Жаңа Зеландияның қанатсыз құсы – Века

Кіріспе

Құс түрлері құс түрі

Уэка, сондай-ақ маори тауығы немесе ағаш тауығы (Gallirallus australis) – теміржол тұқымдасына жататын, ұшуға жарамсыз құс түрі. Ол Жаңа Зеландияға ғана тән. Gallirallus туысының қазірге дейін сақталған жалғыз өкілі. Төрт түршесі белгілі, бірақ генетикалық зерттеулермен тек екеуі (солтүстік және оңтүстік) расталған. Уэка – тауықтай шамалы, мықты денелі қоңыр құстар. Олар бәсеңді жейтін жануарлар, негізінен жәндіктер мен жемістермен қоректенеді. Уэка әдетте тамыз және қаңтар аралығында жұмыртқалайды, олардың екеуі де оларды күтіп бағады.

Сипаттама

Века - ірі қанаттылар. Олардың түсі негізінен қара және сұр реңдермен араласқан қалың қоңыр болып келеді; қоңыр түсінің тоны түршесіне байланысты ашықтан қараңғыға дейін өзгереді. Еркектер ұзындығы және салмағы бойынша ірілеу, ал ұрғашыларының ұзындығы және салмағы шамамен құрайды. Қанаттарының ұзындығы қысқарған, ал еңбектің ауқымы құрайды. Салыстырмалы түрде үлкен, қызғылт қоңыр түсті мүсік шамамен ұзын, қалың және үшкір болып келеді, және ол қару ретінде қолданылады. Ұшты құйрығы үнемі қозғалып тұрады, бұл қанаттылар отбасына тән алаңдаушылықтың белгісі. Веканың аяқтары мықты, ал қанаттары жетілмеген.

Таксономия және таралу

Жалпы атауы "уэка" – маори тілінен алынған сөз. 1789 жылы Андерс Эриксон Спаррман бұл түрді Rallus australis деп атады. Спаррман аталған мәліметті Museum Carlsonianum журналында жариялады, ол 1772 және 1775 жылдар аралығында капитан Джеймс Кукпен бірге жасаған саяхаттарында жиналған материалдарға негізделген. "Australis" латын тілінен аударғанда "оңтүстік" деген мағынаны білдіреді. Иоганн Георг Ваглердің 1830 жылы әр уэканы жеке түр ретінде сипаттау үшін Ocydromus туысын қолдану туралы ұсынысы қабылданды. Бірақ, кейін уэкалар Gallirallus туысына жататын, төрт кіші түрге бөлінді. Сары уэка (Gallirallus australis hectori) бұрын Оңтүстік аралдың шығыс аймақтарында мекендеген, бірақ қазір Чатем және Питт аралдарымен шектелген, оларға 1900 жылдардың басында қоныстандырылған, және күз мезгілінде кеңінен ауланып, желінетін (аралдар үшін ендіген түр есебінде). Кентербериге қайта қоныстандыру әзірге сәтсіз аяқталды, бірақ Му Вахо аралына (2004 жылы Уаника көлінде) және одан Көгершін мен Шошқа аралдарына (2005/2006 жылдары Вакатипу көлінде) қоныстандыру жобалары табысты болды. Оның түсі басқа кіші түрлерге қарағанда ашық. Солтүстік арал уэкасы (G. a. greyi) Нортленд және Поверти Бэйдегі бастапқы популяциялармен, сондай-ақ осы қордан басқа жерлерге босатылғандармен ұсынылған. Бұл кіші түрдің ерекшелігі – астыңғы бөлігінің сұр түсті болуы және қызғылт емес, қоңыр аяқтары. Атаулы кіші түр, батыс уэкасы (G. a. australis) негізінен Оңтүстік аралдың солтүстік және батыс аймақтарында, Нельсоннан Фиордлендке дейін таралған. Көкірегіндегі қоңыр және қара түсті жолақтарымен ерекшеленетін батыс уэкасы екі түрлі түс фазасын көрсетеді, олардың ең оңтүстік ареалындағысы қара түстің басымдығын көрсетеді. Стюарт аралы уэкасы (G. a. scotti) басқа кіші түрлерге қарағанда кішірек, және батыс уэкасы сияқты екі түс фазасын ұсынады: каштаны түсті фазасы – батыс уэкасының каштаны фазасына ұқсас – және қара фазасы, ол батыс уэкасының қара фазасынан ақырған. Қайта қоныстандырылған популяциялар Стюарт аралы/Ракиура және оның ілеспе аралдарымен, сондай-ақ оған қоныстандырылған Капити аралымен шектелген. Өсімдік тектес тағамдарына жапырақтар, шөптер, жидектер мен тұқымдар кіреді. Уэкалар орман жануарлары үшін маңызды, себебі олар тұқымды таратуға көмектеседі, кішкентай жидек жейтін құстарға тым үлкен тұқымдарды таратады. Уэкалар көп кездесетін жерлерде олардың жасырындыққа құштарлығы оларды үйлер мен кемпингтер маңында тамақ қалдықтарын немесе бейтаныс және тасымалдауға ыңғайлы заттарды іздеуге итермелейді.

The common name, "weka", is a Māori word. The species was named Rallus australis by Anders Erikson Sparrman in 1789. Sparrman published the information in Museum Carlsonianum, four fascicules based on specimens collected while voyaging with Captain James Cook between 1772 and 1775. Australis is Latin for "southern". Johann Georg Wagler's suggestion of the genus Ocydromus in 1830 to describe each weka as a species was generally adopted. However, weka were later classified as a single species in the genus Gallirallus with four subspecies. The buff weka (Gallirallus australis hectori) formerly inhabited the eastern districts of the South Island but is now confined to Chatham Island and Pitt Island to which it was introduced in the early 1900s, and where they are widely hunted and eaten in the autumn (due to their status as non native to the islands). Reintroduction into Canterbury has been unsuccessful so far but introductions to Mou Waho Island (in Lake Wānaka in 2004) and from there to Pigeon and Pig Island (in Lake Wakatipu in 2005/2006) have been much more successful. It has a lighter overall colouring than the other subspecies. The North Island weka (G. a. greyi) is represented by original populations in Northland and Poverty Bay, and by liberations elsewhere from that stock. This subspecies differs in its greyer underparts, and brown rather than reddish coloured legs. The nominate subspecies, the western weka (G. a. australis), is found mainly in the northern and western regions of the South Island from Nelson to Fiordland. Distinguished by dark red brown and black streaking on the breast, the western weka has two distinct colour phases, that of the southernmost range showing a greater degree of black. The Stewart Island weka (G. a. scotti) is smaller than the other subspecies and, like the western weka, has two colour phases; a chestnut form – similar to the chestnut phase western weka – and a black phase which is not as dark as the black western weka. Reintroduced populations are confined to Stewart Island/Rakiura and outliers, and to Kapiti Island to which it was introduced. Plant foods include leaves, grass, berries and seeds. Weka are important in the bush as seed dispersers, distributing seeds too large for smaller berry eating birds. Where the weka is relatively common, their furtive curiosity leads them to search around houses and camps for food scraps, or anything unfamiliar and transportable.

Өсімдіктер мен ұялар

Ұрықтану кезеңі әртүрлі, бірақ азық мол болған кезде, уэка жыл бойы төртке дейін балапан өргізе алады. Ұялар қалың өсімдіктердің арасында жерде салынады және шөптен (немесе ұқсас материалдан) шамамен төрт жұмыртқа сыйымдылығындағы тостаған тәрізді жасалады. Аналық уэка орта есеппен үш күрмелі немесе қызғылт түсті, қоңыр және лаванда реңдері бар жұмыртқа салады. Екі жыныс та жұмыртқаны күтіп жатады. Балапандар бір айдан кейін шығады және алты мен он апта аралығында толық бойға жеткенше екі ата-анасы да тамақтандырады. Уэканың сақталуы мәселелі; кейбір түршелері қауіп төмендеп отыр, бірақ олар басқа қауіп төнген жануарлар үшін де мәселе тудырады, әсіресе олар табиғи ортасы емес, аралдарға қоныстандырылғанда. Уэка Солтүстік және Оңтүстік аралдардағы қазіргі қысымға төтеп бере алмайды. Дегенмен, жақсы жағдайда және азық-түлік жеткілікті болғанда өте өнімді болады. Бірнеше жерде жыл бойы көбейіп, жылына 14-ке дейін балапан өргізілгені тіркелді. Уэка популяциялары өзгертілген ортада да тіршілік ете алады, бірақ олар бұрынғы ареалдарының үлкен бөлігінен жоғалып кеткен, бұл олардың көптеген жағдайларға бейімделе алатынын, бірақ қауіптерге өте осал екенін көрсетеді. Мысықтар мен күзендер балапандарға қауіпті, ал мысықтар мен егеуқұйрықтар жұмыртқаларға қауіпті. Олар жемістер мен жәндіктер үшін енгізілген түрлермен бәсекелеседі және орман құрамы мен жаңаруына әсер ететін жануарлардың орманды жеуінен зардап шегеді. Ортаның жойылуы орман мен батпақты жерлердің өзгеруі мен нашарлауына байланысты туындайды. Аурулар мен паразиттер популяцияның азаюымен байланысты, бірақ осы туралы көп мәлімет жоқ. Құрғақшылықтың салдарынан уэка кейбір аймақтардан жоғалып кеткен. Кейбір аймақтарда автокөліктердің салдарынан жол апатынан көп өлім-жітім тіркеледі. Құрт-қоңыштармен күресу шаралары кейде уэкаларды өлтіреді, себебі олар уланған жемге осал, ал тұзақтар уэканың жете алатын жерге орнатылады. Генетикалық әртүрлілік буыннан буынға гендердің берілуі кезінде жоғалуы мүмкін, бұл оқшауланған популяцияларға әсер етеді.

The breeding season varies, but when food is plentiful, weka can raise up to four broods throughout the whole year. Nests are made on the ground under the cover of thick vegetation, and built by making grass (or similar material) into a bowl to hold about four eggs. On average, female weka lay three creamy or pinkish eggs blotched with brown and mauve. Both sexes incubate. The chicks hatch after a month, and are fed by both parents until fully grown between six and ten weeks. Weka are problematic in conservation; some subspecies are threatened, but have been a problem to other threatened wildlife on offshore islands, especially when introduced to an island that they would not naturally inhabit. Weka are unable to withstand the current pressures faced in both the North Island and South Island. However, they can be very productive in good conditions and high food availability. Year round breeding has been recorded at several sites with up to 14 young produced in a year. Weka populations can persist in highly modified habitats, but they have disappeared from huge areas of their former range, suggesting that they can adapt to a wide range of conditions but are particularly vulnerable to threats. stoats and ferrets are a threat to chicks; stoats and rats are a threat to eggs. It faces competition with introduced species for fruits and invertebrates, and suffers from the impact browsers have on forest composition and regeneration. Habitat depletion is caused by the modification and degradation of forests and wetlands. Diseases and parasites have been associated with population declines, although little is known. Drought has been implicated in the disappearance of weka from some areas. In some regions, motor vehicles cause a significant amount of roadkill death. Pest control operations sometimes kill weka, as they have ground foraging habits vulnerable to poison baits, and traps are laid in a way that weka can reach. Genetic diversity can be lost during the transmission of genes through generations, affecting isolated populations.

Адаммен қарым-қатынас

Уэка кейбір маори iwi (тайпалары) үшін маңызды, олардың қызығушылығы мен жанкешті, батыл мінез-құлқына қызығады, соның арқасында оларды ұстау оңай болған. Маорилер уэканы тамақ ретінде, хош иіссу үшін, қабынуды емдеуге арналған майға, киімге қауырсын және итті аулауға қолданған. Ерте еуропалық саяхатшылар мен қоныс аударушылар жиі уэкаға кездесіп, оны пайдаланған; оларды "орман тауықтары" деп атаған.