Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвия музыкасының шолуы. Дәстүрлі латыш музыкасы көбінесе «дайны» деп аталатын дәстүрлі поэзияға негізделеді, онда христиандыққа дейінгі тақырыптар мен аңыздар, монотонды ән салу стилі және Балтық псалтериі кездеседі.
Overview of the music of Latvia
Traditional Latvian music is often set to traditional poetry called dainas, featuring pre Christian themes and legends, drone vocal styles, and Baltic psaltery.
Дайнас
Латвияның дәстүрлі фольклоры, әсіресе халық әндерінің биі, мың жылдан астам уақытқа созылады. 1,2 миллионнан астам мәтін және 30 мыңнан астам халық әндерінің әуені анықталған. Дайналар өте қысқа, көбінесе бір немесе екі шумақтан тұрады, рифмасыз және төрт буынды трохалық өлшемде жазылған. Лирикалық жағынан алғанда, дайналар жергілікті мифологиямен байланысты, бірақ басқа ұқсас түрлерден айырмашылығы, оларда аңыз кейіпкерлері жоқ. Оқиғалар көбінесе күн құдайы Сауле, ай құдайы Мэннес және, ең бастысы, адамдардың өмірі, әсіресе оның үш маңызды оқиғасы – туу, үйлену және өлім (көму рәсімімен қоса) сияқты христиандыққа дейінгі құдайлар туралы болады. Дайналардың алғашқы жинағы 1894 және 1915 жылдар аралығында Кришьянис Баронс жариялаған «Latvju Dainas» болып табылады. «Latvju tautas mūzikas materiāli» – ағылшын тілінен аударғанда «Латыш халық музыкасының материалдары» – латыш халық музыкасының антологиясы және түсіндірмесі. Онда латыш этнографиясының 5999 материалы талданған, бұл материалдар 1894-1926 жылдары латыш музыковеді және композиторы Андрейс Юрьянс (1856-1922) 6 басылымда жариялаған. «Latvju tautas mūzikas materiāli Sestā grāmata» (алтыншы кітап) 1926 жылы Ригада, Андрейс Юрьянстың өлімінен кейін жарық көрді. Кітаптың 1-бетінде «latvju komponistu biedrības izdevums» деп жазылған, яғни «Латыш композиторлар қоғамының басылымы».
Traditional Latvian folklore, especially the dance of the folk songs, date back well over a thousand years. More than 1.2 million texts and 30,000 melodies of folk songs have been identified. Dainas are very short, which usually consist only one or two stanzas, are unrhymed, and are in a four footed trochaic metre. Lyrically, dainas concern themselves with native mythology, but in contrast to most similar forms, do not have any legendary heroes. Stories often revolve around pre Christian deities like the sun goddess Saule, the moon god Mēness and, most notably, the life of people, especially its three most important events – birth, wedding, and death (including burial). The first collection of dainas was published between 1894 and 1915 as Latvju Dainas by Krišjānis Barons. Latvju tautas mūzikas materiāli, translated in English as the Materials of Latvian Folk Music, is the anthology and commentary of Latvian folk. It analysed 5999 items of Latvian ethnography published in 6 editions from 1894 to 1926 by the Latvian musicologist and composer Andrejs Jurjāns (1856–1922). Latvju tautas mūzikas materiāli Sestā grāmata (the sixth book) was published posthumously in Riga, 1926. On page 1 latvju komponistu biedrības izdevums is inscribed, translated as the Latvian Society of Composers edition.
Аспаптар
Ауыл әндеріне қосымша әр түрлі дәстүрлі аспаптармен сүйемелдеу жасалады, олардың ең маңыздысы – литвалық канкле және басқа Балтық аспаптарымен байланысты қорапша тәрізді цитра – кокле. 1970 жылдары Янис Порикис және Валдис Муктупавельс сияқты әртістер Курляндия және Латгалия аймақтарында ғана сақталған кокле музыкасын жаңғыртуға жетекшілік етті. Латвиялық эмигранттар қауымдастығы, әсіресе АҚШ-та, кокле дәстүрін сақтап келеді. Соңғы жүз жылда кокленің жаңа түрі жасалды, ол көптеген таралған ішектерге, жартылай тон тегістегіштеріне және аспаптың мүмкіндіктерін модальді музыканы ғана емес, сонымен қатар кейбір дәстүрлі музыканттарды наразы қылатын деңгейде кеңейтетін басқа да жақсартуларға ие. Бұл жаңартылған нұсқасы "концерттік кокле" деп аталады. Алайда, қазіргі таңда концерттік кокле жасаудың жалғыз шебері – Imants Robežnieks [lv], бірақ ол жақында екі шәкірт қабылдады.
Accompaniment to the village songs is played on various traditional instruments, the most significant of which is the kokles, a type of box zither related to the Lithuanian kanklės and other Baltic psalteries. In the 1970s, artists like Jānis Poriķis and Valdis Muktupāvels led a revival in kokles music, which had only survived in the Courland and Lettgallia regions. The Latvian exile community abroad, especially in the United States, has also kept kokles traditions alive. In the last hundred years, a new kind of kokles was developed, with many more strings, halftones levelers and other improvements that expand the capacities of the instrument to play not only modal music but, in another point of view, displeased more traditional musicians. This modernized version of the instrument is called "concert kokles". However, currently Imants Robežnieks [lv] is the only remaining master concert kokles maker, although recently he has taken in two apprentices.
Классикалық музыка
Латвияда хор дәстүрі өте күшті. Көптеген кәсіби хорлармен қатар, ондаған мың латыштар түрлі әуесқой хорлардың құрамына кіреді. Әр бес жыл сайын Латвияның Ұлттық Ән және Би фестивалі өтіп, оған шамамен 20 000 әнші қатысады. 2014 жылы Әлемдік Хор Ойындары Ригада өткен. Осы жылы (2019) Латвия Рига-Юрмала Музыка фестивалін қабылдады. Бұл жаңа фестиваль жаз бойы төрт демалыс күнінде әлемдік атаққа ие оркестрлер мен дирижерлердің өнер көрсетуімен өтеді. Фестиваль Латвия Ұлттық Опера театрында, Үлкен Гильдияда және Дзинтари концерт залының Үлкен және Кіші залдарында өтеді. Биыл Бавария радиосының симфониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Лондон симфониялық оркестрі және Ресей Ұлттық оркестрі өнер көрсетеді. Халықаралық деңгейде танымал латыш музыканттарының қатарында дирижерлер Арвидс Янсонс және оның ұлы Марис Янсонс, Андрис Нельсонс, скрипкашы Гидон Кремер, виолончельші Миша Майский және сопрано Кристине Ополайс бар.
Choir traditions are very strong in Latvia. Alongside many professional choirs, there are tens of thousands of Latvians who are part of different amateur choirs. Once every five years the Latvian National Song and Dance Festival takes place with around 20,000 singers taking part in it. The 2014 World Choir Games took place in Riga. This year (2019) Latvia hosts the inaugural Riga Jurmala Music Festival, a new festival in which world famous orchestras and conductors perform across four weekends during the summer. The festival takes place at the Latvian National Opera, the Great Guild, and the Great and Small Halls of the Dzintari Concert Hall. This year features the Bavarian Radio Symphony Orchestra, the Israel Philharmonic Orchestra, the London Symphony Orchestra and the Russian National Orchestra. Internationally famous Latvian musicians include conductors Arvīds Jansons and his son Mariss Jansons, Andris Nelsons, violinist Gidon Kremer, cellist Mischa Maisky, and soprano Kristīne Opolais.
Халықтық музыка
Кеңес дәуірінде рок музыкасы өте танымал болды, себебі ол халық әндерімен бірге жергілікті билікке қарсы шығуға мүмкіндік берді. Иммант Калниньш сол кездегі ең маңызды композитор болды және оның әндері өте танымал еді. Ол сонымен қатар "Төрт ақ көйлек" фильміне музыка жазды, ол еркіндік қажеттігі туралы айтқандықтан тыйым салынды. Сол кездегі маңызды әлеуметтік жиындардың бірі – жыл сайынғы Imantdiena ("Имант күні (Калниньш)"), ол шөп жинауға кедеріл келтіргендігі үшін тыйым салынды. Бұл дәстүр композитордың үйінде бейресми түрде жалғасты. Иммант Калниньштің әндері негізінен осы композитордың әндерін орындаған Menuets тобы арқылы танымал болды. Топ мүшелерінің көпшілігі кейін Pērkons ("Найзағай") тобын құрды. Pērkons – қарсылықтың символы еді. Олар топтың жетекшісі Юрис Кулаковс жазған, көбінесе Марис Мелгалвс жазған өлеңдермен хард-рокқа жақын рок-н-ролл орындады. Олардың көптеген әндері кеңес билігі тарапынан сыналып, жүйенің абсурдтығын көрсеткендіктен жақтырылмады. Pērkons тобының ең әйгілі концерті концертке келген жастардың пойыз вагонын қиратуына әкелді. Бұл және басқа да оқиғалар Юрис Подниекс түсірген "Жас болу оңай ма?" фильмінде бейнеленген. Pērkons сияқты топтар сол кездегі жастардың өмірінде маңызды рөл атқарды және кеңес жүйесіне күшті қарсылық білдірді. Бүгінгі таңда поп музыка саласында поп музыка (мысалы, Prāta vētra) және альтернативтік рок үстемдік құрып отыр.
During the Soviet era, rock music became extremely popular, because it, as well as folk songs, offered a chance to rebel against the local authorities. Imants Kalniņš was the most important composer of the time, and his songs were extremely popular. He also wrote music for the movie "Four White Shirts", which spoke about the need for freedom and was therefore banned. One of the most important social gatherings of the time was the annual Imantdiena ('The Day of Imants (Kalniņš)'), forbidden on grounds of interfering with hay gathering. The tradition continued informally at the composer's house. The songs of Imants Kalniņš were best known as performed by the group Menuets [lv] which only played songs by this composer. Most of the members of the group moved on to form another group, Pērkons ('Thunder') later. Pērkons was a symbol of rebellion. They played fascinating rock and roll bordering on hard rock music, composed by the band's frontman Juris Kulakovs [lv], using poems mostly written by Māris Melgalvs [lv]. Many of those were strongly disapproved by the Soviet authorities, as they implied the ridiculousness of the system. The most famous concert by Pērkons resulted in the destruction of a train compartment by the young people who had attended the concert. This, as well as other events, is portrayed in the movie "Is It Easy to Be Young?" by Juris Podnieks. Acts such as Pērkons certainly played an important role in the lives of the youth of the time and were a serious challenge to the Soviet system. Nowadays, the pop music sphere is dominated by pop music (e. g., Prāta vētra) and alternative rock.