Кіріспе
Ватикан қаласындағы қаржы институты
Институт 1942 жылғы маусымда Папа Пий XII-нің паптық жарлығымен құрылды. 2012 жылғы маусымда IOR өзінің қызметі туралы алғашқы баяндамасын ұсынды. 2013 жылғы шілдеде институт жеке веб-сайтын іске қосты. 2013 жылғы 1 қазанда ол алғашқы жылдық есебін жариялады. 2013 жылғы 24 маусымда Папа Франциск IOR реформасын зерттеу үшін арнайы тергеу комиссиясын (CRIOR) құрды. 2014 жылғы 7 сәуірде Папа Франциск CRIOR және COSEA комиссиялары мен IOR басшылығы бірлесіп әзірлеген IOR-дың болашағына қатысты ұсынымдарды бекітті. Ватикан хабарламасында айтылғандай, "IOR сақтықты сақтап, әлемдегі католик шіркеуіне арнайы қаржылық қызметтер көрсетуді жалғастырады". 2014 жылғы 7 сәуірде Папа Франциск институттың болашағына қатысты ұсынысты мақұлдады, "католик шіркеуінің, Апостолдық Тақтың және Ватикан қаласының игілігі үшін IOR миссиясының маңыздылығын қайта растады". IOR Рим Куриясының бөлімшесі емес, Рим-католик шіркеуінің орталық әкімшілік құрылымы. Ол сондай-ақ орталық банк емес. IOR-дың мақсаты – "жеке немесе заңды тұлғалар тапсырған немесе оларға сеніп берілген, діни немесе қайырымдылық мақсаттарына арналған жылжымалы және жылжымайтын мүлікті сақтау және басқаруды қамтамасыз ету". 2020 жылғы 21 қыркүйекте жарияланғандай, екі жылға тәжірибе ретінде тағайындалған комиссия мүшелері:
Кристоф Шонборн, Вена архиепископы – Төраға
Луис Антонио Тагле, Евангелизация Дикастериясының Евангелизация бөлімінің про-префекті
Конрад Краевски, Папалық қайырымдылық қызметінің басшысы
Джузеппе Петрочки, Л’Акуила архиепископы
Эмиль Пол Цхерриг, Италия және Сан-Маринодағы бұрынғы апостолдық нунций, 2024 жыл. Пьетро Паролиннің Мемлекеттік хатшы лауазымы жаңа комиссия құрамынан алынып тасталды. IOR прелаты, М. Баттиста Рикка, Кардиналдардың қадағалау комиссиясы Папаның мақұлдауымен тағайындалған, комиссия хатшысы қызметін атқарады және Басқару кеңесінің отырыстарына қатысады. Басқару кеңесі стратегияны анықтайды және операцияларды қадағалауды қамтамасыз етеді. Басқару кеңесінің қазіргі мүшелерінің өкілеттігі 2020 жылғы желтоқсанда аяқталды. Жан Батист де Франсу, Төраға
Маурисио Ларрен, Вице-президент
Лорд Майкл Хинце
Скотт К. Малпас
Хавьер Марин Романо
Георг Фрейхер фон Бозелагер
Luis Antonio Tagle, Pro Prefect for the Section of Evangelization of Dicastery for Evangelization
Konrad Krajewski, Papal Almoner
Giuseppe Petrocchi, Archbishop of L'Aquila
Emil Paul Tscherrig, former nuncio to Italy and San Marino 2024. Pietro Parolin's office of Secretary of State was omitted from the new Commission. The Prelate of the IOR, Mgr. Battista Ricca, appointed by the Supervisory Commission of Cardinals with the Pope's approval, acts as secretary of the Commission and attends meetings of the Board of Superintendence. A Board of Superintendence, defining the strategy and ensuring oversight of operations. The mandate of the current members of the Board of Superintendence expired in December 2020. Jean Baptiste de Franssu, President
Mauricio Larrain, Vice President
Lord Michael Hintze
Scott C. Malpass
Javier Marín Romano
Georg Freiherr von Boeselager
Дирекция, операциялық қызметке жауапты және Басқару кеңесіне есеп береді. Джан Франко Мамми – Бас директор.
Тарихи айыптаулар
1968 жылы итальяндық инвестициялардан түскен табысқа салық жеңілдігінен айырылған Киелі Тақ өзінің активтерін диверсификациялауға шешім қабылдағанда, Мишель Синдонаны қаржылық кеңесші ретінде тартты. Бұрын елдің ең беделді бизнесмендерінің бірі болған ол, кейіннен оның іскерлік қызметіне қатысты тергеулер Мафиямен күмәнді байланыстарын, сондай-ақ Италия Парламенті бүлікшіл ұйым деп таныған құпия P2 «масондық» ложасымен байланысын көрсетті. 1974 жылы Синдонаның «Франклин Юнайтед Банкі» мен оның қаржылық империясының құлауы, ол Киелі Тақтың инвестицияларының бір бөлігін бағыттап, Ватиканға бір дереккөз бойынша 35 миллиард итальян лирасы (20 миллион фунт стерлинг) мөлшерінде шығын келтірді. 1982 жылы «Банко Амброзиано» банкінің банкротқа ұшырауына байланысты туған саяси және қаржылық дауға 1971 жылдан 1989 жылға дейін IOR басшысы болған архиепископ Пол Марсинкус қатысты, ол IOR атынан банкротқа ұшыраған банкке қолдау көрсету үшін «қамқорлық хаттары» бергені айыпталды. 1987 жылы итальяндық сот Марсинкусқа қатысты іздеу ордерін шығарды, оны алаяқтық банкроттыққа қатысқан деп айыптады. Марсинкус 1991 жылы ордер күшін жойғанға дейін Ватикан қаласында болып, тұтқындалудан жалтарды, содан кейін ол өзінің туған елі – АҚШ-қа оралды. «Банко Амброзиано» төрағасы және заңсыз P2 масондық ложасының мүшесі Роберто Кальви итальяндық валюта заңдарын бұзғаны үшін сотталды және жалған паспортпен Лондонға қашып кетті. Ол Миланнан жоғалып кеткеннен кейін бірнеше күннен кейін Лондонның Блэкфриарс көпірінің астында өлтірілген күйде табылған. «Діни жұмыстар институты» (Istituto per le Opere di Religione), сол кезде «Банко Амброзианоның» 10% акционері болған, «Банко Амброзианоның» құлауына заңдық жауапкершілікті мойындамады, бірақ «моральдық қатысы» бар екенін мойындады және кредиторларға 224 миллион АҚШ доллары төледі. 1980 және 1990 жылдары жарық көрген бірнеше еңбектер «Діни жұмыстар институтының» антикоммунистік үкіметтермен тарихи қарым-қатынастарын қатты сынады. Басқа да жасырын әрекеттерге сілтеме жасай отырып, Тони Абс Ұлыбритания Коммунистік партиясының органы «The Weekly Worker» басылымында жазғандай, ЦРУ «Солидарность» поляк кәсіподағына «Совет Одағына қарсы соңғы шабуылдың бір бөлігі ретінде» қаражат беру үшін «Діни жұмыстар институтын» пайдаланды. «Американдық Атеистер» ұйымы АҚШ-тың құпия қаражаты «Солидарность» және «Контрас» партизандарына да бірдей бағытталғанын мәлімдеді. Альперин v. Ватикан Банкі – Холокосттан аман қалғандардың 15 қараша 1999 жылы Сан-Франциско, Калифорнияда «Діни жұмыстар институтына» қарсы ашқан топтық сот ісі. 2003 жылы Калифорнияның Солтүстік округінің аудандық соты бұл істі саяси мәселе ретінде қарастырмады, бірақ 2005 жылы Тоғызыншы апелляциялық соты оны ішінара қайта қарады. Бұл шешім «Шет мемлекеттердің заңсыз әрекеттері туралы заңға» (ATCA) және «Шет мемлекеттердің иммунитеті туралы заңға» (FSIA) қатысты прецедент ретінде назар аударды. Ватикан Банкіне қарсы шағым 2007 жылы мемлекеттік иммунитет негізінде қабылданбады.
Сот іс-шаралары мен қайта ұйымдастыру (2010-2018 жж.)
22 қыркүйек 2010 жылы итальяндық судьялар ақшаны жылыстатуға қарсы заң бұзылған деген негізбен IOR-дан 23 миллион евро тәркіледі. Ақша бастапқыда итальяндық Credito Artigiano банкінен JPMorgan Chase және тағы бір итальяндық банкке аударылу жоспарланған. Қаржы қаражатының бастапқы нүктесі де, түпкілікті мақсаты да IOR бақылауындағы шоттар болды. Сонымен қатар, Готти Тедески мен тағы бір IOR басқарушысы ақшаны жылыстату айыптары бойынша тергеуге алынғаны хабарланды. 31 мамыр 2011 жылы Римнің бас прокуроры қыркүйек айында тәркіленген 23 миллион евро активтерді босатты, бұл келесі айларда институтты халықаралық стандарттарға сәйкес келтіру үшін жасалған қадамдарды мойындаған сияқты. 24 мамыр 2012 жылы Этторе Готти Тедески «өз кеңсесінің негізгі функцияларын орындамағаны» үшін Ватикан банкінің басшысы лауазымынан алынды. 2013 жылдың шілдесінде Готти Тедескиге қарсы ақшаны жылыстату ісі тоқтатылды. 2014 жылдың наурызында Рим соты оны тағы да ақтап, прокурордың ұстанымын қолдады және Готти Тедескиді осы операциядағы кез келген жауапкершіліктен босатты. 15 маусым 2013 жылы Папа Францисктің мақұлдауымен Кардиналдар комиссиясы Монсеньор Баттиста Марио Сальваторе Рикканы институттың уақытша прелаты етіп тағайындады. Реформаға қарсылар Рикканың өткеніне қатысты мүмкін болатын жанжалдар туралы ақпаратты жасырған болуы немесе Рикканың өткені туралы негізсіз қаңқулар таратқан болуы мүмкін деген болжамдар да айтылды. Рикканың дау-дамайға байланысты отставкаға кетуге ұсыныс жасағаны хабарланды, бірақ Киелі Тақтың баспасөз қызметінің басшысы айыптауларды «сенімсіз» деп мәлімдеді. 28 маусым 2013 жылы үш адам итальян полициясымен жемқорлық және алаяқтық күдігімен тұтқындалды. Олар Швейцариядан Италияға 20 миллион евро ақшаны контрабандамен әкелуді жоспарлаған. Тұтқындалғандардың бірі – Монсеньор Нунцио Скарано, бұрын APSA, Ватиканның Апостолдық орынның мүлігін басқару басқармасының аға бухгалтері. Кейіннен ол жемқорлық және қаралау айыптарымен айыпталды және үй қамауына алынды. 21 қаңтар 2014 жылы ол тағы бір тергеу кезінде IOR шоттары арқылы ақшаны жылыстатуда айыпталды. Полиция мәлімдемесінде Скараноның шоттары арқылы офшорлық компаниялардан «жалған қайырымдалықтар» түрінде миллиондаған евро аударылған. IOR 2013 жылдың шілдесінде Скараноның шоттарындағы ақшаны тоқтатқан. Рейтерс агенттігінің хабарлауынша, тергеуді жетекшілік еткен Салерно судьясы Елена Гуарино журналистерге «Ватикан толық ынтымақтастық көрсетіп, Скараноның банк операциялары туралы көптеген ақпарат берді» деді. 2016 жылдың қаңтарында Скарано жемқорлық айыптарынан ақталды, бірақ жалған айыптаулар жасағаны үшін екі жылға сотталды. Оның туған қаласы Салернодағы ақшаны жылыстату ісі осы уақытқа дейін тергеліп жатыр. 2017 жылдың ақпанында Римдегі сот Ватикан банкінің екі бұрынғы жоғары лауазымды қызметкерін – Паоло Сиприани мен Массимо Туллиофты үш ұсақ аударымға қатысты хабарламаларды берудегі кемшіліктері үшін кінәлі деп тапты. Алайда олар 60 миллион долларлық аударымдарға қатысты ақшаны жылыстатудың одан да ауыр айыпталуынан ақталды. Сот процесі жалғасуда.
On 28 June 2013, three persons were arrested by the Italian police on suspicion of corruption and fraud. Allegedly, they had planned to smuggle €20 million in cash from Switzerland into Italy. One of the arrested was Monsignore Nunzio Scarano, previously senior accountant at APSA, the Vatican's Administration of the Patrimony of the Apostolic See. Subsequently, he was indicted with corruption and slander and set under house arrest. On 21 January 2014, he was further charged with money laundering through IOR accounts in yet another investigation. According to a police statement, millions of euros in "false donations" from offshore companies had moved through Scarano's accounts. Already in July 2013, the IOR had frozen the money in Scarano's accounts. As news agency Reuters reported, Elena Guarino, the Salerno magistrate who led the investigation, told reporters "the Vatican was fully cooperative and gave her much information on Scarano's bank movements.". In January 2016, Scarano was acquitted of allegations of corruption, but was given a two year sentence after being convicted of lesser charges of making false allegations. His money laundering trial in his hometown of Salerno was still pending at this time. In February 2017, A court in Rome convicted two former top Vatican Bank officials Paolo Cipriani and Massimo Tulliof for omissions in communications involving three small transfers. They were, however, acquitted of a more serious money laundering charge, which involved $60 million in transfers, They were also forced to return $6,000 each. The trial is still pending.
Институционалдық кезеңдер
2019 жылдың тамызында Папа Франциск берген хирограф арқылы IOR қайта құрылды, ол IOR-дің қазіргі Ережелерін бекітті. Хирографтың 4-бабына сәйкес, Институт төрт органнан тұрады: Кардиналдардың бақылау комиссиясы, Бақылау кеңесі, прелат және Дирекция. 2010 жылдың 30 желтоқсанында Папа Бенедикт XVI Ватиканның тәуелсіз Қаржылық ақпараттық органы (Autorità di Informazione Finanziaria, AIF) құрды, ол Ватиканмен байланысты барлық мекемелердің, соның ішінде IOR-дің ақша және коммерциялық қызметін қадағалауға жауапты. Ватиканның «қаржылық бақылаушы» деп аталатын органы Ватиканның барлық қаржы операцияларын бақылайды және олардың ақша жылыстыру мен терроризмді қаржыландыруға қарсы халықаралық нормаларға сәйкес келуін қамтамасыз етеді. 2011 жылдың маусым айында Рим прокурорлары Credito Artigiano банкіндегі IOR шоты арқылы аударылуы тиіс 23 миллион еуроны босатуға бұйырды. Прокурорлардың мәлімдемесіне göre, бұл босату сұранысы институттың халықаралық ақша жылыстыруға және терроризмді қаржыландыруға қарсы стандарттарға сәйкес келуіне көмектесетін, АИФ сияқты жаңадан енгізілген механизмдерге байланысты болды.
2012 жылғы реформалар
2012 жылдың шілдесінде Moneyval, Еуропа Кеңесінің Ақшаны жылыстыруға қарсы шаралар мен терроризмді қаржыландыруды бағалау жөніндегі сарапшылар комитеті, Ватиканның өтініші бойынша Ватикан қаласы мемлекеті туралы есеп жариялады. Бұл – Әулие Тақтың өз институттары мен заңдарын халықаралық тәуелсіз сарапшының бағасына алғаш рет ұсынған кез еді. Италияның "l'Espresso" журналы осыны "тарихи шешім" деп атады. Ватикан 45 ұсынымның 22-сі бойынша "сәйкес" немесе "көп жағдайда сәйкес" деген баға алды және 16 негізгі тармақтың 9-ы бойынша халықаралық стандарттарды сақтады. Moneyval Ватиканның "өте қысқа мерзімде үлкен прогресс жасағанын" мәлімдеді және қала-мемлекет 16 негізгі тақырыптың 9-ы бойынша халықаралық талаптарға сай келгенін атап көрсетті. Сонымен қатар, Moneyval тағы қосымша реформалар қабылдануын сұрады.
2012 жылдың қарашасында ақшаны жылыстыруға қарсы швейцариялық сарапшы Рене Брюльхарт АИФ директоры болып тағайындалды. Ол бұрын Лихтенштейннің Қаржылық барлау бөлімінде (FIU) және Қаржылық барлау бөлімдерінің Эгмонт тобында жұмыс істеген.
2013 жылғы реформалар
2013 жылдың 15 ақпанында Эрнст фон Фрейберг IOR президенті болып тағайындалды. Фон Фрейберг IOR-де қызмет бастағаннан бері институтты жан-жақты реформалауға баса назар аударды, ашықтыққа және кез келген күдікті операцияларға «нөлдік төзімділік» қағидасын қолдануға баса мән беретінін айтты. 2013 жылдың мамыр айында халықаралық консалтинг және аудит фирмасы Promontory институттың клиенттермен қарым-қатынастарын сараптамалық тексеруге және тексеруге тағайындалды. Осыған байланысты IOR-дің 19 000 клиентінің барлық шоттары тиісті критерийлерге сай келе ме, жоқ па, тексерілді. 2013 жылдың 24 маусымында Папа Франциск IOR-дың мәртебесі мен қызметін тексеру үшін Папалық комиссия құрды. Комиссияның міндеті – «Апостолдық Тақтың жаһандық миссиясымен үйлесімді болуына мүмкіндік беру үшін институттың құқықтық жағдайы мен әртүрлі қызметі туралы нақты ақпарат жинау» болды. Комиссия құрамына Рафаэль Фарина (президент), Жан Луис Пьер Тауран, Хуан Игнасио Арриэта Очоа де Чинчетру, Питер Брайан Уэллс (хатшы) және Мэри Энн Глендон кірді. Комиссия 2014 жылдың мамыр айында жұмысын аяқтады. 2013 жылдың шілдесінде Ватикан агенттіктерінің ақшалай және коммерциялық қызметін бақылауға жауапты Киелі Тақтың Қаржылық барлау органы (AIF) Эгмонт тобының – халықаралық қаржы барлау бөлімшелерінің желісінің толық мүшесі болып қабылданды. 2013 жылдың 1 қазанында IOR өзінің алғашқы жылдық есебін жариялады. Жылдық есепті 2013 жылдың шілдесінде іске қосылған институттың веб-сайтынан жүктеуге болады. Есептегі көрсеткіштерді KPMG халықаралық аудиторлық фирмасы тексерді. Есепке сәйкес, 2012 жылы институттың таза пайдасы 86,6 миллион евроны құрады, оның 54,7 миллион евросы Папаның шіркеудің жаһандық миссиясын жүзеге асыруына көмектесу үшін Киелі Тақтың бюджетіне аударылды. Жылдық есептің жариялануы және веб-сайттың іске қосылуы – ашықтық пен заңнамалық талаптарға сәйкестіктің күшін көрсеткені үшін маңызды қадамдар деп бағаланды. The Guardian веб-сайттың іске қосылуын «үлкен серпіліс» деп атады. 2017 жылдың 12 маусымында IOR 2016 жылға 36 миллион евро таза пайда көрсеткен бесінші жылдық есебін жариялады. Сондай-ақ 2013 жылдың қазан айында газеттер IOR шамамен 1300 клиентінен IOR-дегі шоттарын жабуды сұрағанын хабарлады. Бұл сұраныс IOR-ға заңды түрде рұқсат етілген бес клиент санатының біріне жатпайтын жеке тұлғаларға жолданған. Бұл жабылу Promontory жүргізген тексеру процесінің нәтижесі деп хабарланды. 2013 жылдың 12 желтоқсанында Moneyval ақшаны жылыстатуға қарсы шаралар бойынша Киелі Тақтың қосқан үлесін бағалаған ілгерілеу есебін жариялады. Есепте IOR маңызды жетістіктерге қол жеткізгені, бірақ AIF-тің бақылау функциясын ескере отырып, ішкі бақылауды институционалдық деңгейде күшейту қажеттігі атап өтілді. Жалпы алғанда, есеп Папа Франциск билікке келгеннен бері қабылданған экономикалық және қаржылық реформаларды мақұлдаған ретінде бағаланды.
Реформаның 2014 жылғы қадамдары
2014 жылғы 22 қаңтарда IOR сәйкестік және ашықтық бағдарламасының прогресі туралы есеп жариялады. IOR президенті Эрнст фон Фрейберг бұл туралы мәлімдеме жасап, «IOR сияқты мекемені реформалау өте мүмкін» және Институт «өткен жылды жүйе құруға, сондай-ақ клиенттерді әлеуетті бұзушылықтарға сәйкес талдауға жұмсады» деді. Фон Фрейберг сонымен қатар ашықтық және сәйкестік мәселелері бойынша тағы көп жұмыс жасау қажет екенін атап өтті. 2014 жылғы 7 сәуірде Папа Франциск IOR жұмысын жалғастыратынын және CRIOR және COSEA папалық комиссиялары, IOR басшылығы, Ватиканның Экономика хатшылығының басшысы, австралиялық кардинал Джордж Пелл бірлесіп әзірлеген институттың болашағына қатысты ұсынымдарды бекітті. Бұл шешім Папа Франциск пен фон Фрейберг басшылығымен күшейтілген реформа процесіне «қолдау» ретінде қарастырылды. IOR өзінің мәлімдемесінде Папаның шешімі «біздің миссиямызға және соңғы 12 айда атқарған ауыр еңбегімізге берілген зор қолдауды білдіреді» деді. Фон Фрейберг шілде айында IOR басшысы лауазымынан кетіп, Папа Франциск оның орнына Жан Батист де Франсуды тағайындады. 2014 жылдың қыркүйегінде IOR Кардиналдар комиссиясы Маурисио Ларраин (Чили) мен Карло Сальваториді (Италия) IOR Бақылау кеңесінің мүшелері етіп тағайындады. Кеңес құрамына басқарма төрағасы Жан Батист де Франсу (Франция), Клеменс Бурсиг (Германия), Мэри Энн Глендон (АҚШ) және Майкл Хинце (Ұлыбритания) да кірді. Осы алты мүшеден басқа, Экономика хатшылығының бас хатшысы Альфред Хуереб дауыс беру құқығы жоқ хатшы ретінде қызмет етті. 2017 жылдың қаңтар айынан бастап кеңеске қосымша мүшелер қосылды: Скотт С. Малпас (АҚШ), ес (Испания) және Георг Фрайхерр фон Бозелагер (Германия).
2023 жыл
2023 жылдың наурыз айында Папа Францисктің хирографиясы жарияланды, оның мақсаты – «Дін істері институтының жарғысын одан әрі жаңарту, оны қазіргі заманғы ең жаңа ұйымдық талаптармен және Институттың күнделікті қызметінде туындайтын операциялық қажеттіліктермен үйлестіру».