Кіріспе

Чех-америка тілшісі Генри Кучера (15 ақпан 1925 – 20 ақпан 2010), туған аты Йиндржих Кучера, – чех-америка тілшісі, корпус лингвистикасын, лингвистикалық бағдарламалық құралдарды дамытудың алғашқы қадамдарын жасаған, American Heritage сөздігіне зор үлес қосқан және орфографиялық тексеруге арналған компьютерлік бағдарламалық құралдарды әзірлеудегі пионер. Ол әсіресе "Brown Corpus" (Қара корпустың) бастамашыларының бірі ретінде танылады.

Ерте өмір және білім

Кучера Чехословакиядағы Тřebařov (Пардубице мен Оломоуц арасында) қаласында дүниеге келді, кейіннен отбасымен бірге Ходонине көшіп барды, онда білім алды. 1948 жылдың ақпанында коммунистер билікке келген кезде, Прага қаласындағы Карл университетінде философия және тіл білімі саласындағы оқуы үзіліске ұшырады. Оның саяси жазбалары коммунистік биліктің оны қамауға алу қаупіне ұшыратуы мүмкін болғандықтан, 1948 жылдың сәуір айында Чехословакиядан кетуге мәжбүр болды. Кучера одақтас әскерлер басып алған Германияға көшіп, АҚШ-тың CIC (Контрразведка корпусы) бақылауымен босқындар ұйымдарында жұмыс істеді, чех босқындарына көші-қон бағдарламаларында көмектесті және паспорттарды рәсімдеді. Осы кезеңде ол Павел Тигридпен танысты, ол Кучераның ұстазы және жақын досы болды. 1989 жылғы "Барқыт революциясынан" кейін Тигрид Чехословакияның Мәдениет министрі болды.

Оқытушылық мансап

1949 жылы ол "Генерал С. Х. Мьюр" кемесімен Нью-Йорк қаласына сапар шекті. Гарвард университетінен докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Флорида университетінде екі жыл оқытумен айналысты. Кучера кейін Гарвардқа ғылыми зерттеуші ретінде оралды. 1955 жылы Браун университетінде жұмысқа орналасып, 1965 жылы толық профессорлық дәрежеге көтерілді. Ол өмірінің соңына дейін сонда оқытумен шұғылданды. 1990 жылы ол лингвистика және когнитивтік ғылымдар саласының эмерит профессоры, Фред М. Сейд атындағы профессор болып зейнетке шықты. Оның жетістіктерін құрметтеп, қара галстукпен зейнеткерлік кеші өткізілді және оның еңбектері туралы Festschrift жарық көрді.

Шығармалары

Браун университетінде оқыған кезінде ол тіл біліміне деген қызығушылығын одан әрі дамыта алды. Ол адам тілінің есептеу арқылы талдануына қызығушылық танытты, бірақ сол кезде осындай зерттеулер үшін құралдар жеткіліксіз болды. 1963 және 1964 жылдары Кучера В. Нельсон Фрэнсиспен бірлесіп, Стандартты американдық ағылшын тілінің Браун корпусын жасады, ол көбінесе Браун корпусы деп аталады. Бұл 1961 жылы 1000 түрлі тақырыпты қамтитын 1000 дереккөзден мұқият жинақталған қазіргі американдық ағылшын тілінің іріккілі жинағы болды. Ол есептеу лингвистикасында кеңінен қолданылды және көп жылдар бойы саладағы ең көп сілтеме жасалған ресурстардың бірі болды. Кучера мен Фрэнсис оны әртүрлі есептеу талдауларынан өткізіп, осыдан олардың классикалық еңбегі – «Қазіргі заманғы американдық ағылшын тілінің есептеу талдауы» (1967) туды. Одан кейін Фрэнсис пен Кучераның «Ағылшын тілінің жиіліктік талдауы: лексика және грамматика» (1982) еңбегі жарық көрді. Біраз уақыттан кейін Бостондық «Houghton Mifflin» баспасы Кучераға жаңа «Американдық мұра» сөздігі үшін миллион сөздік қордан тұратын, үш жолдан тұратын цитата базасын дайындауды ұсынды. 1969 жылы тұңғыш рет жарық көрген бұл жаңа сөздік сөздердің жиілігі және басқа да ақпараттар үшін корпус лингвистикасын қолдану арқылы жасалған алғашқы сөздік болды. Кучера 1981 жылы Рождество демалысында «Digital Equipment Corporation» компаниясының тапсырысымен PL/I тілінде алғашқы тексеру бағдарламаларының бірін жазды. Бұл қарапайым, жылдам орфографиялық тексеру құралы болды. Одан әрі дамыту нәтижесінде «International Correct Spell» атты орфографиялық тексеру бағдарламасы пайда болды, ол «WordStar» және «Microsoft Word» сияқты мәтіндік редакторларда, сондай-ақ көптеген компьютерлік бағдарламаларда қолданылды. Кейін Кучера «Houghton Mifflin» компаниясының «Correct Text» грамматикалық тексеруін дамытуын қадағалады, ол да талдау үшін статистикалық әдістерді кеңінен пайдаланды. Ол «Language Systems Incorporated» (LSI), кейіннен «Language Systems Software Incorporated» (LSSI) компанияларын құрды, олар патенттерінің мерзімі 2002 жылы біткенге дейін оның бағдарламалық қамтамасы мен жаңартуларын басқарды. 1996 жылы «Houghton Mifflin» компаниясы «Inso Corporation» құрамын жасады. «Inso» компаниясы «Microsoft» және басқа да компаниялардан лицензиялық төлемдер түскеннен кейін, 1996 жылы «Electronic Book Technologies» компаниясын сатып алды.

Құрметтер

Гарвард университетінің лингвистика ғылымы бойынша докторлық дәрежесінен өзге, Кучера Прагадағы Карл университетінде докторлық диплом алған, ол барқыт революциясы Чехословакияда коммунистік үкіметті құлатып, 1989 жылы қайта жаңартылды. Ол Провиденс, РИ-дегі Пемброк колледжінен, Льюисбургтегі Бакнелл университетінен және Чехияның Брно қаласындағы Масарик университетінен (1990) құрметті докторлық дипломдар алды. Кучера академиялық құрмет қоғамы Phi Beta Kappa мүшесі болды.

Таңдалған жарияланымдар

Х. Кучера (1961). Чех тілінің фонологиясы. Эндрю Макки, Татьяна К. МакОли, Синтия Симмонс, ред. (1962). Генри Кучераға арналған. Энн Арбор, Мичиган: Мичиган славян баспасы. Х. Кучера және В. Н. Фрэнсис (1967). Қазіргі американдық ағылшын тілінің есептеу талдауы. Х. Кучера (1968). Орыс, чех және неміс тілдерінің салыстырмалы сандық фонологиясы. В. Н. Фрэнсис және Х. Кучера (1983). Ағылшын тілі қолданысының жиілік талдауы: лексика және грамматика. В. Н. Фрэнсис және Х. Кучера (1989). Цифрлық компьютерлермен қолдануға арналған, қазіргі заманғы өңделген американдық ағылшын тілінің стандартты корпусына қоса берілетін ақпарат нұсқаулығы.