Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
The short finned pilot whale (Globicephala macrorhynchus) is one of the two species of cetaceans in the genus Globicephala, which it shares with the long finned pilot whale (G. melas). It is part of the oceanic dolphin family (Delphinidae). It has a worldwide distribution with a global population of about 700,000, and there may be 3 or 4 distinct populations—two in the Pacific and one in the Atlantic and Indian Oceans. Its range is moving northward due to global warming. In the Pacific, males average and females It generally has a stocky build with black to dark gray or brown skin, and can be distinguished from its counterpart by shorter flippers, fewer teeth, and a shorter beak. It is thought to pursue fast moving squid typically at a depth of , but the maximum recorded depth is
The short finned pilot whale has been reported as being highly playful and social. It typically travels in pods of 10–30 members, usually family, but has been observed moving in groups of several hundred. Like killer whales, it has a matrilineal social hierarchy with an elder female at the head and a sizable post reproductive lifespan. It is polygynous; females often outnumber males 8:1 in a pod. Pods are known to mass strand, possibly due to sheer accident, biosonars confused by geomagnetic anomalies, injury from loud military sonar, or disease. It was historically whaled, and is still whaled today by Japan and the Lesser Antilles, but it is protected by several international treaties.
Қысқа қанатты пилот киті (Globicephala macrorhynchus) – Globicephala туысына жататын киттердің екі түрінің бірі, ол ұзын қанатты пилот китімен (G. melas) бірге тіршілік етеді. Ол мұхиттық дельфиндер (Delphinidae) отбасының құрамына кіреді. Оның таралуы бүкіл әлемге тараған, жалпы саны шамамен 700 000, және 3 немесе 4 ерекше популяция болуы мүмкін – екеуі Тынық мұхитында, ал біреуі Атлант және Үнді мұхиттарында. Глобальдық жылыну салдарынан оның ареалы солтүстікке қарай жылжуда. Тынық мұхитында еркектердің орташа дене салмағы, ал аналықтардың дене салмағы әдетте қарадан қара сұр немесе қоңыр түсті теріге ие, және оны құрбысынан қысқа қанаттары, азырақ тістері және қысқа тұмсығымен ажыратуға болады. Ол көбінесе жылдам қозғалатын кальмарларды қуалайды, әдетте 18 км тереңдікте, бірақ тіркелген ең жоғары тереңдік 18 км құрайды.
The short finned pilot whale (Globicephala macrorhynchus) is one of the two species of cetaceans in the genus Globicephala, which it shares with the long finned pilot whale (G. melas). It is part of the oceanic dolphin family (Delphinidae). It has a worldwide distribution with a global population of about 700,000, and there may be 3 or 4 distinct populations—two in the Pacific and one in the Atlantic and Indian Oceans. Its range is moving northward due to global warming. In the Pacific, males average and females It generally has a stocky build with black to dark gray or brown skin, and can be distinguished from its counterpart by shorter flippers, fewer teeth, and a shorter beak. It is thought to pursue fast moving squid typically at a depth of , but the maximum recorded depth is
The short finned pilot whale has been reported as being highly playful and social. It typically travels in pods of 10–30 members, usually family, but has been observed moving in groups of several hundred. Like killer whales, it has a matrilineal social hierarchy with an elder female at the head and a sizable post reproductive lifespan. It is polygynous; females often outnumber males 8:1 in a pod. Pods are known to mass strand, possibly due to sheer accident, biosonars confused by geomagnetic anomalies, injury from loud military sonar, or disease. It was historically whaled, and is still whaled today by Japan and the Lesser Antilles, but it is protected by several international treaties.
Қысқа қанатты пилот киті өте ойнақы және әлеуметтік жануар ретінде белгілі. Ол әдетте 10–30 мүшеден тұратын топтарда, көбінесе туыстардан құралған топтарда жүзеді, бірақ бірнеше жүзден тұратын топтарда да кездеседі. Касатка киттер сияқты, оның да аналық жетекшіліктегі әлеуметтік иерархиясы бар, онда ең үлкен аналық бастық болып табылады және репродуктивті кезеңнен кейін ұзақ өмір сүреді. Ол көп әйелді, топтағы аналықтардың саны әдетте аталықтардан 8:1 артық. Топтардың жаппай жағаға шығуы мүмкін, бұл жай ғана апаттың, биосонардың геомагниттік аномалиялар салдарынан жаңылысуының, қатты әскери сонардан алған жарақатының немесе аурудың нәтижесі болуы мүмкін. Бұрын кит аулау үшін пайдаланылған, және бүгінде де Жапония мен Кіші Антиль аралдарында ауланады, бірақ оны бірнеше халықаралық келісімдер қорғайды.
The short finned pilot whale (Globicephala macrorhynchus) is one of the two species of cetaceans in the genus Globicephala, which it shares with the long finned pilot whale (G. melas). It is part of the oceanic dolphin family (Delphinidae). It has a worldwide distribution with a global population of about 700,000, and there may be 3 or 4 distinct populations—two in the Pacific and one in the Atlantic and Indian Oceans. Its range is moving northward due to global warming. In the Pacific, males average and females It generally has a stocky build with black to dark gray or brown skin, and can be distinguished from its counterpart by shorter flippers, fewer teeth, and a shorter beak. It is thought to pursue fast moving squid typically at a depth of , but the maximum recorded depth is
The short finned pilot whale has been reported as being highly playful and social. It typically travels in pods of 10–30 members, usually family, but has been observed moving in groups of several hundred. Like killer whales, it has a matrilineal social hierarchy with an elder female at the head and a sizable post reproductive lifespan. It is polygynous; females often outnumber males 8:1 in a pod. Pods are known to mass strand, possibly due to sheer accident, biosonars confused by geomagnetic anomalies, injury from loud military sonar, or disease. It was historically whaled, and is still whaled today by Japan and the Lesser Antilles, but it is protected by several international treaties.
Таксономия
"Пилот кит" атауы ертедегі теориядан туындаған, онда топтарды бір жетекші кит "басқарады" деп есептелген. Басқа да жиі қолданылатын атаулар: "кавуш кит" (үлкен, дөңгелек басынан аталған) және "қара балық" (шағын, қара түсті тісті киттердің, соның ішінде пигмей сперматозоид киті мен жалған кашалот китінің арасындағы көптеген түрлерді көрсету үшін қолданылатын жалпы термин). 2014 жылғы зерттеу Кариб аймағында бірегей гаплотипті анықтады.
Эволюция
Қысқа қанатты кашалот үш түрге бөлінеді: Шихо, Найса және Атлантикалық қысқа қанатты кашалоттар.
Сипаттама
Қысқа қанатты кашалоттардың түсі қарадан қара сұр/қоңырға дейін, қалың құйрық сабағы, өткір ұштармен жалпақ құйрық, дөңгелек бас және кең, серп тәрізді арқалық қанаты болады. Түсі әдетте ақ немесе ашық сұр түсті аймақтарды қамтиды, мысалы, арқалық қанатының артындағы жалақ, иек астындағы және қарын астындағы ақ немесе ашық сұр зәкір пішіндес дақ, сондай-ақ көздің артындағы жарқын белгі. Қысқа қанатты кашалоттардың ұзындығы 6 метрге дейін жетеді және салмағы 3 тоннаға дейін болады, бұл оларды орка мен ұзын қанатты кашалоттан кейін үшінші ірі мұхит дельфині етеді. Туған кезде қысқа қанатты кашалоттардың салмағы шамамен 80 кг, ал ұзындығы 2 метрдей болады.
Long finned and short finned pilot whales are often hard to tell apart. However, as their names indicate, short finned pilot whale flippers are shorter than those of the long finned pilot whale, measuring about 1/6th of the body length. Short finned pilot whales also have fewer teeth – 7–9 in each row – and a shorter and broader rostrum with a premaxilla that covers more of the maxilla. Both species exhibit sexual dimorphism and have similar lifespans of about 45 years for males and 60 years for females, with long finned pilot whales being generally larger than short finned pilot whales. The two species have limited overlap worldwide; long finned pilot whales are found in cooler temperate waters, while the distribution of short finned pilot whales is largely tropical and subtropical.
Ұзын және қысқа қанатты кашалоттарды ажырату қиын болуы мүмкін. Алайда, атауларынан көрініп тұрғанындай, қысқа қанатты кашалоттардың қанаттары ұзын қанатты кашалоттардың қанаттарынан қысқа, дене ұзындығының 1/6 бөлігін құрайды. Қысқа қанатты кашалоттардың тістері де аз – әр қатарда 7–9 тіс, және алқабының көбірек бөлігін жабатын премаксилласы бар қысқа және кең рөстесі болады. Екі түрдің де жыныстық диморфизм белгілі және еркектердің өмір сүру ұзақтығы шамамен 45 жыл, ал әйелдердің 60 жылға жуық, ұзын қанатты кашалоттар әдетте қысқа қанатты кашалоттардан ірілеу болады. Бұл екі түрдің таралу аймақтары шектеулі; ұзын қанатты кашалоттар салқын, қоңыржай суларда кездеседі, ал қысқа қанатты кашалоттардың таралуы көбінесе тропикалық және субтропикалық аймақтарда байқалады.
Long finned and short finned pilot whales are often hard to tell apart. However, as their names indicate, short finned pilot whale flippers are shorter than those of the long finned pilot whale, measuring about 1/6th of the body length. Short finned pilot whales also have fewer teeth – 7–9 in each row – and a shorter and broader rostrum with a premaxilla that covers more of the maxilla. Both species exhibit sexual dimorphism and have similar lifespans of about 45 years for males and 60 years for females, with long finned pilot whales being generally larger than short finned pilot whales. The two species have limited overlap worldwide; long finned pilot whales are found in cooler temperate waters, while the distribution of short finned pilot whales is largely tropical and subtropical.
Географиялық таралуы
Қысқа қанатты кашалоттар Үнді, Атлант және Тынық мұхиттарының қоңыржал және тропикалық аймақтарындағы жағалау және ашық суларда кездеседі. Атлантиканың солтүстік-батысындағы кашалоттардың кеңістіктік ортаны пайдалануы туралы мәліметтер шектеулі, алайда қысқа қанатты кашалоттар Джордж Банктің оңтүстік жағынан тропиктерге дейін, Делавэр мен Джордж Банкі арасындағы Атлантиканың ортаңғы шельфтік үзілісі бойымен ұзын қанатты кашалоттардың ареалымен қабаттасады деп есептеледі. Жапония жағалауында Шихо және Найса түрлерінің таралуы жақсы зерттелген және көбінесе бірін-бірі қиыстырмайды, Найса түрі Куросио ағысының жылы суларында, ал Шихо түрі Оясио ағысының салқын суларында мекендейді. Бұрын Оңтүстік Калифорнияда жиі кездесетін қысқа қанатты кашалот 1982 және 1983 жылдардағы күшті Эль-Ниньо жылдарынан кейін аймақтан жоғалып, содан бері тек сирек кездеседі, көбінесе 1991, 1993, 1997, 2014 және 2015 жылдардағы жылы су жылдарында байқалады. Көптеген елдер олардың бақыланатын жануарларға тигізетін әсерді азайтуға арналған қауіпсіз киттерді бақылау бойынша ұсынымдар ұсынады (қосымша материалдарды қараңыз).
Әлеуметтік өмір
Қысқа қанатты кашалоттар ұзақ өмір сүретін, көбейіп ұрпақ беруі баяу және жоғары әлеуметтік жануарлар. Олар әдетте 10-нан 30-ға дейін жекелеген кашалоттардан тұратын топтарда кездеседі, бірақ Кариб теңізінде бірнеше жүз кашалоттан тұратын топтар да тіркелген. Бұл топтар тұрақты әлеуметтік құрылымдар болып табылады, яғни олар ұрпақтан-ұрпаққа дейін сақталатын иерархиялық байланыстар құрайды және негізінен аналық желі бойынша ұйымдасқан, яғни оларды ересек әйел туыс басқарады, бұл тұрақты тұрғын қасқырларға ұқсас. Жақын туыстардың топтары басқа жақын туыстарымен тығыз байланыстарды, немесе кластерлерді құрайды, ал генетикалық талдау кластерлер арасындағы, тіпті бір аймақта болған кластерлер арасындағы маңызды айырмашылықты көрсетті. Генетикалық жағынан ерекшеленетін кластерлер бірге аз уақыт өткізді. Бұл қысқа қанатты кашалоттардың әлеуметтік мінез-құлқы отбасылық топтардан тыс гендердің таралуын шектеуі мүмкін екенін көрсетеді. Кашалоттардың су бетінде ойнақы мінез-құлқы да бар, мысалы, құйрықпен суды шапалақтау (құйрықтарын су бетіне соғу) және басын судан көтеру (басын су бетінен жоғары шығару). Сондай-ақ, топ мүшелері өз балалары емес кашалоттардың балапандарына күтім жасау сияқты түрлі игілікті мінез-құлықтар көрсетеді. Жақын туыс ұзын қанатты кашалоттардың арасында топтың басқа мүшелерінің балапандарға күтім жасауы жиі кездеседі, және бұл қызметті еркектер де, әйелдер де орындай алады.
Көбею
Аталықтары көп әйелділікпен өмір сүреді, яғни бір уақытта бірнеше ұрғашымен көбейеді және өмірі бойы осылай жалғастырады. Көбінесе бір топта сегіз жетилген ұрғашыға бір жетилген аталық кездеседі. Көбейе білу кезінде аталықтар өз топтарын уақытша тастап, басқа топтардан ұрғашылармен көбейеді, бірақ көбейе білу аяқталғаннан кейін өз топтарына қайта оралады, бұл туыс көбейе берудің алдын алуға көмектеседі. Қысқа қанатты дельфиндердің тамақтану қалаулары мен азық іздеу әдеттері әлі толық зерттелмеген, алайда олар терең суға сүңгігіштер екені белгілі және көбінесе континенттік шельфтің тік беткейлерінде азық іздейді. Сирек жағдайларда, олар басқа теңіз жануарларын да жейді. Олар аң аулағанда эхолокацияны пайдаланады, олжадан келетін эхоны тыңдайды және сүңгігенде жылдам шабуыл жасауға қатар жүретін жылдам "дыбыс" шығарады.
Халықтың жағдайы
Қысқа қанатты дельфиндердің барлық қолда бар санының бағалаулары шамамен 700 000 жеке тұлғаны құрайды, бірақ популяциялар бүкіл әлемде әртүрлі, ал түрлердің кеңінен таралған ареалының үлкен бөлігі зерттелмеген, сондықтан нақты саны одан әлдеқайда көп болуы мүмкін. Шығыс Сулу теңізінде (Филиппин) 7 700 жеке тұлға, ал Шығыс тропикалық Тынық мұхитында 2000 жылғы ең соңғы бағалау бойынша 589 000 жеке тұлға тіркелген. Испанияның Тенерифе аралындағы тұрақты популяциясы шамамен 350 жеке тұлғадан тұрады. АҚШ суларында қысқа қанатты дельфиндердің үш популяциясы бар, олар шығыс және батыс жағалауларында, сондай-ақ Гавайи аралдарының маңында мекендейді. Әртүрлі аралдық топтардың саны бойынша бағалаулар жоқ, бірақ Гавайи суларында барлығы шамамен 90 20 мың қысқа қанатты дельфин бар, олардың ішінде MHI тобы ең көп санды. Қысқа қанатты дельфиндер Канар аралдарында ең көп кездесетін киттердің бірі, бірақ олардың саны туралы мәліметтер жоқ. Деректер Африканың батыс жағалауындағы терең суларда, Мальдив аралдарының маңында және жалпы Үнді мұхитының солтүстігінде де олардың көптеп таралғанын көрсетеді. Бұл оқиғаларды түсіндіру үшін көптеген теориялар ұсынылған, оларға жануарларды күтпеген жердегі шалшық суларға әкелетін навигациялық қателер, Жердің геомагниттік өрісіндегі аномалиялардың навигацияға әсері, әскери сонардан туындаған жарақаттар немесе бағдардың жоғалтылуы, сондай-ақ ауруға шалдыққан жеке тұлғалардың навигациялық қабілетінің нашарлауы, нәтижесінде топтың қалған бөлігінің адасуы жатады. Олардың тығыз әлеуметтік байланыстарының салдарынан, жағаға тірелгендерді құтқару әрекеттері әрдайым сәтті аяқталмайды, себебі дельфиндер жағадағы топ мүшелерінің дауысын естігенде қайтадан жағаға тірелуі мүмкін.
Адамның қозғайтын қауіптері
Қысқа қанатты кашалоттарды көп ғасырлар бойы аулап келген, әсіресе жапондық кит аулаушылар. Кашалоттардың мықты әлеуметтік байланыстары мен үйірлігі оларды «құып жететін» балық аулауға өте ыңғайлы етеді, онда киттер қайықтармен жағаға қарай айдалып, кейін шалшық суларда өлтіріледі. Басқа аң аулау тәсілдеріне қолмен немесе арбалетпен гарпун тастау, сондай-ақ кішкентай типтегі кит аулау (бір белгілі бір мөлшерден кіші кемеде орнатылған зеңбірек қолдану ретінде анықталады) жатады. 1993 жылдан 2004 жылға дейін Жапониядағы барлық қысқа қанатты кашалоттарды аулаудың жылдық квотасы 500 болды, оның көп бөлігі Тайжидегі құып жететін балық аулауға бөлінді. Кариб теңізіндегі кит аулау туралы құжаттама сирек және көбінесе толық емес, бірақ кем дегенде Сент-Винсент және Гренадиндерде жергілікті аңшылар 1962 жылдан 2009 жылға дейін әртүрлі түрлердің 141 кашалотын және 159 дельфинді жыл сайын аулап алған. Кейбір жапондық мейрамханаларда кашалот етін сашими немесе маринадталған, кішкентай кесектерге кесілген және грильде пісірілген стейк ретінде ұсынады. Ет құрамында жоғары деңгейде белок және аз май болады (киттің майы терісі астындағы май қабатында орналасқан). Ол белгілі бір мәдениеттер үшін маңызды саналады. Кашалоттар табиғатта ұзақ өмір сүрмейді, олардың жартысынан көбі 24 айдан кейін өлді. Бірақ «Bubbles» есімді, Маринлендте, содан кейін Калифорниядағы Sea World-те көрсетілген қысқа қанатты кашалот, осы ережеден тыс болды, ол 50 жасқа жуық өмір сүрді және 2016 жылдың 12 маусымында қайтыс болды.
Климаттың өзгеруі
Жаһандық жылыну контекстінде, қысқа қанатты пилот киттердің ареалдары температураның жоғарылауына жауап ретінде солтүстікке қарай ығысуы күтілуде, бұл олардың ұзын қанатты туыстарымен қабаттасуына және ықтимал гибридтесуге әкелуі мүмкін. Қысқа қанатты пилот киттердің Солтүстік-Шығыс Атлантикадағы таралу шегі соңғы екі онжылдықта 3° ендікке қарай ығысты, ал Солтүстік-Шығыс Атлантикадан алынған ДНК сынамаларында ұзын қанатты пилот киттермен интрогрессивті гибридтесудің (яғни бір түрдің гендерінің екінші түрдің гендік жиынтығына өтуі) дәлелдері пайда болуда. Басқа көптеген түрлер сияқты, пилот киттерге де жемнің таралуы мен санындағы өзгерістер, ортаның нашарлауы және климаттың өзгеруінің басқа да екіншілік салдары әсер етуі мүмкін, сонымен қатар теңіз көлігі және ластану сияқты адамның әрекетінен туындаған стресс факторлары осы түрдің жаһандық азаюына, тіпті жоғалуына да алып келуі мүмкін.
Қорғау
Қысқа қанатты кашалот 2008 жылы ХВҚА (IUCN) Қызыл тізімінде деректер жетіспеушілігі ретінде тіркелді және оның көп бөлігінде, әсіресе Оңтүстік жарты шарда және тропикалық және жылы сулы Солтүстік Атлант мұхитының үлкен бөлігінде деректердің жетіспеушілігі сақталып келеді. Сондай-ақ, ол Қара теңіз, Жерорта теңізі және оған іргелес Атлант мұхитындағы киттерді сақтау жөніндегі келісімге (ACCOBAMS) қатысты. Бұл екі ұйымның мақсаты – ағымдағы білімді жетілдіру және белгіленген сақтау шараларын күшейту арқылы киттерге төнген қауіптерді азайту. Бұл түр Батыс Африка және Макаронезия аймағындағы манатылар мен ұсақ киттерді сақтау жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға (Батыс Африка су сүтқоректілері жөніндегі меморандум) және Тынық мұхиты аралдары аймағындағы киттер мен олардың мекендеу орындарын сақтау жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға (Тынық мұхиты киттері жөніндегі меморандум) енгізілген. АҚШ-та қысқа қанатты кашалоттар Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңмен қорғалады. Әлемдік деңгейде олар жойылуға жақын жануарлар мен өсімдіктердің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) II қосымшасына енгізілген, оның мақсаты – жойылуға жақын жануарлар мен өсімдіктердің халықаралық саудасы олардың тірі қалуына қауіп төндірмеуін қамтамасыз ету. Әлем бойынша киттерге, соның ішінде кашалоттарға төнген қауіптерді жоюға бағытталған бірнеше шаралар қолға алынуда. Мысалы, АҚШ-та NOAA Балық шаруашылығы Тынық мұхитындағы киттерді аулауды азайту жоспарын жүзеге асырды, оның мақсаты Калифорния/Орегон аймағындағы ағашпен ауланатын акулалар/жемдақтар балық аулауы кезінде теңіз сүтқоректілеріне салған ауыр жарақаттар мен өлім-жітімді азайту. Бұл мақсатқа жабдықты жаңарту, балық аулау тереңдігін шектеу және кеме капитандарына білім беру семинарлары арқылы қол жеткізіледі. Канар аралдары, Мадейра және Гавайи сияқты жағалауға жақын жерлерде қысқа қанатты кашалоттарды фото идентификация әдісімен зерттеуге болады. Бұл техника зерттеушілерге кашалоттардың арқалық қанаттарындағы ерекше белгілер мен іздерді анықтауға көмектеседі, олар фотосуреттер арқылы жеке дараларды тануға, олардың қозғалысын және өмірлік тарихын уақыт өте келе бақылауға мүмкіндік береді. Спутниктік таңбалау, акустика және генетика сияқты басқа зерттеу әдістері түрлердің ұзақ қашықтықтағы қозғалысын, генетикалық әртүрлілігін және әлеуметтік мінез-құлқын зерттеуге көмектеседі. Алайда, бұл түрге қатысты ұзақ мерзімді зерттеулер аз, ал көптеген шағын жергілікті популяциялар туралы деректер толық емес. Бұл қауіптерді бағалауды және популяция динамикасын анықтауды қиындатады, сондықтан қысқа қанатты кашалоттардың жағдайы туралы нақты мәлімдеме жасау үшін қосымша зерттеулер қажет.