Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман империясының реформа кезеңі (1839–1876)
Ottoman Empire reform period (1839 1876)
Танзимат ( ; , қараңыз: низам) – Осман империясында 1839 жылы Гүлхан хаты Шерифімен басталып, 1876 жылы Бірінші Конституциялық дәуірмен аяқталған реформа кезеңі. Танзимат дәуірінің мақсаты түбегейлі өзгерістер емес, Осман империясының әлеуметтік және саяси негізін нығайту болған жаңғырту еді. Бұл кезең Осман империясын жаңғыртуға, ішкі ұлтшылдық қозғалыстар мен сыртқы агрессивті күштерге қарсы аумақтық тұтастығын сақтауға бағытталған түрлі әрекеттермен сипатталды. Реформалар империяның этникалық түрлі топтары арасында Османдық ұғымын қалыптастыруға және Осман империясындағы ұлтшылдықтың өрбуін тежеуге тырысты. Тарихшы Ханс Лукас Кизер реформалардың нәтижесінде «қағаздағы мұсылман емес азаматтармен мұсылмандардың теңдігі риторикалық тұрғыда жарияланып, іс жүзінде мұсылмандардың басымдығы сақталды» деген пікірді келтіреді. Ал басқа тарихшылардың пікірінше, осы кезеңде мұсылман емес азаматтардың заңдық құқықтарын қорғау мүмкіндігі төмендегені жерді тартып алу мен эмиграцияға әкелді. Реформа саясатының бір бөлігі 1838 жылғы Балта Лиман шарты негізіндегі экономикалық саясат болды. Азаматтық еркіндіктерді жақсарту үшін көптеген өзгерістер жасалды, бірақ көптеген мұсылмандар оларды ислам әлеміне сыртқы ықпал ретінде қарады. Бұл түсінік мемлекеттің реформалық күш-жігерін қиындатты. Танзимат кезеңінде үкімет жүргізген конституциялық реформалар нәтижесінде жаңаша әскерге шақыру жүйесі, банк жүйесі реформасы, діни заңдардың зайырлы заңдармен алмастырылуы және гильдиялардың заманауи фабрикалармен ауыстырылуы жүзеге асты. Осман почта министрлігі 1840 жылғы 23 қазанда Стамбулда құрылды.
The Tanzimat (; , see nizam) was a period of reform in the Ottoman Empire that began with the Gülhane Hatt ı Şerif in 1839 and ended with the First Constitutional Era in 1876. The Tanzimat era began with the purpose not of radical transformation, but of modernization, desiring to consolidate the social and political foundations of the Ottoman Empire. It was characterised by various attempts to modernise the Ottoman Empire and to secure its territorial integrity against internal nationalist movements and external aggressive powers. The reforms encouraged Ottomanism among the diverse ethnic groups of the Empire and attempted to stem the rise of nationalism in the Ottoman Empire. Historian Hans Lukas Kieser has argued that the reforms led to "the rhetorical promotion of equality of non Muslims with Muslims on paper vs. the primacy of Muslims in practice"; other historians have argued that the decreased ability of non Muslims to assert their legal rights during this period led to the land seizure and emigration. Part of the reform policy was an economic policy based on the Treaty of Balta Liman of 1838. Many changes were made to improve civil liberties, but many Muslims saw them as a foreign influence on the world of Islam. That perception complicated reformist efforts made by the state. During the Tanzimat period, the government's series of constitutional reforms led to a fairly modern conscripted army, banking system reforms, the replacement of religious law with secular law and guilds with modern factories. The Ottoman Ministry of Post was established in Istanbul on 23 October 1840.
Шығу тегі
Реформалар Мәхмұд II, оның ұлы Абдул-Меджид I және ескі діни және әскери институттар империяның қажеттіліктерін қанағаттандырмайды деп таныған көрнекті, көбінесе еуропалық білімді бюрократтардың ой-қиялынан туындады. Символикалық өзгерістердің көпшілігі, мысалы, форма киімдері, империялық әкімшілердің санасын өзгертуге бағытталған. Үкіметке қатысты көптеген шенеуніктер батыс стиліндегі киім киюге ынталандырылды. Реформалардың көп бөлігі Еуропаның табысты тәжірибесін қабылдауға жасалған әрекеттер болды. Реформалар Наполеон кодексі мен Екінші француз империясы кезіндегі француз құқығының күшті ықпалында болды, бұл Францияда білім алған Осман студенттерінің санының артуының тікелей салдары еді. Өзгерістерге devshirme жүйесімен міндетті түрде шақырудың жойылуы және оның орнына жалпыға бірдей міндетті шақыру, білім беру, институционалдық және құқықтық реформалар, сондай-ақ саяси жемқорлықты жоюға жүйелі тырысулар кірді. Сонымен қатар, "мұсылман және мұсылман емес, түрік және грек, армян және еврей, күрд және араб" сияқты Осман империясының аумағында тұратын барлық халықтарды біріктіруге бағытталған Османдық саясаты жүзеге асырылды. Бұл саясат ресми түрде 1839 жылғы Гүлхан жарлығымен басталды, ол мұсылман және мұсылман емес Осман азаматтарына заң алдында теңдік жариялады.
The reforms emerged from the minds of reformist sultans like Mahmud II , his son Abdulmejid I and prominent, often European educated bureaucrats, who recognised that the old religious and military institutions no longer met the needs of the empire. Most of the symbolic changes, such as uniforms, were aimed at changing the mindset of imperial administrators. Many of the officials affiliated with the government were encouraged to wear a more western style of dress. Many of the reforms were attempts to adopt successful European practices. The reforms were heavily influenced by the Napoleonic Code and French law under the Second French Empire as a direct result of the increasing number of Ottoman students being educated in France. Changes included the elimination of the devshirme system of conscription in favour of universal conscription; educational, institutional and legal reforms; and systematic attempts at eliminating political corruption. Also, a policy called Ottomanism was meant to unite all the different peoples living in Ottoman territories, "Muslim and non Muslim, Turkish and Greek, Armenian and Jewish, Kurd and Arab". The policy officially began with the Edict of Gülhane of 1839, declaring equality before the law for both Muslim and non Muslim Ottomans.
Нысандар
Бұл амбициялы жоба Еуропа елдерімен салыстырғанда шекарасы тарлып, күші әлсіреген империяның құлдырауына қарсы күресу үшін басталды. Реформалардың ішкі және сыртқы себептері болды. Танзиматтың басты мақсаты – әскери құрылымды жаңарту және еуропалық армиялардың үлгісін алып, олардан шабыттандыру арқылы реформалау еді. Дәстүрлі Осман әскері, яничарлар, әскери беделінен төмендеп, еуропалық үлгідегі қайта құру қажетті өзгеріс болды. Осман империясы түрлі мәдениеттерден құралғандықтан, Танзимат реформаларының екінші маңызды бағыты – бұрын мұсылман азаматтарына артықшылық берген әлеуметтік құрылымды теңестіруге бағытталды. Бұл реформалардың тағы бір маңызды бөлігі – Ильтизам, яғни жерді пайдалану шарттарын жою болды. Ішкі тұрғысынан Осман империясы, мысық жүйесін жою арқылы үкіметтің орталықтандырылуына, сондай-ақ Осман билігінің заңдылығын арттыруға, азаматтарды тікелей бақылауға мүмкіндік береді деп үміттенді. Әртүрлі демографиялық топтарға көбірек ашық болу империяға жаңа адамдарды тартады деген үміт те болды. Мұсылмандар мен мұсылман емес азаматтар арасындағы ішкі қақтығыстардан қауіптеніп, барлық дін өкілдеріне көбірек діни еркіндік беру бұл қауіпті азайтады деп есептелді. Империядағы христиандарға көбірек құқық беру, олардың қорғаны үшін сыртқы араласу қаупін азайтады деп саналды. Танзиматты іске асырудың себептері бюрократиялық болғанымен, оны Димитриос Замбакос паша, Кабули Мехмед паша, жас османдықтардың құпия қоғамы және Осман парламентінің негізін қалаушыларының бірі болып саналатын Мидхат паша сияқты либералды көзқарастағы министрлер мен зиялылар итермеледі. 1875-1876 жылдардағы ішкі, қаржылық және дипломатиялық дағдарыстардың нәтижесінде Мидхат паша 1876 жылғы конституцияны қабылдады, осылайша Танзимат аяқталды.
The ambitious project was launched to combat the slow decline of the empire that had seen its borders shrink and its strength wane in comparison to the European powers. There were both internal and external reasons for the reforms. The primary purpose of the Tanzimat was to reform the military by modernizing and taking inspiration from European armies. The traditional Ottoman army, the Janissaries, had fallen from grace in terms of military prestige and a European inspired reconstruction was a necessary change to be made. The Ottoman Empire consisted of a multitude of different cultures and the secondary priorities of the Tanzimat reforms were aimed at balancing the social structure that previously favoured Muslim subjects. Another vital section of these reforms was the abolishment of İltizam, or land tenure agreements. Internally, the Ottoman Empire hoped that abolishing the millet system would create a more centralized government, as well as increased legitimacy of the Ottoman rule, thus gaining direct control of its citizens. Another major hope was that being more open to various demographics would attract more people into the empire. There was fear of internal strife between Muslims and non Muslims, and allowing more religious freedom to all was supposed to diminish this threat. Giving more rights to the Christians within the empire was considered likely to reduce the danger of outside intervention on their behalf. Although the motives for the implementation of Tanzimât were bureaucratic, it was impulsed by liberal ministers and intellectuals like Dimitrios Zambakos Pasha, Kabuli Mehmed Pasha, the secret society of the Young Ottomans, and liberal minded like Midhat Pasha who is also often considered one of the founders of the Ottoman Parliament. Thanks to the emerging internal, financial and diplomatic crises of 1875–1876, Midhat Pasha introduced the constitution of 1876, ending the Tanzimat.
Әсерлер
Гүлхан жарлығы мен Танзимат қоғам үшін маңызды нұсқаулар ұсынса да, олар конституция болған жоқ және сұлтанның билігін алмастырмады. Дегенмен, Танзимат реформаларының жалпы әсері өте кең болды. Танзимат кезеңіндегі мектептерде білім алғандардың арасында Осман империясынан пайда болған ұлт мемлекеттерінің көрнекті тұлғалары болды, мысалы, Мұстафа Кемал Паша, Түркия Республикасының басқа да басшылары мен ойшылдары, сондай-ақ Балқан, Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадан шыққан көптеген маңызды адамдар. Бұл жүйе Крым соғысынан кейін алып державалармен болған келіссөздер нәтижесінде күшін жойды. 1856 жылғы Жарғының аясында еуропалық державалар империядағы этникалық қауымдастықтар үшін күштірек тәуелсіздік талап етті, бұл Осман империясының барлық азаматтарды заң алдында тең қарау туралы көзқарасынан өзгеше болды. Бұл христиан орта таптарын нығайтып, олардың экономикалық және саяси ықпалын арттырды. Реформалар 1876 жылы Осман конституциясын қабылдаумен жетегіне жетті, ол сұлтанның шексіз билігін шектеді. Осы кезеңнің толық мәліметтері Бірінші Конституциялық дәуірде жарылған. Жаңа сұлтан Абдул Хамид II конституцияға қол қойғанмен, ол тез арада оған қарсы шықты. Кейбір ғалымдар мұсылман халқының дәстүрлі ислами көзқарасы бойынша, Танзиматтың мұсылман емес халықтардың мәртебесін өзгерткені – бағынышты халық (дхимми) статусынан тең құқықты азаматтарға дейін – Хамиди қанағатсыздықтары мен армян геноцидіне ықпал еткенін айтады. Олардың пікірінше, бұл мұсылман қауымының құқықтық өзгерістерге реакциясы болды, себебі Танзиматтың құндылықтары қоғамның нағыз құндылықтарын көрсетпей, жоғарыдан таңылды.
Although the Edict of Gülhane and the Tanzimat provided strong guidelines for society, they were not a constitution and did not replace the authority of the sultan. Still, the Tanzimat reforms had far reaching effects overall. Those educated in the schools established during the Tanzimat period included major personalities of the nation states that would develop from the Ottoman Empire, such as Mustafa Kemal Pasha and other leaders and thinkers of the Republic of Turkey and many other personalities from the Balkans, the Middle East and North Africa. The system was ultimately undone by negotiations with the Great Powers following the Crimean War. As part of the Charter of 1856, European powers demanded a much stronger sovereignty for ethnic communities within the empire, differing from the Ottomans, who envisioned equality meaning identical treatment under the law for all citizens. That served to strengthen the Christian middle class, increasing their economic and political power. The reforms peaked in 1876 with the implementation of an Ottoman constitution checking the autocratic powers of the Sultan. The details of this period are covered under the First Constitutional Era. Although the new Sultan Abdul Hamid II signed the first constitution, he quickly turned against it. Some scholars argue that from the Muslim population's traditional Islamic view, the Tanzimat's fundamental change regarding the non Muslims, from a status of a subjugated population (dhimmi) to that of equal subjects, was in part responsible for the Hamidian massacres and subsequent Armenian genocide. In their view, these were inevitable backlashes from the Muslim community to the legal changes, as the Tanzimat's values were imposed from above and did not reflect those of society.
Әр түрлі провинцияларда әсері
Ливандағы Танзимат реформалары заң алдындағы барлық азаматтардың теңдігі дәстүрін қайта орнатуды көздеді. Дегенмен, Жоғарғы Порта негізгі иерархиялық әлеуметтік тәртіп өзгеріссіз қала береді деп есептеді. Керісінше, реформалардың салдары Танзиматтың мақсаттарын әртүрлі түсінуге мүмкіндік жасады. Ливан тауындағы элиталар Танзиматты бір-бірінен өзгеше түсіндірді, бұл жаңадан азат болған марониттер арасында этникалық-діни көтерілістерге алып келді. Осының нәтижесінде, “еуропалық және османдық шенеуніктер жергілікті тұрғындардың адалдығын жеңу үшін бәсекелестікке түсті: француздықтар марониттерді қорғауды, британдықтар друздарды, ал османдықтар солтанның барлық дінге тең қарауына мейірімділік танытатынын жариялады”. Палестинада жер реформалары, әсіресе 1858 жылғы Осман жер заңы арқылы жер иелену құрылымының өзгеруі, орыс еврейлеріне жер сатып алуға және бірінші Алия кезінде көшіп келуге мүмкіндік берді. Салық базасын арттыру мақсатында Осман мемлекеті Палестинадағы арабтардан, басқа жерлердегідей, өздерінің жерлерін алғаш рет тіркеуді талап етті. Феллахиндер әлсіз билікке сенімсіздікпен қарады, тіркеудің жоғары салықтар мен әскерге шақыруға әкелетінінен қорқады. Феллахиндердің арасындағы жоғары сауатсыздық деңгейі салдарынан, көптеген жергілікті мухтарлар өз атынан ауылдық жерлерді бірлесіп тіркей алды. Осылайша, олар кейіннен меншік құқығын талап етуге және жаңа еврей иммигранттарына жергілікті шаруалардың жерлерін сатуға мүмкіндік алды, ал олар өздері Сирияға немесе Түркияға көшіп кетті. Басқа жағынан, бай христиан немесе мұсылман отбасылары, “Effendis” тобы, өздері пайдаланған немесе сатқан үлкен көлемде жерлерді жинауға қол жеткізді. Арменияда 1863 жылғы Арменияның Ұлттық Конституциясы (Осман түрікшесі: “Nizâmnâme−i Millet−i Ermeniyân”) Осман үкіметімен бекітілді. “Ережелер жинағы” 150 баптан тұрады, оны армян зиялылары жасады және Осман мелет жүйесіндегі Армения патриархының және жаңадан құрылған “Армения Ұлттық Ассамблеясының” өкілеттіктерін анықтады.
In Lebanon, the Tanzimat reforms were intended to return to the tradition of equality for all subjects before the law. However, the Sublime Porte assumed that the underlying hierarchical social order would remain unchanged. Instead, the upheavals of reform would allow for different understandings of the goals of the Tanzimat. The elites in Mount Lebanon, in fact, interpreted the Tanzimat far differently from one another, leading to ethno religious uprisings among newly emancipated Maronites. As a result, "European and Ottoman officials engaged in a contest to win the loyalty of the local inhabitants — the French by claiming to protect the Maronites; the British, the Druze; and the Ottomans by proclaiming the sultan's benevolence toward all his religiously equal subjects." In Palestine, land reforms, especially the change in land ownership structure via the Ottoman Land Law of 1858, allowed Russian Jews to buy land, thus enabling them to immigrate there under the first Aliya. In order to boost its tax base, the Ottoman state required Arabs in Palestine, as elsewhere, to register their lands for the first time. As a rule the fellahin didn't trust the ailing regime, fearing that registration would only lead to higher taxation and conscription. Prevailing illiteracy among the fellahin meant in the end that many local mukhtars were able to collectively register village lands under their own name. Thus, they were able to later claim ownership and to sell the local peasants' lands out from under their feet to the new Jewish immigrants, as they themselves relocated permanently to Syria or Turkey. Alternately, rich Christian or Muslim families, the class of the 'Effendis', were able to accumulate large amounts of land which they exploited by themselves or sold on. In Armenia, the Armenian National Constitution (Ottoman Turkish: "Nizâmnâme−i Millet−i Ermeniyân") of 1863 was approved by the Ottoman government. The "Code of Regulations" consisted of 150 articles drafted by the Armenian intelligentsia and defined the powers of the Armenian Patriarch under the Ottoman millet system and the newly formed "Armenian National Assembly".
Саяси салдарлар
Алға бағытталған ниеттеріне қарамастан, Танзимат нысанындағы реформа саясаты нәтижесінде сәтсіздікке ұшырады. Реформалардың тарихи жағдайлары, осы сәтсіздіктің себептері және реформалардың салдары тарихи талдау үшін маңызды және әлемдік тарихшылар оларды зерттейді. Зейнеп Челик былай деп жазды: "Қорытындылап айтқанда, 1838 жылдан 1908 жылға дейін Осман империясы өмір сүру үшін соңғы, бірақ тағдырға тәуелді күресті жүргізді".
Despite progressive intentions, the policy of reform in the form of Tanzimat ultimately failed. The historical circumstances of the reforms, the reasons for this failure and the consequences of the reforms are of interest for historical analysis and are considered by historians all over the world. Zeynep Çelik wrote: "In summary, from 1838 to 1908 the Ottoman Empire staged its final but doomed struggle for survival."