынса). Өтініші бойынша, оған аздап еркіндік берілді, ол дереу отқа секіріп, өліп күйді. Бұл қысқа оқиға Якоб де Ворагиннің «Алтын аңызында» (шамамен 1260 ж.) кеңейтіліп, моральдық тұрғыдан зерделенді. Аполлония және ертедегі көптеген шейіттер өлімге ұшырауын күтпеді, бірақ пәктіктерін сақтау үшін немесе сенімдерінен бас тарту немесе өлімге ұшырау арасында таңдау жасауға мәжбүр болғандықтан, оларға дайындалған өлімді ерікті түрде қабылдады, бұл кейбір адамдардың пікірінше, өзіне-өзі қол жұмсауға жақын әрекет еді. Августин Гиппоның «Құдай қаласы» атты еңбегінің бірінші кітабында осы мәселеге тоқталып, өзіне-өзі қол жұмсау туралы былай дейді: «Бірақ, олардың айтуынша, қуғын-сүргін кезінде кейбір қасиетті әйелдер толқындармен ағызылып, суға батып кету үшін суға секірді, осылайша пәктіктерін сақтады. Олар осылай өмірден озғанмен, католик шіркеуінде шейіт ретінде құрметке ие және олардың мерекелері үлкен салтанатты түрде атап өтіледі. Бұл мәселеде мен оңай баға беруге батылым жоқ. Себебі, шіркеудің сенімді аян арқылы осы христиандардың естелігін құрметтеуге құдіретті екенін білемін. Мүмкін, солай шығар. Олар да Самуил сияқты, адамның қалауымен емес, Құдайдың бұйрығымен әрекет еткен шығар. Егер Құдай бұйрық беріп, оны анық білдірсе, онда оған мойынсұнуды кім қылмыс деп есептейді немесе мұндай құлшыныс пен дайындықты кім айыптайды?» Дионисийдің баяндауында осы әрекеті үшін Аполлонияға ешқандай кінә тағылмаған; оның көзінде ол басқа шейіттер сияқты шейіт болды және Александрия шіркеуінде осылай құрметке ие болды. Уақыт өте келе оның мерекесі Батыста да танымал болды. Кейінгі бір әңгімеде Аполлония қателікпен көшіріліп, Юлиан Апостаттың тұсында Римдегі христиан қызына айналдырылды, ол да тістерінен зардап шекті.
At that time Apollonia, parthénos presbytis (mostly likely meaning a deaconess) was held in high esteem. These men seized her also and by repeated blows broke all her teeth. They then erected outside the city gates a pile of wood and threatened to burn her alive if she refused to repeat after them impious words (either a blasphemy against Christ, or an invocation of the heathen gods). Given, at her own request, a little freedom, she sprang quickly into the fire and was burned to death. This brief tale was extended and moralized in Jacobus de Voragine's Golden Legend (c. 1260). Apollonia and a whole group of early martyrs did not await the death they were threatened with, but either to preserve their chastity or because they were confronted with the alternative of renouncing their faith or suffering death, voluntarily embraced the death prepared for them, an action that runs perilously close to suicide, some thought. Augustine of Hippo touches on this question in the first book of The City of God, apropos suicide:
]But, they say, during the time of persecution certain holy women plunged into the water with the intention of being swept away by the waves and drowned, and thus preserve their threatened chastity. Although they quitted life in this wise, nevertheless they receive high honour as martyrs in the Catholic Church and their feasts are observed with great ceremony. This is a matter on which I dare not pass judgment lightly. For I know not but that the Church was divinely authorized through trustworthy revelations to honour thus the memory of these Christians. It may be that such is the case. May it not be, too, that these acted in such a manner, not through human caprice but on the command of God, not erroneously but through obedience, as we must believe in the case of Samson? When, however, God gives a command and makes it clearly known, who would account obedience there to a crime or condemn such pious devotion and ready service?" The narrative of Dionysius does not suggest the slightest reproach as to this act of St. Apollonia; in his eyes she was as much a martyr as the others, and as such she was revered in the Alexandrian Church. In time, her feast was also popular in the West. A later narrative mistakenly duplicated Apollonia, making her a Christian virgin of Rome in the reign of Julian the Apostate, suffering the same dental fate.
Құрмет
Рим-католик және Шығыс православие шіркеулері (ОКА) 9 ақпанда қасиетті Аполлония мерекесін тойлайды. Ол өнерде тісті ұстап тұрған қысқыштармен бейнеленеді, себебі оның өмірінде шеккен азабы зор болған. Қасиетті Аполлония – Катания қаласының екі қасиетті қамқоршысының бірі. Уильям С. Уолш атап өткендей, оның қабірлерінің көп бөлігі Римдегі бұрынғы Киелі Аполлония шіркеуінде сақталған, ал басы Трастевередегі Санта-Мария базиликасында, қолдары Сан-Лоренцо-франьо-ле-Мура базиликасында, жақ сүйегінің бір бөлігі Санкт-Василий шіркеуінде, ал қалған қабірлері Антверпендегі иезуит шіркеуінде, Брюссельдегі Сент-Огастин шіркеуінде, Мехлиндегі иезуит шіркеуінде, Льеждегі Сент-Крост шіркеуінде, Порто соборының қазынасында және Кельндегі бірнеше шіркеулерде орналасқан. Бұл қабірлер кейде жалғыз тістен немесе сүйек сынығынан тұрады. Орта ғасырларда оның тісі деп саналатын заттар тіс ауруын емдеу үшін сатылған. Римде, Санта-Мария базиликасының жанында оған арналған шіркеу болған, бірақ ол қазір жоқ. Қалдырған жалғыз нәрсе – Сант-Аполлония алаңы. Лиссабонның маңызды теміржол станцияларының бірі осы қасиеттің құрметіне аталған. Францияның Локронан қаласындағы шіркеуде қасиетті Аполлонияның мүсіні орнатылған. 1507 жылы португал теңізшілері Маврикий аралын оның құрметіне Санта-Аполония деп атаған. Германияның Аахен қаласының маңындағы Айлендорф ауылындағы шіркеу қасиетті Аполлонияның есімімен аталады. Италияның кейбір аймақтарында қасиетті Аполлонияны тіс перисі ретінде қарастырады, ол балалар ұйықтағанда түскен сүт тістерін жинап, орнына сыйлық қалдырады. Чикагодағы Лойола университетіндегі Мадонна делла Страда капелласының солтүстік қабырғасында қасиетті Аполлонияны бейнелейтін витраж терезесі бар. Бұл қабырғадағы терезелер капелла салынған кездегі университет колледждерімен сәйкес келеді. Лойола университетінің стоматология мектебі 1993 жылы жабылды, бірақ капелладағы терезе сақталды.