Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ингриядағы финн халқы, қазіргі Ресей.
Finnic ethnic group in Ingria, modern Russia
Вотиандар, сондай-ақ Votes, Vots және Vods (ваддалайзод; водь; ) – финн халқының бір тобы, тарихи Ингрияның түпкілікті тұрғындары. Бұл аймақ қазіргі Ресейдің солтүстік-батысында, Санкт-Петербургтің оңтүстік-батысы мен Эстонияның Нарва шекара қаласының шығысында орналасқан. Вотиандардың сөйлейтін вотик тілі – финн тілінің бір тармағы, және оның жоғалу қаупі зор. Бұл тіл әлі де тарихи Вотияның үш ауылында – Жогопера (Краколье), Ливчуля (Пески) және Лудица (Лужицы) – және елді мекендердегі белгісіз сандағы адамдар арасында қолданылады. 2020 жылғы Ресей халық санауы бойынша 99 адам өзін вотиан деп атады. Вотиандар Ұлы Новгород қаласын құрушылардың бірі болған.
Votians, also referred to as Votes, Vots and Vods (, vađđalaizõd; водь; ; ) are a Finnic ethnic group native to historical Ingria, the part of modern day northwestern Russia that is roughly southwest of Saint Petersburg and east of the Estonian border town of Narva. The Finnic Votic language spoken by Votians is close to extinction. The language is still spoken in three villages of historical Votia and by an unknown number of speakers in the countryside. The villages are Jõgõperä (Krakolye), Liivcülä (Peski), and Luuditsa (Luzhitsy). In the Russian 2020 census, 99 people identified as Votian. Votians were one of the founding people of Veliky Novgorod.
Тарих
Вотиактар – Ингриядағы ең ежелгі белгілі этникалық топ. Олар, мүмкін, Солтүстік-шығыс Эстония және Батыс Ингрияның темір дәуірінде өмір сүрген халықтан тараған. Кейбір ғалымдар оларды эстондықтардың бір тайпасы деп санайды, олар басқа эстондықтардан оқшауланғанда ерекшеленіп, дербес тіл мен мәдениет қалыптастырған. Ежелгі Эстонияның Вайга округінің аты вотиактардан шыққан деген болжам бар. 1069 жылы вотиактар Полоцк княздығының Новгород Республикасына жасаған шабуылына қатысқандығы айтылады. Соңында вотиактар Новгород Республикасының құрамына кірді және 1149 жылы Новгородтың Емьге қарсы шабуылына қатысқандығы мәлімделеді, ал Емьдің халықтары тавасттар болып саналады деген пікір бар. Новгородтың әкімшілік бөлімдерінің бірі – Вочская – вотиактардың есімімен аталады. Новгород құлағаннан кейін, Мәскеудің Ұлы княздығы көптеген вотиактарды отандық жерлерінен жер аударып, оларды дінге көндіруді күшейтті. Миссионерлік жұмыстар 1534 жылы Новгород архиепископы Макарийдің Иван IV-ке вотиактардың әлі де өздерінің ескі дінді ұстанып жүргендеріне шағымданғаннан кейін басталды. Макарий монах Ильяны вотиактарды христиан дініне көндіру үшін жіберуге рұқсат алды. Илья көптеген ежелгі қасиетті орындар мен құдайға табыну орындарын қиратты. Дінді өзгерту процесі баяу болды, сондықтан келесі архиепископ Феодосий дін қызметкері Никифорды Ильяның жұмысын жалғастыру үшін жіберді. Бірте-бірте вотиактар христиан дініне көнді және берілген христиандарға айналды. 17 ғасырда Ингрияны Швеция бақылап, жергілікті православиеліктерді лютерандыққа көндіру әрекеттері православиелік халықтың бір бөлігінің басқа жерлерге көшіп кетуіне себеп болды. Сонымен қатар, көптеген фин халықтары Ингрияға қоныс аударды. Дін лютерандық финдер мен эстондықтарды православиелік ижорлықтар мен вотиактардан бөліп тұрды, сондықтан бұл топтар арасында некелер сирек кездесетін. Вотиактар көбінесе басқа вотиактарға, ижорлықтарға және орыстарға үйленді. Олар вотик, ингрия және орыс тілдерінде үш тілді білді. Бірақ 1926 жылғы Ресей халық санағында олардың саны 705-ке дейін азайды. 20 ғасырдың басынан бастап вотик тілі келесі ұрпаққа берілмейтін болды. Ерекше халық ретінде вотиактар, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі адалсыздық және қорқақтық айыбымен алыс совет провинцияларына Сталиндік жер аударудан кейін іс жүзінде жойылды. 1956 жылы қайта оралғандар бұрынғы үйлерінің орыстармен басылып алынғанын көрді. Вотиак ауыл тұрғындары мен орманшылар арасында қақтығыстар болды, ал 2001 жылы Лужицё ауылында вотиак мұражайы өртенді. Тағы бір мәселе – Усть-Луга портының салынуы. Жоба бойынша, 35 мыңға жуық адам тарихи вотиак және ижорлық ауылдарының жанына көшіріледі.
Votians are the oldest known ethnic group in Ingria. They are probably descended from an Iron age population of north eastern Estonia and western Ingria. Some scholars claim they were a tribe of Estonians, who developed a separate identity during isolation from other Estonians. It is speculated the ancient Estonian county of Vaiga got its name from Votians. In 1069 Votes were mentioned taking part in an attack on the Novgorod Republic by the Principality of Polotsk. Eventually Votes became part of the Novgorod Republic and in 1149 they were mentioned taking part in an attack by Novgorod against Емь who are speculated to be peoples of Tavastia. One of the administrative divisions of Novgorod, Voch'skaa, was named after Votes. After the collapse of Novgorod, the Grand Duchy of Moscow deported many Votes from their homelands and began more aggressive conversion of them. Missionary efforts started in 1534, after Novgorod's archbishop Macarius complained to Ivan IV that Votes were still practicing their pagan beliefs. Makarius was authorized to send monk Ilja to convert the Votes. Ilja destroyed many of the old holy shrines and worshiping places. Conversion was slow and the next archbishop Feodosii had to send priest Nikifor to continue Ilja's work. Slowly Votes were converted and they became devoted Christians. Sweden controlled Ingria in the 17th century, and attempts to convert local Orthodox believers to the Lutheran faith caused some of the Orthodox population to migrate elsewhere. At the same time many Finnish peoples immigrated to Ingria. Religion separated the Lutheran Finns and Estonians and the Orthodox Izhorians and Votes, so intermarriage was uncommon between these groups. Votes mainly married other Votes, or Izhorians and Russians. They were mostly trilingual in Votic, Ingrian and Russian. but in the Russian census of 1926 there were only 705 left. From the early 20th century on, the Votic language no longer passed to following generations. As a distinct people, Votes have become practically extinct after Stalinist dispersion to distant Soviet provinces as 'punishment' for alleged disloyalty and cowardice during World War II. Expellees allowed to return in 1956 found their old homes occupied by Russians. There have been some conflicts with Votic villagers and foresters, and in 2001 the Votic museum was burned in the village of Lužitsõ. Another possible problem is a port which is being constructed to Ust Luga. It is planned that some 35,000 people would move near historic Votic and Izhoran villages.
Латвиядағы дауыс беру
Латвиядағы дауыс берушілер латыш тілінде "krievini" деп аталды. Бұл сөз "krievs" сөзінен шыққан, яғни "орыс" дегенді білдіреді. Тарихи деректерге сәйкес, Винке фон Оверберг басқарған Тевтон ордені 1444-1447 жылдары Ингерманландқа шабуыл жасаған кезде көптеген адамдарды тұтқынға алып, оларды Баускаға көшірді, онда қамал салу үшін жұмыс күші қажет болды. Шамамен 3000 адам сол жерге көшірілді деп есептеледі. Қамал салынғаннан кейін дауыс берушілер өздерінің бұрынғы жеріне қайтпады, бірақ Бауска маңына қоныстанды және фермерлерге айналды. Уақыт өте келе, олар өз тілдерін және әдет-ғұрыптарын ұмытып, көрші латыштарға сіңіп кетті. Латвия ақыны Янис Райнистің вотик түбірі бар. Бауска маңындағы Латвиядағы кейбір қазіргі адамдар, тарихи кревиндық тегін сақтап, вотиандармен өзін-өзі теңестіруге тырысады және олардың арасында вотик мәдениетіне жаңа қызығушылық оянды. Латвияда вотик мұражайы да бар.
The Votes in Latvia were called krieviņi in Latvian. The word comes from krievs, which means "Russian". Historical sources indicate the Teutonic Knights led by Vinke von Overberg captured many people in Ingermanland during their attack there in 1444–1447, and moved them to Bauska, where a workforce was needed to build a castle. It is estimated that some 3,000 people were transferred there. After the castle was built, the Votes did not go back, but were settled in the vicinity of Bauska and became farmers. Gradually, they forgot their own language and customs and were assimilated by the neighboring Latvians. Latvian poet Jānis Rainis had some Votic roots. Some modern people in Latvia around Bauska, with historic Krevinian ancestory still wish to identify with Votians and there has been new interest in Votian culture among them. There also exists a Votic museum in Latvia.
Эстонияда дауыс беру
Вотиандар негізінен Нарва аймағында қоныстанған. Олар көбінесе эстониялықтармен араласып кеткен, сондай-ақ православие мен лютерандық діндерін біріктірген "жартылай сенушілер" ("полуверники") деп аталатын христиандар туралы мәліметтер бар. Бұл діни ағым православие вотиандардың лютерандық эстониялықтармен араласуының нәтижесінде пайда болды. Пол Аристо вотиан тілінің Солтүстік Эстония диалектілеріне әсер еткенін анықтады. Бүгін Эстонияда Нарва қаласында вотиан мәдени шаралары өткізіліп тұрады.
Votians used to live largely within the Narva region. Votes largely mixed with the Estonians, there exists information about Christians called "poluverniki" 'half believers', who mixed Orthodoxy and Lutheranism, this form of Christianity was practiced due to Orthodox Votians mixing with the Lutheran Estonians. Paul Ariste found that the Votic language influenced many Northern Estonian dialects. Today Estonia still has Votian cultural events in Narva.