Кіріспе

Сүтқоректілердің туысы

Снубфинді дельфиндер (Orcaella) – киттер отрядына жататын және екі түрді қамтитын туыс: Иравади дельфині (Orcaella brevirostris) және Австралия снубфинді дельфині (Orcaella heinsohni). Бұл туыстың тек бір түрі – Иравади дельфині бар деп ұзақ уақыт сеніп келді; алайда 2005 жылы Австралия және Жаңа Гвинея аймақтарында кездесетін Иравади дельфині популяциялары айқын айырмашылықтарға ие екені анықталды және олар Австралия снубфинді дельфині деп аталатын жаңа, жеке түр деп жарияланды.

Таксономия және эволюция

2005 жылға дейін Orcaella brevirostris – Orcaella туысының жалғыз танылған түрі болды. Дегенмен, Азия аймағында қоныстанған Orcaella популяциялары мен Австралия/Жаңа Гвинея аймағында қоныстанған популяцияларды салыстыру олардың мекен ету ортасы, морфологиясы және генетикасы бойынша ерекшеліктерін көрсетті. Морфологиялық айырмашылықтарға бас сүйегінің пішіні, арқа қанатының алдындағы орталық арқалық ойыстың болуы немесе болмауы, арқа қанатының биіктігі және түсі кіреді. Генетикалық талдау нәтижесінде екі популяция арасындағы айырмашылық 5,9% құрады. 2005 жылы Бисли, Арнольд және Робертсон ескерген осы маңызды айырмашылықтар Orcaella туысын екі жеке түрге – Orcaella brevirostris және Orcaella heinsohni – бөлуге негіз болды. Иравади дельфині деп белгілі Orcaella brevirostris азиялық популяциядан тұрады. Жаңа танылған түр, австралиялық снубфин дельфині деп аталады, австралиялық/Жаңа Гвинеялық популяциядан тұрады. Снубфин дельфиндері (Orcaella) – Delphinidae тұқымдасының Cetacean отрядындағы 35 мұхит дельфинінің екеуін құрайды. Orcaella-ның филогенетикалық статусы ұзақ уақыт бойы даулы болды. Снубфин дельфиндері Monodontidae (нарвал) сияқты сыртқы белгілеріне қарамастан, кейбір молекулалық талдаулар Orcaella туысының Orcinus туысының оркасына жақын екенін көрсетеді, олар екеуі бірге Orcininae қосымша туысын құрайды. Алайда, соңғы зерттеулер Orcaella-ның Globicephalinae қосымша туысына жататынын нақтылады.

Тіршілік ету ортасы

Иравади дельфиндері негізінен Үнді-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы жағалау суларында және теңіз жағасында кездеседі. Олардың таралған аймағы Бенгал шығанағынан басталып, Австралияның солтүстік-шығыс жағалауына дейін созылады. Осы аймақтағы Иравади дельфиндері туралы көптеген деректер Лаос жағалауында жиналады, онда олар құрғақ маусымда күн сайын көріледі, бұл аймақтағы терең сулы ойыстардың маңыздылығына байланысты деп есептеледі. Олар жағалауға салыстырмалы түрде жақын жүреді, көбінесе жағалаудан 1,6 шақырымға дейін және 5 шақырымға дейін байқалады. Иравади дельфиндерінің денесі көк-сұрдан сұр түске дейін болады және олардың ұзындығы 180-275 сантиметрге жетеді. Иравади дельфиндері балықтармен және шабақтармен қоректенеді және олар көбінесе жалғыз кездеспейді. Әдетте, олар онға жуық дельфиндерден тұратын топтарда жүзеді. Австралиялық снубфин дельфиндерінің түсі сұрдан көк-сұрға дейін өзгереді. Олардың ақ ішкі жағы, ішек және жыныс мүшелері Иравади дельфиндерінен ажыратуға көмектеседі. Австралиялық снубфин дельфиндерінің бас сүйектері мен жүзбек қанаттары да Иравади дельфиндерінен сәл өзгеше. Иравади дельфиндері сияқты, Австралиялық снубфин дельфиндері де балықтармен, балық жұмыртқаларымен, шабақтармен және моллюскалармен қоректенеді. Австралиялық снубфин дельфиндері әдетте он бес дельфинге дейін топтасып жүзеді. Иравади дельфиндерінен айырмашылығы, Австралиялық снубфин дельфиндерін жалғыз да кездестіруге болады. Әдетте, Австралиялық снубфин дельфиндерінің үйірмесі бес дельфинден тұрады. Осы дельфин топтары Австралияның солтүстік жағалауында, Батыс Австралиядағы Кимберли Ұлттық теңіз паркінен Квинсленд штатының Гладстоун аймағына дейін және Папуа-Жаңа Гвинея суларында кездеседі.

Иравади дельфині

2008 жылы IUCN Қызыл тізімі Иравади дельфинінің (Orcaella brevirostris) бағасын «мәліметтер жеткіліксіз» санатынан «қауіпті жағдайда» санатына өзгертті. Қазіргі таңдағы мәліметтер бойынша, Иравади дельфинінің жеті субпопуляциясының бесеуі аса қауіпті деп жіктеледі. Бұл түрге осы мәртебе субпопуляциялардың аз сандылығы, таралған ареалдың айтарлықтай қысқаруы және түрге қауіп төндіретін факторлардың тұрақты түрде тіркеліп, өте қауіпті болуына байланысты берілді.

Қауіптер

Иравади дельфиндері тұщы су ортасында тіршілік етеді, сондықтан олар адамның қызметінен туындайтын қауіптерге ұшырайды. Оларға: жаңқалы торларда кездейсоқ ұсталып өлу; бөгеттер, орманды жою және кен өндіру салдарынан тіршілік ортасының нашарлауы; кемелермен соқтығысу; және тірі аквариумдарға алу үшін аулау кіреді. Бұрын Иравади дельфиндері Меконг және Махакам өзендері сияқты белгілі бір аймақтарда аңшылықтың нысаны болған.

Қауіптер

Австралиялық снубфин дельфині Австралия/Жаңа Гвинея жағалауына жақын орналасқандықтан, адамның әрекетінен туындаған қауіптерге ұшырайды. Шамалы емес саны Австралиялық снубфин дельфиндері шолушыларды қорғау үшін қолданылатын акулаға қарсы торлардың және сағалар мен өзендерде орналасқан жағалаудағы желілердің салдарынан өледі. Дегенмен, Иравади дельфинімен салыстырғанда, Австралиялық снубфин дельфиндерінің мекендеу орындарының нашарлауына сирек кездеседі.

Қорғау іс-шаралары

Түйірленуді азайту мақсатында ережелер белгіленгенімен, желіні қадағалау ережелері мен құралдарды өзгерту шаралары тиісінше орындалмайды.