Босния және Герцеговинадағы бейбітшілік операциясы (1995-1996)

Кіріспе

Босния және Герцеговинадағы НАТО басшылығындағы күш (1995–1996)

Іске асыру күші (IFOR) – 20 желтоқсан 1995 жылдан 20 желтоқсан 1996 жылға дейінгі бір жылдық мандат бойынша «Бірлескен күш-жігер» кодынмен Босния және Герцеговинадағы НАТО басшылығындағы көпұлтты бейбітшілікті сақтау күші болды.

Өмірбаян

НАТО Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) Дейтон бейбіт келісімін орындау үшін жауапты болды. Дейтон бейбіт келісімі 1995 жылдың 22 қарашасында Босния, Хорватия және Сербия президенттері тарапынан, Сербия мен Босния Серб Республикасы атынан басталды. Ресми қол қою 1995 жылдың 14 желтоқсанында Парижде өтті. Бейбіт келісімдерде Жалпы негіздемелік келісім және карталарымен бірге он бір қосымша кірді. Келісімнің үш маңызды мақсаты болды: жауынгерлік әрекеттерді тоқтату, әскери және азаматтық бағдарламаны іске қосуға рұқсат беру, сондай-ақ Халықаралық соғыс қылмыстары трибуналында сотталып жатқан немесе үкім шығарылған адамдарды үкіметтік жұмыстарға қатысудан шеттету арқылы орталық Босния үкіметін құру. IFOR-дың нақты міндеті Босния мен Герцеговинадағы Бейбітшілік жөніндегі Жалпы негіздемелік келісімнің (GFAP) әскери қосымшаларын іске асыру болды. IFOR 1992 жылы келген БҰҰ бейбітшілік сақтау күштері UNPROFOR-ды алмастырды, ал билікті беру Қауіпсіздік Кеңесінің 1031-ші қарарымен талқыланды. НАТО-ға мүше емес елдердің күштерімен қоса, Боснияға 60 мыңға жуық НАТО әскері жөнелтілді. 1995 жылдың 6 желтоқсанында басталған "Шешуші күш" (SACEUR OPLAN 40105) операциясы "Бірлескен күш" операциясының бір бөлігі болды. IFOR 1995 жылдың 20 желтоқсанында операцияларын бастады. Дейтон келісімі ұзаққа созылған оқиғалардың нәтижесінде туды, оның ішінде Еуроодақ басшылығымен жүргізілген бейбітшілік жоспарларының сәтсіздігі, 1995 жылдың тамызындағы хорваттардың "Дауыл" операциясы және 200 мың серб азаматының қуылғандығы, босниялық сербтердің соғыс қылмыстары, әсіресе Сребреницадағы жаппай қырғын, сондай-ақ НАТО-ның "Жақын мақсат" операциясына қарсы UNPROFOR бейбітшілік сақтаушыларын адам қалқаны ретінде пайдалану. АҚШ Қорғаныс министрі Уильям Перри мен оның ресейлік әріптесі Павел Грачев 8 қазанда бейбітшілік операциясының атауы Босния мен Герцеговинадағы бейбітшілік келісімін іске асыру күштері болады деп келісті, яғни НАТО туралы тікелей сілтеме болмайды; сол кезде басқа да мәселелер шешілмеді (басшылық тізбегі, басқару және бақылау аймағы). 27 қазанда олар "Ресейлік бөлімше НАТО-ның бейбітшілік сақтау күштерінің құрамына кірмейді, бірақ арнайы инженерлік, көлік және құрылыс жұмыстарын атқарады" деп келісті. Адмирал Лейтон В. Смит-младший, Оңтүстік Еуропадағы одақтас күштердің бас қолбасшысы (CINCSOUTH), операцияның бірінші бірлескен күш қолбасшысы болды, ол IFOR (COMIFOR) қолбасшысы ретінде де танымал болды. Ол операцияны IFOR-дың 1995 жылғы 20 желтоқсанда Загребтегі штаб-пәтерінен, ал кейін 1996 жылдың наурыз айынан бастап Сараеводағы резиденциясынан басқарды. Адмирал Томас Дж. Лопез 1996 жылдың 31 шілдесінен 7 қарашасына дейін операцияны басқарды, содан кейін генерал Уильям В. Крауч 1996 жылдың 20 желтоқсанына дейін басшылық етті. IFOR өзінің ең жоғары нүктесінде 32 елден әскерлерді қамтыды және елде (Босния мен Герцеговинада) 54 000-ға жуық сарбаз, ал жалпы саны 80 000-ға жуық сарбазды (Хорватия, Венгрия, Германия және Италиядағы қолдау және резервтік күштермен, сондай-ақ Адриатика теңізіндегі кемелерде) жұмылдырды. Операцияның бастапқы кезеңдерінде IFOR-дың бастапқы құрамының көп бөлігі UNPROFOR-дың құрамына кірген бөлімшелерден тұрды, бірақ олар өз орындарында қалды және Біріккен Ұлттар Ұйымының белгілерін IFOR белгілерімен ауыстырды.

NATO was responsible to the United Nations (UN) for carrying out the Dayton Peace Accords. The Dayton Peace Accords were started on 22 November 1995 by the presidents of Bosnia, Croatia, and Serbia, on behalf of Serbia and the Bosnian Serb Republic. The actual signing happened in Paris on 14 December 1995. The peace accords contained a General Framework Agreement and eleven supporting annexes with maps. The accords had three major goals: ending of hostilities, authorization of military and civilian program going into effect, and the establishment of a central Bosnian government while excluding individuals who are serving sentences or under indictment by the International War Crimes Tribunals from taking part in the running of the government. IFOR's specific role was to implement the military Annexes of The General Framework Agreement for Peace (GFAP) in Bosnia and Herzegovina. IFOR relieved the UN peacekeeping force UNPROFOR, which had originally arrived in 1992, and the transfer of authority was discussed in Security Council Resolution 1031. Almost 60,000 NATO soldiers in addition to forces from non NATO nations were deployed to Bosnia. Operation Decisive Endeavor (SACEUR OPLAN 40105), beginning 6 December 1995, was a subcomponent of Joint Endeavor. IFOR began operations on 20 December 1995. The Dayton Agreement resulted from a long series of events, notably, the failures of EU led peace plans, the August 1995 Croat Operation Storm and expelling 200,000 Serb civilians, the Bosnian Serb war crimes, in particular the Srebrenica massacre, and the seizure of UNPROFOR peace keepers as human shields against NATO's Operation Deliberate Force. U. S. Secretary of Defense William Perry and his Russian counterpart, Pavel Grachev agreed on October 8 that the peacekeeping operation name will be Implementation Force of the Peace Agreement on Bosnia Herzegovina, that is without reference to NATO; other differences were unresolved at that time (chain of command, area of command and control). On October 27 they agreed that "the Russian unit will not be part of the NATO peacekeeping force, but will perform special engineering, transport and construction activites". Admiral Leighton W. Smith Jr., Commander in Chief Allied Forces Southern Europe (CINCSOUTH), served as the first Joint Force Commander for the operation, also known as Commander IFOR (COMIFOR). He commanded the operation from IFOR's deployment on 20 December 1995 from headquarters in Zagreb, and later from March 1996 from the Residency in Sarajevo. Admiral Thomas J. Lopez commanded the operation from 31 July to 7 November 1996, followed by General William W. Crouch until 20 December 1996. At its height, IFOR involved troops from 32 countries and numbered some 54,000 soldiers in country (BiH) and around 80,000 involved soldiers in total (with support and reserve troops stationed in Croatia, Hungary, Germany, and Italy and also on ships in the Adriatic Sea). In the initial phases of the operation, much of the initial composition of IFOR consisted of units which had been part of UNPROFOR but remained in place and simply replaced their United Nations insignia with IFOR insignia.