Кіріспе

Латвия музыкасының шолуы. Дәстүрлі латыш музыкасы көбінесе «дайны» деп аталатын дәстүрлі поэзияға негізделеді, онда христиандыққа дейінгі тақырыптар мен аңыздар, монотонды ән салу стилі және Балтық псалтериі кездеседі.

Дайнас

Латвияның дәстүрлі фольклоры, әсіресе халық әндерінің биі, мың жылдан астам уақытқа созылады. 1,2 миллионнан астам мәтін және 30 мыңнан астам халық әндерінің әуені анықталған. Дайналар өте қысқа, көбінесе бір немесе екі шумақтан тұрады, рифмасыз және төрт буынды трохалық өлшемде жазылған. Лирикалық жағынан алғанда, дайналар жергілікті мифологиямен байланысты, бірақ басқа ұқсас түрлерден айырмашылығы, оларда аңыз кейіпкерлері жоқ. Оқиғалар көбінесе күн құдайы Сауле, ай құдайы Мэннес және, ең бастысы, адамдардың өмірі, әсіресе оның үш маңызды оқиғасы – туу, үйлену және өлім (көму рәсімімен қоса) сияқты христиандыққа дейінгі құдайлар туралы болады. Дайналардың алғашқы жинағы 1894 және 1915 жылдар аралығында Кришьянис Баронс жариялаған «Latvju Dainas» болып табылады. «Latvju tautas mūzikas materiāli» – ағылшын тілінен аударғанда «Латыш халық музыкасының материалдары» – латыш халық музыкасының антологиясы және түсіндірмесі. Онда латыш этнографиясының 5999 материалы талданған, бұл материалдар 1894-1926 жылдары латыш музыковеді және композиторы Андрейс Юрьянс (1856-1922) 6 басылымда жариялаған. «Latvju tautas mūzikas materiāli Sestā grāmata» (алтыншы кітап) 1926 жылы Ригада, Андрейс Юрьянстың өлімінен кейін жарық көрді. Кітаптың 1-бетінде «latvju komponistu biedrības izdevums» деп жазылған, яғни «Латыш композиторлар қоғамының басылымы».

Аспаптар

Ауыл әндеріне қосымша әр түрлі дәстүрлі аспаптармен сүйемелдеу жасалады, олардың ең маңыздысы – литвалық канкле және басқа Балтық аспаптарымен байланысты қорапша тәрізді цитра – кокле. 1970 жылдары Янис Порикис және Валдис Муктупавельс сияқты әртістер Курляндия және Латгалия аймақтарында ғана сақталған кокле музыкасын жаңғыртуға жетекшілік етті. Латвиялық эмигранттар қауымдастығы, әсіресе АҚШ-та, кокле дәстүрін сақтап келеді. Соңғы жүз жылда кокленің жаңа түрі жасалды, ол көптеген таралған ішектерге, жартылай тон тегістегіштеріне және аспаптың мүмкіндіктерін модальді музыканы ғана емес, сонымен қатар кейбір дәстүрлі музыканттарды наразы қылатын деңгейде кеңейтетін басқа да жақсартуларға ие. Бұл жаңартылған нұсқасы "концерттік кокле" деп аталады. Алайда, қазіргі таңда концерттік кокле жасаудың жалғыз шебері – Imants Robežnieks [lv], бірақ ол жақында екі шәкірт қабылдады.

Классикалық музыка

Латвияда хор дәстүрі өте күшті. Көптеген кәсіби хорлармен қатар, ондаған мың латыштар түрлі әуесқой хорлардың құрамына кіреді. Әр бес жыл сайын Латвияның Ұлттық Ән және Би фестивалі өтіп, оған шамамен 20 000 әнші қатысады. 2014 жылы Әлемдік Хор Ойындары Ригада өткен. Осы жылы (2019) Латвия Рига-Юрмала Музыка фестивалін қабылдады. Бұл жаңа фестиваль жаз бойы төрт демалыс күнінде әлемдік атаққа ие оркестрлер мен дирижерлердің өнер көрсетуімен өтеді. Фестиваль Латвия Ұлттық Опера театрында, Үлкен Гильдияда және Дзинтари концерт залының Үлкен және Кіші залдарында өтеді. Биыл Бавария радиосының симфониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Лондон симфониялық оркестрі және Ресей Ұлттық оркестрі өнер көрсетеді. Халықаралық деңгейде танымал латыш музыканттарының қатарында дирижерлер Арвидс Янсонс және оның ұлы Марис Янсонс, Андрис Нельсонс, скрипкашы Гидон Кремер, виолончельші Миша Майский және сопрано Кристине Ополайс бар.

Халықтық музыка

Кеңес дәуірінде рок музыкасы өте танымал болды, себебі ол халық әндерімен бірге жергілікті билікке қарсы шығуға мүмкіндік берді. Иммант Калниньш сол кездегі ең маңызды композитор болды және оның әндері өте танымал еді. Ол сонымен қатар "Төрт ақ көйлек" фильміне музыка жазды, ол еркіндік қажеттігі туралы айтқандықтан тыйым салынды. Сол кездегі маңызды әлеуметтік жиындардың бірі – жыл сайынғы Imantdiena ("Имант күні (Калниньш)"), ол шөп жинауға кедеріл келтіргендігі үшін тыйым салынды. Бұл дәстүр композитордың үйінде бейресми түрде жалғасты. Иммант Калниньштің әндері негізінен осы композитордың әндерін орындаған Menuets тобы арқылы танымал болды. Топ мүшелерінің көпшілігі кейін Pērkons ("Найзағай") тобын құрды. Pērkons – қарсылықтың символы еді. Олар топтың жетекшісі Юрис Кулаковс жазған, көбінесе Марис Мелгалвс жазған өлеңдермен хард-рокқа жақын рок-н-ролл орындады. Олардың көптеген әндері кеңес билігі тарапынан сыналып, жүйенің абсурдтығын көрсеткендіктен жақтырылмады. Pērkons тобының ең әйгілі концерті концертке келген жастардың пойыз вагонын қиратуына әкелді. Бұл және басқа да оқиғалар Юрис Подниекс түсірген "Жас болу оңай ма?" фильмінде бейнеленген. Pērkons сияқты топтар сол кездегі жастардың өмірінде маңызды рөл атқарды және кеңес жүйесіне күшті қарсылық білдірді. Бүгінгі таңда поп музыка саласында поп музыка (мысалы, Prāta vētra) және альтернативтік рок үстемдік құрып отыр.