Кіріспе
Америка саясаты мен әлеуметтануында қолданылатын термин.
Америка Құрама Штаттарында "гифенді америкалық" термині этностың аты мен "американдық" сөзі арасында (кейбір жазу стилінде) гифенді қолдануды білдіреді, мысалы, ирланд-американдық. Адамды "гифенді америкалық" деп атау, әсіресе соғыс кезінде, саяси немесе ұлттық адалдығына күдік тудыратын, қорлау мағынасында қолданылды. Бұл термин 1890 жылдан 1920 жылға дейін шетелде туған немесе шетелдік текті, өз ата-бабаларының тілі мен мәдениетіне құрметпен қараған американдықтарды кемсіту үшін пайдаланылды. Ол көбінесе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың бейтараптығын жақтаған, ақ нәсілді американдықтарға қарсы, немесе Ұлыбритания империясымен одақтасу идеясына қарсы шыққан, тіпті саяси себептермен қазіргі "ерекше қарым-қатынас" деп аталатын жағдайға қарсы болғандарға қатысты қолданылды. Осы контексте "гифен" термині осындай этникалық сипаттамаға метафоралық сілтеме болды, ал "гифенді жою" американдық ұлттық санаға толық интеграциялануды білдірді. Президенттер Теодор Рузвельт және Вудро Вильсон бұл көзқарасқа қарсы белсенді түрде күресті. Қазіргі зерттеулер мен пікірталастарда көпмәдениеттілік және иммиграция сияқты мәселелерді талқылау үшін "гифенді америкалық" жеке тұлғаларына сілтеме жасалады, бірақ заманауи стильдік нұсқаулар бойынша "гифен" термині сирек қолданылады.
Америкалық стиль, 1890-1920 жылдар
"«Гифенді америкалық» термині 1889 жылы пайда болды және 1904 жылға қарай оны кемсіту мағынасында жиі қолдана бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропамен тығыз байланысы бар этникалық топтардың, әсіресе неміс-американдықтардың басты саяси адалдығы мәселесі туды. 1915 жылы АҚШ-тың бұрынғы президенті Теодор Рузвельт Карнеги залында Колумб күнінде ирландтық-католиктердің «Колумб рыцарьдары» алдында сөйлеген сөзінде: «Бұл елде гифенді американизмге орын жоқ. «Гифенді америкалықтар» дегенімде, мен натуралдану арқылы азаматтық алған американдықтарды емеспін. Мен таныған ең жақсы американдықтардың кейбірі – шетелде туған, натуралдану арқылы азаматтық алған американдықтар еді. Бірақ гифенді америкалық – мүлдем америкалық емес. Бұл ұлтты құлдыратудың, оның ұлт ретінде қалу мүмкіндігін жоюдың жалғыз анық жолы – оны қаушап-қаушап дауласатын ұлттардың, неміс-американдықтардың, ирланд-американдықтардың, ағылшын-американдықтардың, француз-американдықтардың, скандинавиялық-американдықтардың немесе итальян-американдықтардың күрделі торына айналдыру болар еді, әрқайсысы өз ұлттығын сақтап, жүрегімен сол ұлттың еуропалықтарына, американдық Республикасының басқа азаматтарына қарағанда көбірек симпатия сезінер еді. Жақсы америкалық болатын гифенді америкалықтың мүлдем жоқ. Жақсы америкалық – тек америкалық және басқа ештеңе емес. Президент Вудро Вильсон «гифенді америкалықтарға» күдікпен қарады, өзінің Пуэблодағы сөйлеген сөзінде: «Өзімен бірге гифенді алып жүретін адам, осы Республиканың өмірлік мүшелеріне кез келген уақытта шабуыл жасауға дайын пышақ алып жүреді» деді. 1920 жылдары «Уолл-стрит журналы» прогрессивтік партияның Роберт М. Ла Фолетт кішінің қолдаушыларының арасында болған «гифенділерді» сынады. Рузвельт пен Вильсонның «гифенге қарсы» идеологиясын, әсіресе олардың «100 пайыз американизм» талаптарын сынға алудың белсенді көзі Американың көптеген ақ нәсілді иммигранттары мен олардың ұрпақтарынан келді. Бұл ортадағы сын кейде «100 пайыз американизм» шын мәнінде англофилияны білдіреді деп мәлімдеді, әсіресе Рузвельт, Вильсон және АҚШ-та тек ағылшын тілін қабылдауға талап етуші басқа да көшбасшылар көрсеткендей. Ата-баба тілдерін сақтау мен американдық патриотизм арасында ешқандай қайшылық жоқ деген пікірді қорғайтын осы сынның жарқын мысалы – епископ Джон Джозеф Фредерик Отто Зардеттидің 1892 жылғы 21 қыркүйектегі «Ана мен келін» атты уағызы болып табылады. Бұл – неміс-американдықтарының ата-баба мәдениетін сақтап, АҚШ-та неміс тілін қолдану құштарлығын қорғауға арналған. Сонымен қатар, 1916 жылғы 16 шілдеде «Миннеаполис журналында» жарияланған хатында Миннесотаның дәстүрлі түрде өте ірі неміс-американдық қауымының мүшесі Эдвард Голдбек оның халқы ағылшын-американдықтар да солай істегенде «гифенді тастайтынын» әзілмен мәлімдеді. Ол осы арада: «Англоамерикандықтардың көшіп кетуі бірден басталсын! Американы жаңа Англия деп санайтын барлық адамдар кетіп қалсын!» деді."
quote=There is no room in this country for hyphenated Americanism. When I refer to hyphenated Americans, I do not refer to naturalized Americans. Some of the very best Americans I have ever known were naturalized Americans, Americans born abroad. But a hyphenated American is not an American at all The one absolutely certain way of bringing this nation to ruin, of preventing all possibility of its continuing to be a nation at all, would be to permit it to become a tangle of squabbling nationalities, an intricate knot of German Americans, Irish Americans, English Americans, French Americans, Scandinavian Americans or Italian Americans, each preserving its separate nationality, each at heart feeling more sympathy with Europeans of that nationality, than with the other citizens of the American Republic There is no such thing as a hyphenated American who is a good American. The only man who is a good American is the man who is an American and nothing else. President Woodrow Wilson regarded "hyphenated Americans" with suspicion, saying in his Pueblo speech: "Any man who carries a hyphen about with him carries a dagger that he is ready to plunge into the vitals of this Republic whenever he gets ready." In the 1920s, the Wall Street Journal condemned "hyphenates" who were said to be among the supporters of the Progressive Party's Robert M. La Follette Jr
A vocal source of criticism of Roosevelt and Wilson's "anti hyphen" ideology and particularly to their demands for "100 percent Americanism" came, quite understandably, from America's enormous number of White ethnic immigrants and their descendants. Criticism from these circles occasionally argued that "100 percent Americanism" really meant Anglophilia, as particularly demonstrated by Roosevelt, Wilson, and other leaders of the demand to only tolerate the English language in the United States. A prime example of this criticism, which argued that there is no contradiction between preserving ancestral heritage languages and American patriotism may be seen in Bishop John Joseph Frederick Otto Zardetti's 21 September 1892 "Sermon on the Mother and the Bride", which is a defence of German Americans desire to preserve their ancestral culture and to continue speaking the German language in the United States, against both the English only movement and accusations of being Hyphenated Americans. Furthermore, in a letter published on July 16, 1916, in the Minneapolis Journal, Edward Goldbeck, a member of Minnesota's traditionally very large German American community, sarcastically announced that his people would, "abandon the hyphen", as soon as English Americans did so. Meanwhile, he argued, "Let the exodus of Anglo Americans start at once! Let all those people go who think that America is a new England!"
Американың жеке тұлғалары
Кейбір топтар сызықшадан бас тартуды ұсынады, себебі ол кейбір адамдарға екіұлттылықты және толыққанды американдық ретінде қабылдануға келмейтіндігін білдіреді. Жапон-американдық азаматтар лигасы сызықшасыз нұсқа ата-бабаларының тегін "американдық" деген сөзге сипаттама ретінде қолданатынын баяндайды, сондықтан сызықшаны жоюды қолдайды. Керісінше, басқа топтар американдық ұғымының басқа ұғымдармен үйлесімді екенін және АҚШ-тағы ұғымдардың араласуы елді әлсіретудің орнына күшейтеді деп санайды, сондықтан сызықшаны қолдады. "Еуропалық американдық" термині, ақ немесе кавказдыққа қарама-қарсы, Америка Құрама Штаттарының нәсілдік және этникалық әртүрлілігінің артуына, сондай-ақ осы әртүрліліктің 20 ғасырдың екінші жартысында қоғамның бағытына енуіне жауап ретінде пайда болды. Бұл термин еуропалық текті ақ адамдарды басқа тектілерден ажыратады. 1977 жылы АҚШ халық санағында "ақ" терминін "еуропалық американдық" терминімен алмастыру ұсынылды, бірақ бұл іске аспады. "Еуропалық американдық" термині АҚШ-та жалпы халық арасында немесе бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен қолданылмайды, оның орнына "ақ" немесе "ақ американдық" терминдері жиі қолданылады.
Таңбашаның қолданылуы
Қазіргі стильдік нұсқаулар, мысалы, AP Stylebook, екі есімнің арасындағы тыныс белгіні жоюды ұсынады; ал кейбіреулері, соның ішінде The Chicago Manual of Style (CMOS), тіпті сөйлемдегі анықтауыш түрінде де тыныс белгіні жоюды ұсынады. Алайда, The New York Times Style and Usage Manual итальяндық америкалық және жапондық америкалық сияқты есімнің бөліктерінен (байланысқан морфемалардан) құралған тіркестерді қабылдайды, бірақ "еврей америкалық" немесе "француздық канадалық" есімдерін қабылдамайды. Академиялық стильдік нұсқаулықтар (APA, ASA, MLA және Чикаго нұсқаулықтары) оларды анықтауыш ретінде қолданғанда да, мұндай тіркестерде тыныс белгіні қолданбайды. Бұл тілдік құрылым шығу тегін көрсетеді, сонымен қатар бұл адамдар екі әлемнің арасында екенін білдіреді – бір жағынан олардың ерекше этникалық өзіндігіне тән тәжірибе, екінші жағынан – Американың кең ауқымды көпмәдени қорытуы.
Латын Америкасына қатысты
Латын Америкасы Құрама Штаттардың оңтүстігіндегі Батыс жарты шардың көп бөлігін қамтиды, оның ішінде Мексика, Орталық Америка, Оңтүстік Америка және (кейбір жағдайларда) Кариб аймағы. Латын Америкасынан тегі шыққан АҚШ азаматтарын көбінесе испания тілді немесе латын американдықтары деп атайды, сондай-ақ олардың нақты елдері бойынша да атайды, мысалы, мексикалық американдықтар, пуэрто-рикалықтар және кубалық американдықтар.