Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшаның тарихи провинциясы
Historical Polish province
Үлкен Польша герцогтығы – Үлкен Польша аймағындағы княздік, Польша Корольдігінің вассалдық аймағы болған. Ол 1138 жылы Польша Корольдігінің территориясынан, Болеслав III Кривоустыйдың өсиетімен басталған елдің бөлінуі нәтижесінде құрылды. 1177 жылы мемлекет Познань, Гнезно және Калиш герцогтықтарына бөлінді, ал 1279 жылы қайта біріктіріліп, 1320 жылға дейін осы күйінде сақталды, содан кейін Польша Корольдігіне қосылды. Астанасы Познань қаласы болды.
The Duchy of Greater Poland was a district principality in Greater Poland that was a fiefdom of the Kingdom of Poland. It was formed in 1138 from the territories of the Kingdom of Poland, following its fragmentation started by the testament of Bolesław III Wrymouth. In 1177, the state broke had separated into the duchies of Poznań, Gniezno and Kalisz, and united again in 1279, lasting in that form until 1320, when it was incorporated back into the Kingdom of Poland. Its capital was Poznań.
Тарих
1138 жылы поляк пиаст әмірі Болеслав III Қисыққауырсын қайтыс болғаннан кейін, оның елі өсиеті бойынша ұлдары арасында 4-5 мұрагерлік провинцияға бөлінді. Кейін қайтыс болған әмір, ең үлкен ұлы Владыслав II үшін Краков ағалық провинциясын құрды, ол бүкіл Польшаның жоғары әмірі ретінде белгіленді.
Upon the death of Polish Piast duke Bolesław III Wrymouth in 1138, his country was divided by his will into 4 5 hereditary provinces distributed among his sons. The late duke had also established the Seniorate Province of Kraków for the eldest Władysław II, designated high duke of whole Poland.
Ескі Миешко
Миешко III Ескіге, марқұм герцог Болеславтың үшінші ұлы ретінде, Үлкен Польша провинциясы берілді. Ескі Миешко III князі бастапқыда Познаньде Ұлы Польша жерлерінің батыс бөлігін биледі. Оның билігі оңтүстікте Силезияның поляк герцогтығымен, шығыста Синиарат провинциясымен және солтүстікте Померания жерлерімен шектесетін. Батыста Ұлы Польша жерлері Польшаның батыс шекарасындағы Любуш жеріне дейін созылды, онда 1157 жылы Аскания графы Альберт Медведь Бранденбург императорлық маркграфтығын құрды. 1173 жылы Миешконың ағасы Болеслав IV Крюшескийдің қайтысынан кейін, Болеславтың өсиетімен белгіленген тектік ағалық құқық бойынша ол Польшаның жоғары герцогы болды. Бірақ ол көп ұзамай Краковта Кіші Польша магнаттарының көтерілісіне тап болды, оны кіші інісі Казимир II Әділ бастады. Казимир жоғары герцог атағын алды, ал 1179 жылы Одон тіпті әкесін Ұлы Польша жерлерінен қуды. Миешко өзінің қызы Анастасияның күйеуі, герцог Богислав I сарайына Померания герцогтығына қашып кетті. Померания әскерлерінің көмегімен 1181 жылы Миешко өз герцогтығына оралып, сонымен қатар бұрын Синиарат провинциясының бір бөлігі болған Гнезно мен Калиштің көршілес жерлерін бағындырды. Одон Познаньден кетуге мәжбүр болды және тек Обра өзенінің оңтүстігіндегі шағын жерді ғана сақтап қалды. Миешконың жоғары герцог атағын қайтаруға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды, бірақ 1186 жылы ол герцогтығын шығыста Вислаға дейін Куявияның көршілес жерлерімен кеңейте алды, оны оның марқұм немере інісі Мазовия герцогы Лешек биледі. Ол Куявияны ұлы Болеславқа берді, бірақ Болеслав 1195 жылы қайтыс болғаннан кейін, жерлер қайтадан Ұлы Польшадан бөлінді, Миешко 1199 жылы Куявияны Казимирдің ұлы Мазовия герцогы Конрадқа беруге мәжбүр болды. 1191 жылы Миешко ақыры Краковты қайта бағындырды, бірақ Кіші Польшаны ұлы Миешко Кішіге тапсыру шешімі сәтсіз аяқталды: Казимир көп ұзамай Польша тағына қайта оралды, ал Миешко Кіші әкесіне қашып, Калишта герцог болып тағайындалды. 1193 жылы Кіші Миешко қайтыс болғанда, оның әкесі үлкен ұлы Одонмен татуласып, оған Калиш герцогтығын берді. Келесі жылы Одон қайтыс болғаннан кейін, барлық Ұлы Польша жерлері Миешко Ескінің билігімен қайта біріктірілді; ол Одонның Обра өзенінің оңтүстігіндегі жерлерін жалғыз аман қалған ұлы Владислав III Шпиндлешанкске берді. 1194 жылға қарай Миешко Ескі өз бауырларынан ұзақ өмір сүрді. Бірақ Казимирдің ұлы Лешек I Ақ, әкесі сияқты, оның Краковтағы билігін мойындамады. 1202 жылы Миешко қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Владислав туысының талаптарына тап болды.
As one of these provinces, Greater Poland was given to Mieszko III the Old, the third son of late Duke Bolesław. Duke Mieszko III the Old at first ruled over the western part of the Greater Polish lands at Poznań. His dominion bordered on the Polish Duchy of Silesia in the south, on the Seniorate Province in the east and on the Pomeranian lands in the north. In the west the Greater Polish lands stretched up to Lubusz Land on the western Polish border, where in 1157 the Ascanian count Albert the Bear established the Imperial Margraviate of Brandenburg. After the death of his Mieszko's brother Bolesław IV the Curly in 1173, he also became High Duke of Poland according to the principle of agnatic seniority as laid down in Bolesław's testament. However, he soon had to face a rebellion at Kraków instigated by Lesser Polish magnates led by his younger brother Casimir II the Just with the support of Mieszko's own son Odon fearing for his heritage. Casimir assumed the high ducal title, while in 1179 Odon even expelled his father from the Greater Polish lands. Mieszko fled to the Duchy of Pomerania at the court of Duke Bogislaw I, husband of his daughter Anastasia. With support by Pomeranian forces, Mieszko in 1181 was able to return to his duchy and also to conquer the adjacent lands of Gniezno and Kalisz, formerly part of the Seniorate Province. Odon was forced to leave Poznań and only retained a small strip of land south of the Obra river. While Mieszko's subsequent attempts to regain the high ducal title failed, in 1186 he was able to further expand his duchy by the adjacent lands of Kuyavia up to the Vistula in the east, which had been ruled by his deceased nephew Duke Leszek of Masovia. He gave Kuyavia to his son Bolesław, nevertheless after Bolesław's death in 1195, the lands were again separated from Greater Poland, when Mieszko had to cede Kuyavia to Casimir's son Duke Konrad of Masovia in 1199. In 1191 Mieszko had finally reconquered Kraków, nevertheless his decision to entrust the rule over Lesser Poland to his son Mieszko the Younger proved to be a failure: Casimir soon regained the Polish throne and Mieszko the Younger fled to his father, who installed him as a duke at Kalisz. When Mieszko the Younger died in 1193, his father reconciled with his eldest son Odon and gave the Duchy of Kalisz to him. Upon the death of Odon in the following year, all Greater Polish lands were re united under the rule of Mieszko the Old; he ceded late Odon's territories south of the Obra river to his only surviving son Władysław III Spindleshanks. By 1994 Mieszko the Old had outlived his brothers. However, Casimir's son Leszek I the White, like his father, would not acknowledge his rule at Kraków. Upon Mieszko's death in 1202, his son Władysław soon was confronted with the rivaling claims raised by his cousin.
Владислав Шпидлесханкс және Владислав Одонич
1206 жылы Владислав Шпиндлешанк ақыры Лешке жоғары герцог атағын жоғалтты және одан әрі өзінің бүлікші немере інісі Владислав Одоничпен күресуге тура келді. Владислав Одонич 1193/94 жылдары әкесі ұстаған Калиш жерлерін талап етті және Гнезнен архиепискобының қолдауына ие болды, алайда оның ағайындысын құлату әрекеті сәтсіз аяқталды. Дегенмен, ол Калишті алды, оған Силезия герцогы Генрих I Бородатый қолдау көрсетті және 1216 жылдан бастап оның әкесі 1194 жылы қайтыс болғанға дейін ұстаған Обраның оңтүстігіндегі Ұлы Польша жерлерін де басқарды. 1217 жылы Владислав Шпиндлешанк Лешек пен Генрихпен татуласып, Владислав Одоничті қууға еркіндік алды, ол Померелияның герцогы Свиетопельк II сарайына қашты. Алайда, тіпті Померель князінің көмегімен Владислав Одонич тек 1223 жылы Ұлы Польшаның Ужсте жерлерін жаулап ала алды. 1227 жылы Свиетопельк Гассавадағы герцогтық жиналысқа (вече) шабуыл жасады, соның салдарынан жоғары герцог Лешек қаза тапты, ал герцог Генрих Бородатый ауыр жарақат алды. Владислав Шпиндлешанк бұл кездесуге қатыспаған, бұл оның өмірін сақтап қалған болуы мүмкін. Сонымен қатар, ол өзінің ұзақ жылдар бойы бәсекелес болған Лешектен құтылды, оның орнын енді жоғары герцог ретінде баса алды. Шабуылға қатысы бар деп айыпталған Владислав Одонич Мазовия герцогтігіне кетіп, онда герцог Конрад I-мен тағы бір одақ құрды. Померель және Мазовияның қолдауымен ол 1229 жылы Ұлы Польшаның бүкіл герцогтігін Владислав Шпиндлешанктан тартып алды. Владислав Шпиндлешанк Силезияға қашып кетіп, екі жылдан кейін ұрпақсыз қайтыс болды, содан кейін оның немере інісі Ұлы Польша әулетінің жалғыз мұрагері болды. Бірақ, оған 1232 жылдан бастап Польшаның жоғары герцогы болған Силезия герцогы Генрих I Бородатый да талап етті, ол 1234 жылдан бастап оның көптеген жерлерін жаулап алды. 1238 жылы Генрих I-нің орнын оның ұлы Генрих II Ыстыққан басты алғанда, Владислав Одонич Ужсте маңындағы жерлерге шектелді. Ол келесі жылы қайтыс болды, содан кейін жоғары герцог Генрих II 1241 жылы Легница шайқасында қаза тапқанға дейін бүкіл Ұлы Польшаны басқарды.
In 1206 Władysław Spindleshanks finally lost the high ducal title to Leszek and furthermore had to deal with his rebellious nephew Władysław Odonic, son of his late brother Odon. Władysław Odonic claimed the lands of Kalisz, which his father had held in 1193/94 and was able to gain the support by the Archbishop of Gniezno, nevertheless his attempts to depose his uncle failed. At least he received Kalisz, backed by the Silesian duke Henry I the Bearded and from 1216 also ruled over the Greater Polish lands south of the Obra, which his father had held until his death in 1994. In 1217 the conflict again erupted, when Władysław Spindleshanks reconciled with Leszek and Henry and received free rein to expel Władysław Odonic, who fled to the court of Duke Swietopelk II of Pomerelia. However, even with the help of the Pomerelian duke, Władysław Odonic only was able to conquer the Greater Polish lands of Ujście in 1223. In 1227 Swietopelk raided a ducal assembly (wiec) at Gąsawa, whereby High Duke Leszek was killed and Duke Henry the Bearded seriously wounded. Władysław Spindleshanks did not attend the meeting, which probably saved his life. Furthermore, he got rid of his long time rival Leszek, whom he now could succeed as high duke. Władysław Odonic, accused of involvement in the assault, retired to the Duchy of Masovia, where he forged another alliance with Duke Konrad I. With both Pomerelian and Masovian support he was enabled to take the whole Duchy of Greater Poland from Władysław Spindleshanks in 1229. Władysław Spindleshanks fled to Silesia and died without issue two years later, whereafter his nephew became the sole heir of the Greater Polish line. Nevertheless, he was confronted by claims raised by the Silesian duke Henry I the Bearded, also Polish high duke from 1232, who from 1234 onwards conquered most of his territories. When Henry I was succeeded by his son Henry II the Pious in 1238, Władysław Odonic was confined to the lands around Ujście. He died in the following year, whereafter High Duke Henry II ruled over all of Greater Poland until he himself was killed at the 1241 Battle of Legnica.
І Пржемислав және Болеслав
Ұлы поляк пиастарының ұрпағын Владыслав Одоничтің ұлдары Пржемысл I және оның кіші інісі Болеслав ізгі, алдымен Генрих ізгінің Силезия мұрагерлерінен өздерінің иеліктерін қайтарып алуға тиіс болды. Ұзақ өтпей аға-інілер арасында жанжал туды: 1247 жылы Болеслав жергілікті ақсүйектердің көмегімен үлкен ағасына қарсы ашық көтеріліс жасады, соның нәтижесінде жерлер ресми түрде бөлінді, кіші інісі Калиш округін алды. Болеславтың наразылығы басылмады және ол Гнезно жерлерін де талап етті. 1250 жылы Пржемысл оны қызметтен шеттетуге және тұтқындауға бұйрық берді, ал 1253 жылы Гнезно архиепископының араласуымен Болеслав Калиш және Гнезно герцогы лауазымына қайта орналастырылды. Пржемыслға Бранденбург маркграфтары Иоанн I және Отто III-нің экспансиялық саясатына тойтарыс беруге тура келді, олар 1248 жылы Силезия герцогы Болеслав II Рогаткадан өз герцогтігінің батыс шекарасындағы Любуш жерін сатып алған еді. 1257 жылы ол қайтыс болғаннан кейін оның інісі Болеслав Ұлы Польшаның жалғыз билеушісі атанды. 1264 жылы Болеслав ізгі өзінің герцогтігінде еврейлердің құқықтарын кеңейткен Калиш статутын бекітті.
The Greater Polish line of the Piasts was continued by the sons of Władysław Odonic, Przemysł I and his minor brother Bolesław the Pious, who first had to reconquer their heritage from the Silesian successors of Henry the Pious. Soon after a conflict arose between the brothers: in 1247 Bolesław openly rebelled against his elder brother with the help of local nobles and the lands were formally divided, whereby the younger received the smaller district of Kalisz. The quarrels continued, as dissatisfied Bolesław also claimed the lands of Gniezno. Przemysł had him deposed and arrested in 1250, and not until 1253, by the agency of the Archbishop of Gniezno, was Bolesław re installed as Duke of Kalisz and Gniezno. Przemysł had to deal with the expansionist policies of the Brandenburg margraves John I and Otto III, who had acquired Lubusz Land at the western border of his duchy from the Silesian duke Bolesław II Rogatka in 1248. When he died in 1257, his brother Bolesław became sole ruler over all Greater Poland. In 1264 Bolesław the Pious passed the Statute of Kalisz which extended Jewish rights in his duchy.
II Пржемислав
Ұлы Польша 1279 жылы Познаньде Премьиславтың ұлы Премьислав II билігімен қайта біріктірілді. Батыста Бранденбург маркграфтары Любуш жерін Жаңа Марканың ядросына айналдырды, онда 1257 жылы Ландсберг қаласын (қазіргі Горзов-Велькопольский) құрды. Премьислав II Бранденбургтің кеңеюіне қарсы тұрып, олардың қарсыласы Померания герцогы IV Богиславпен одақтасты. Генрих IV Пробустың өлімінен кейін ол қысқа мерзімге Краковты бақылады, бірақ оны көп ұзамай Богемия королі Венцеслав II-ге сатты. Бұрынғы герцог Местовин II-мен жасалған келісім бойынша ол Померелия жерлерін мұраға алды және тіпті 1295 жылы бүкіл Польшаның королі атанды. Алайда, Ұлы Польша әулеті ол ұрланып, келесі жылы өлтірілген кезде толықтай жойылды. Оның мұрагерлігін оның Куявиялық туысы Владислав I Білек жоғары деп жариялады, оған Премьислав II олардың екеуімен де мұрагерлік туралы келісім жасағандықтан, бәсекелес Силезия туысы Генрих III Глогов герцогымен күресуге тура келді, ал Бранденбургтер Варта өзеніндегі Сантоктың стратегиялық маңызды бекінісін басып алды. 1300 жылы екі Пиаст та қуатты король Венцеслав II-ге бас иді. 1305 жылы король Венцеслав қайтыс болғаннан кейін бәсекелестік жалғасты, ал Пиаст әулетінің әртүрлі тармақтарының герцогтарының қысқа мерзімдік билігінен кейін провинция ақыры 1320 жылы қайта біріккен Польшаның королі атанған Владиславқа көшті. Герцогтік біріккен Польша коронасының астында Познань воеводтығы мен Калиш воеводтығына айналды.
Greater Poland was once again re united under the rule of Przemysł's son Przemysł II at Poznań in 1279. In the west, the Brandenburg margraves had made Lubusz Land the nucleus of the New March, where they established the town of Landsberg (present day Gorzów Wielkopolski) in 1257. Przemysł II was able to encounter the Brandenburg expansion by allying with their opponent Duke Bogislaw IV of Pomerania. He briefly controlled Cracov after the death of Henry IV Probus but soon sold it to the king of Bohemia Wenceslaus II , he also inherited the Pomerelian lands due to a succession agreement with the previous duke Mestwin II and even was crowned King of whole Poland in 1295. However, the Greater Polish line finally became extinct when he was abducted and killed in the following year. His succession was claimed by his Kuyavian cousin Władysław I the Elbow high, who had to deal with his rivaling Silesian relative Duke Henry III of Głogów due to the fact that Przemysl II made a succession agreement with both of them, while the Brandenburgers finally conquered the strategically important fortress of Santok on the Warta River. In 1300 both Piasts had to renounce in favour of mighty King Wenceslaus II of Bohemia. Upon the death of King Wenceslaus in 1305, the rivalry continued and after a short period of rule by dukes from various branches of the Piast dynasty, the province finally fell to Władysław, who was crowned King of re united Poland 1320. The duchy was turned into the Poznań Voivodship and Kalisz Voivodship under the united Polish Crown.